tu-160 russian

c-17

توضیحات هواپیما های ترابری نظامی

هواگرد ترابری (حمل‌ونقل) نظامی به هواپیماها و یا بالگردهایی گفته می‌شود که ماموریت اصلی آنها انتقال نیروها و تجهیزات نظامی می‌باشد. این هواگردها معمولاً خارج از چهارچوب مسیرهای هوایی تجاری پرواز می‌کنند. نخستین بار در طی جنگ جهانی دوم از هواپیماهای بمب‌افکن سنگین برای جابه‌جایی نیروهای هوابرد استفاده شد ولی پس از پایان جنگ هواگردهایی صرفاً جهت حمل‌نقل نظامی ساخته شد.[

هواپیما های بدون سرنشین - پهپاد ها

 

پهپاد جاسوسی ام کیو-۱ پرداتور که ارتش آمریکا در جنگ خلیج فارس آن را به‌کار گرفت.

پرنده هدایت‌پذیر از دور یا به اختصار پَهپاد^[۱] که به آن وسیله هوایی بدون سرنشین نیز گرفته می‌شود، نوعی وسیله هوایی هدایت‌پذیر از راه دور است.^[۲]

کنترل پهپاد بدون استفاده از انسان در درون آن صورت می‌گیرد. اگر چه انسان نیز می‌تواند به عنوان محموله در آن باشد. این وسیله پرنده از نیروهای ایرودینامیکی برای پرواز در مسیر دلخواه استفاده می‌کند. پهپادها یا بوسیله کنترل از راه دور یا با برنامه‌های پیش پروازی ریخته شده از قبل یا با سامانه‌های خودکار دینامیک هدایت می‌شوند. پهپادها در حال حاضر در برنامه‌های نظامی که شامل جاسوسی، حملات انتحاری، حمله موشکی و بمباران می‌شود فعالیت می‌کنند. این هواپیماها همچنین در برنامه‌های غیرنظامی مانند عملیات امداد و نجات، خاموش کردن آتش‌سوزی‌ها در جایی که پرواز برای خلبان خطر دارد، کنترل پلیس در ناآرامی‌ها و اغتشاشات، مرزبانی و شناسایی بیشتر حوادث غیرمترقبه طبیعی استفاده می‌شوند.

بیشترین سرمایه‌گذاری در جهان در زمینه ساخت و تجهیز پهپادها را وزارت دفاع ایالات متحده آمریکا انجام داده‌است؛ به طوری که بین سال‌های ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۵ حدود ۳ میلیارد دلار هزینه برای طراحی ساخت و تجهیز پهپادها هزینه کرده‌است. حادثه ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ باعث شد تا دولت آمریکا بودجه بیشتری را به طراحی و ساخت و تجهیز پهپادها اختصاص دهد.

محتویات

• ۱ مأموریت

جنگنده مافوق صوت پیشرفته یوروفایتر تایفون

یوروفایتر تایفون (Eurofighter Typhoon) یک جت جنگنده چندمنظورهٔ دوموتوره با کانارد و بال دلتا است. این هواپیما توسط کنسرسیومی اروپایی متشکل از سه شرکت بی‌ای‌ئی سیستمز، ای‌ای‌دی‌اس و آلنیا آئروناتیکا طراحی و ساخته می‌شود. این پروژه توسط نتما (NETMA، یوروفایتر ناتو و آژانس مدیریت تورنادو) که به عنوان مشتری اصلی فعالیت می‌کند مدیریت شد.

طراحی این هواپیما از سال ۱۹۸۳ در پی پروژه مشترک پنج کشور بزرگ اروپای غربی؛ بریتانیا، آلمان غربی، ایتالیا، اسپانیا و فرانسه برای ساخت یک هواپیمای جنگنده آغاز شد و در سال ۱۹۸۶ کمپانی یوروفایتر جی‌ام‌بی‌اچ (Eurofighter GmbH) برای ساخت این پروژه تشکیل شد. فرانسه به دلیل اختلاف نظر در مورد نیازهای عملیاتی هواپیما خیلی زود از این پروژه خارج شد و طراحی جنگنده‌ای کاملاً فرانسوی را پی گرفت. نخستین پیش نمونه یوروفایتر تایفون در سال ۱۹۹۴ به پرواز درآمد اما پایان جنگ سرد پیشرفت پروژه را به تاخیر انداخت و ورود رسمی این جنگنده به خدمت نظامی تا سال ۲۰۰۳ طول کشید. پروژه فرانسوی ها هم به ساخت داسو رافال منتهی شد. رافال نزدیکترین همتای یوورفایتر تایفون ، هم از لحاظ ظاهری و هم از لحاظ قابلیت‌های جنگی است و اکنون به مهمترین رقیب یوروفایتر تایفون در بازار صادراتی تبدیل شده‌است.

این هواپیمای تک‌سرنشینه که مدل دوسرنشینه آن هم برای آموزش ساخته می‌شود هم‌اکنون در حال تولید انبوه است و خرید آن تحت سه قرارداد یا رده (Tranche) مجزا صورت می‌گیرد که هر یک برای تولید هواپیمایی با امکانات بهبود یافته هستند. تاکنون این هواپیما در نیروی هوایی پادشاهی بریتانیا، آلمان، ایتالیا، اسپانیا و اتریش و عربستان سعودی وارد خدمت شده و عمان نیز به تازگی ۱۲ فروند از آن را سفارش داده‌است. تا پایان سال ۲۰۱۳ چهارصد فروند از این هواپیما تولید شده و سفارش تولید ۱۷۱ فروند دیگر هم داده شده‌است.

تایفون جنگنده‌ای بسیار چالاک است که از توانایی بالایی برای جنگ هوایی نزدیک برخوردار است. این هواپیما قابلیت پرواز ابرپیمایشی با سرعت ۱.۵ ماخ را دارد و با وزن خالی ۱۱ تن قادر به برخاست با وزن ۲۳.۵ تن است. نمونه‌های تولیدی جدیدتر تایفون به شکل بهتری برای ماموریت‌های ضربتی هوابه‌سطح مجهز شده‌اند و سازگاری بالایی با مهمات و تجیزات متنوع دارند. یوروفایترهای ایتالیایی و انگلیسی در سال ۲۰۱۱ نخستین پروازهای جنگی خود را لیبی تجربه کردند. در این جنگ مسئولیت اصلی دفاع هوایی نیروهای ائتلاف بر عهده یوروفایترها بود. ضمن اینکه ماموریت‌های شناسایی و حمله به زمین نیز به این هواپیماها سپرده شد.

محتویات

• ۱ طرح هواپیما۲ کاربران
  • ۱.۱ سازه هوایی و ابزار ناوبری
  • ۱.۲ کابین خلبان
• ۳ مشخصات
• ۴ منابع

طرح هواپیما

سازه هوایی و ابزار ناوبری

 

تایفون نیروی هوایی اسپانیا در حال بلند شدن

تایفون سازه‌ای سبک وزن دارد (۸۲٪ کامپوزیت شامل ۷۰٪ فیبر کربن + ۱۲٪ شیشه تقویت شده) با عمر ۶۰۰۰ ساعت پرواز. این جنگنده با داشتن طراحی ثبات آرام (relaxed stability) دارای مانورپذیری خوبی در سرعتهای بالا یا پایین است. سیستم پرواز با سیم طراحی شده برای این هواپیما را بدون نیاز به مراقبت خوانده‌اند چرا که امکان انجام مانورهای خارج از توان هواپیما را به خلبان نمی‌دهد.

کنترل گردش توسط فلپرونهای بال انجام می‌شود. کنترل استقرار (Pitch) با فلپرونها و فورپلنها انجام می‌شود. کنترل انحراف هم با رادر انجام می‌شود. کنترل این اجزا با دو سیستم مستقل هیدرولیک است که مسئولیت اجزای دیگری همچون شیشه کابین، ترمز را نیز دارد. هر سیستم هیدرولیک با جعبه‌دنده موتور نیرویی باد قدرت ۴۰۰۰ پی‌اس‌آی نیرو می‌یابد.

ناوبری هواپیما با جی‌پی‌اس و یک سیستم درونی ناوبری صورت می‌گیرد. تایفون می‌تواند از سیستم فرود با ابزار (ILS) نیز برای فرود در آب و هوای بد بهره گیرد.

این هواپیما از یک سیستم پیچیده شدیداً درونساز شده دفاعی کمک می‌گیرد که پراتورین نام دارد. ردگیری تهدید با گیرنده هشدار راداری (RWR) و اخطار دهنده نزدیک شدن موشک (MAW) و یک سیستم گیرنده اخطار لیزری (LWR فقط در تایفونهای انگلیسی) صورت می‌گیرد. حفاظت توسط خاشه‌های گمراه‌کننده راداری و شراره‌های گمراه‌کننده موشک‌های حرارت‌یاب و سیستم اخلال الکترونیکی و همچنین دکوی راداری یدک‌کشی شده‌است.

پراتورین به طور خودکار تهدیدات دنیای خارج را رصد و پاسخ می‌گوید. این سیستم برای خلبان ارزیابی اولویت‌بندی شده‌ای از تهدیدات زمینی و هوایی را فراهم می‌سازد. می‌تواند به یک تهدید منفرد یا تهدیدات متعدد پاسخ دهد.

هواپیما همچنین دارای یک فاصله سنج پیشرفته زمینی است که بر اساس سیستم ناوبری بر اساس زمینی ترپروم (TERPROM) عمل می‌کند که قبلاً در جنگنده‌های پاناویا تورنادو به کار رفته ابود. این سیستم کلاً بهبود یافته و با نمایشگرهای کابین و کنترل‌گرها یکسان‌سازی شده‌است.

سیستم چندمنظوره انتشار اطلاعات MIDS 16 نیز دیتا لینک را برای تایفون فراهم می‌سازد.

کابین خلبان

 

کابین خلبان، نمایشگرهای و استیک میانی دیده می‌شوند.

یوروفایتر دارای یک کابین شیشه‌ای بدون هیچ نوع ابزار سنتی است. در کابین سه نمایشگر تمام رنگی چندمنظوره دید پایین (MHDD)، یک نمایشگر دید بالای وسیع (HUD) با دید فروسرخ نگاه به جلو، صدا و دست روی تراتل و استیک (Voice+HOTAS). سیستم سیمبولوژی سوارشده روی کلاه‌خود (HMSS)، سیستم چندمنظوره انتشار اطلاعات (MIDS)، ابزار ورود دستی اطلاعات (MDEF) مستقر در سمت چپ گلیرشیلد و یک سیستم کاملاً یکپارچه هشدار با پانل نمایش هشدارها (DWP). ابزارهای پرواز رجوعی با نور LED در سمت راست گلیرشیلد مستقر شده‌اند.

خلبان هواپیما را به وسیله استیک مرکزی و تراتل سمت چپ به پرواز درمی‌آورد. خروج اضطراری توسط صندلی مارتین بیکر ام‌کا.۱۶آ انجام‌پذیر است.

جنگنده رهگیر شکاری داسو رافال

رافال
نوع هواپیما	جنگنده چندمنظوره
کشور سازنده	فرانسه
شرکت سازنده	شرکت هوانوردی داسو
نخستین پرواز	۴ ژوئیه ۱۹۸۶
تاریخ بکارگیری	۱۸ مه ۲۰۰۱
وضعیت کنونی	فعال - در حال تولید
بکارگیرنده(ها)	نیروی هوایی فرانسه , نیروی دریایی فرانسه , نیروی هوایی مصر , نیروی هوایی هند , نیروی هوایی قطر
هزینهٔ پروژه	۴۵/۹ میلیارد یورو ( ۶۲/۷ میلیارد دلار) در سال ۲۰۱۳
بهای هر فروند	رافال B : هر فروند ۷۴ میلیون یورو در سال ۲۰۱۳ رافال C : هر فروند ۶۸/۸ میلیون یورو در سال ۲۰۱۳ رافال M : هر فروند ۷۹ میلیون یورو در سال ۲۰۱۳

 

 

رافال‌بی در عملیات سروال

 

اولین پیش‌نمونه هواپیما

داسو رافال (به فرانسوی: Dassault Rafale) هواپیمای جنگنده دوموتورهٔ چندمنظورهٔ فرانسوی است که توسط شرکت هوانوردی داسو طراحی شده و ساخته می‌شود. داسو این هواپیما را جنگنده‌ای همه‌منظوره با قابلیت پنهان‌کاری نسبی توصیف کرده که قادر است همزمان وظایفی همچون برتری هوایی، بمباران اهداف زمینی، شناسایی و مأموریت‌های بازدارندگی اتمی را ایفا کند.

این هواپیما در سال ۱۹۸۶ اولین پرواز خود را انجام داده و از سال ۲۰۰۱ وارد فعالیت رسمی در ارتش فرانسه شد. هند، مصر و قطر سه کشوری هستند که قرارداد خرید این جنگنده را امضاء کرده‌اند و چندین کشور هم در حال بررسی رافال برای انتخاب جنگنده جدید خود هستند.

محتویات

• ۱ طراحی و توسعه
• ۲ ویژگی‌های فنی
• ۳ کاربران
• ۴ جستارهای وابسته
• ۵ منابع

طراحی و توسعه

طراحی این هواپیما به طرح مشترک نیروی هوایی و دریایی فرانسه در اواخر دهه ۱۹۷۰ به همراه چهار کشور دیگر اروپایی بریتانیا، اسپانیا، ایتالیا، آلمان برای ساخت یک جنگنده چابک باز می‌گردد. اختلافات در مورد تقسیم کار و قابلیت‌های این هواپیما موجب شد تا فرانسوی‌ها از این طرح جدا شده و طراحی هواپیمای جداگانه‌ای را بر اساس دستاوردهای این طرح آغاز کنند. نخستین پیش‌نمونه رافال در سال ۱۹۸۶ پرواز کرد اما کاهش بودجه پروژه در پایان جنگ سرد به تأخیر زیاد در اتمام این پروژه منجر شد و نهایتاً این جنگنده در سال ۲۰۰۱ در نیروی هوایی و نیروی دریایی فرانسه عملیاتی شد. طرح چهار کشور دیگر نیز به ساخت یوروفایتر تایفون انجامید که شباهت ظاهری قابل توجهی با رافال دارد.

رافال جنگنده‌ای کاملاً ملی است که از یک بدنهٔ پروازی کاملاً جدید با طراحی فرانسوی و نیروی محرکه، اویونیک، و سلاح‌های فرانسوی استفاده می‌کند. با توجه به اندازه نه چندان بزرگ نیروهای مسلح فرانسه تنها راه برای اقتصادی کردن این پروژه این بود که جایگزینی برای تمام جنگنده‌های موجود این ارتش باشد؛ یعنی از جنگنده‌های باستانی ووت اف-۸ کروسادر نیروی دریایی گرفته تا هواپیماهای تجسسی استراتژیک میراژ آی‌وی‌پی و همین‌طور جنگنده‌های چندمنظورهٔ میراژ ۲۰۰۰ و میراژ اف-۱ و جنگنده ضربتی سپکت جگوار همگی در نهایت با رافال جایگزین شوند. در نتیجه این برنامه به یک پروژه بسیار پرخرج تبدیل شد که مجبور بود با پروژه‌های بزرگ دیگر ارتش فرانسه مثل ناو هواپیمابر اتمی شارل دوگل ِ نیروی دریایی و هلیکوپتر تایگر ِ نیروی زمینی برای تخصیص بودجه مناسب رقابت کند و تکمیل آن با تأخیر فراوانی همراه بود.

ویژگی‌های فنی

داسو رافال در سه مدل تولید می‌شود: مدل B که ۲ کابین است و مخصوص نیروی هوایی، مدل C که تک کابین و باز مخصوص نیروی هوایی است و مدل M که تک کابین و مخصوص نیروی دریایی و ناوهواپیمابر است. رافال مثل نزدیکترین همتای خود یوروفایتر تایفون، جت جنگنده‌ای با بال دلتا، کانارد و بدون دم است اما از یوروفایتر کوچکتر و سبک‌تر و چابک تر است. این جنگنده با توجه به اندازه کوچکش قادر است بدون داشتن بال تاشو بر روی ناوهای هواپیمابر حمل شود. رافال با وجود اندازه کوچک توانایی حمل میزان سنگینی مهمات را دارد. وزن خالی مدل C آن ۹٬۵۰۰ کیلوگرم و وزن مدل M که ناونشین ۱۰٬۱۹۶ کیلوگرم است اما قادر است با حداکثر ۲۲٬۲۰۰ کیلوگرم وزن از زمین برخیزد. ضمن اینکه شرکت داسو امیدوار است این میزان را تا حدود ۲۵ تن ارتقاء دهد. در واقع رافال بدون مهمات و سوخت حدود ۱٫۵ تن از اف-۱۶سی سبک‌تر است اما می‌تواند با ۴٫۵ تن وزن بیشتر از زمین برخیزد. این توانایی باعث می‌شود تا رافال بتواند ۹٫۵ تن انواع بمب و موشک یا سوخت خارجی و ۴٬۷۰۰ کیلوگرم سوخت داخلی را حمل کند. این جت جنگنده بال‌مثلثی با دو مخزن سوخت خارجی رهاشونده قادر است عملیات‌های ضربتی در عمق ۱۸۵۲ کیلومتری خاک دشمن را حتی با داشتن موشک‌های سنگین هوابه‌سطح و موشک‌های هوابه‌هوا به انجام رساند.^[۱]

رافال به نسل ++4 جنگنده‌ها تعلق دارد یعنی جتی است که بر اساس اصول جنگنده‌های نسل چهارم طراحی شده اما برخی مشخصات جنگنده‌های نسل پنجم را (که تنها نمونه فعال آن اف-۲۲ راپتور است) در خود دارد. این جت فرانسوی از دو موتور توربوفن Snecma M88-2 استفاده می‌کند که هر یک بدون استفاده از پس‌سوز ۵۰٫۴۲ کیلونیوتن نیروی گشتاوری و با روشن کردن پس‌سوز موتور ۷۵٫۶۲ کیلونیوتن نیروی گشتاوری دارند. حداکثر سرعت آن ۲ ماخ است و توانایی ابرپیمایش (حرکت با سرعت مافوق صوت بدون پس‌سوز) را دارد.

مساحت بال هواپیما ۴۶٫۵ متر، بارگیری بال آن ۳۰۶ کیلوگرم بر متر مربع، و طول آن ۱۵٫۳ متر است و به یک توپ مسلسل ۳۰ میلی‌متری جیات 30/719B با ۱۲۵ گلوله مجهز است. نسبت قدرت به وزن هواپیما در مدل M با سوخت داخلی کامل و چهار موشک هوابه‌هوای MBDA MICA به رقم ۰٫۹۸۸ می‌رسد. سقف پروازی این هواپیما ۱۸٬۲۹۰ متر است و فشار جی بین ۹ تا -۳٫۲ را تحمل می‌کند. رافال می‌تواند در یک ثانیه تا ۳۰ درجه چرخش ناگهانی داشته باشد و سرعت غلت زدن آن ۲۷۰ درجه در یک ثانیه است. اویونیک هواپیما ساخت شرکت تالس است و از یک رادار آرایه فازی غیرفعال، سیستم جنگ الکترونیک SPECTRA و یک سیستم جستجو و پیگیری امواج فروسرخ تشکیل

جنگنده فوق مدرن رهگیر شکاری mig-35 Russian

میگ-۳۵ (به روسی: МиГ-۳۵) (نامگذاری در ناتو : Fulcrum-F ) جنگنده چندمنظوره با هدف ایجاد برتری هوایی است که توسط شرکت میکویان گورویچ در روسیه طراحی و ساخته شده است . این هواپیما از ترکیب و ارتقای دو ورژن میگ ۲۹ ( MiG-29M/M۲ و MiG-29K/KUB ) ساخته شده است که آنرا به عنوان یکی از برترین جنگنده‌های نسل ++4 مطرح کرده است. اولین پیش نمونه این جنگنده بنام MiG-29M2 اصلاح شده مدل اثبات گر تکنولوژی بود ، ۱۰ نمونه دیگر تاکنون از این جنگنده ساخته شده است و در حال حاضر در معرض آزمایش‌های گسترده قرار دارد . میگ -۳۵ برای اولین بار بطور رسمی در سطح بین المللی در نمایشگاه هوانوردی Aero India ۲۰۰۷ معرفی شد . میگ -۳۵ در ۲ مدل , تک کابین و ۲ کابین ساخته می شود که مدل ۲ کابین آن بنام میگ -۳۵ دی نام دارد .این جنگنده تا حد زیادی از نظر آویونیک و سیستم های سلاحی بهبود پیدا کرده بویژه رادار جدید ( AESA ) و همچنین طراحی منحصر به فرد سیستم مکان یاب نوری (OLS) این جنگنده را از سیستم زمینی کنترل رهگیری (GCI) بی نیاز کرده و قادر ساخته تا برای ماموریت های مختلف به شكل مستقل عمل کند .

محتویات

• ۱ عمده تفاوت‌ها با میگ-۲۹
• ۲ کشورهای استفاده‌کننده۳ هواپیماهای قابل مقایسه
  • ۲.۱ کاربران احتمالی
• ۴ منابع

عمده تفاوت‌ها با میگ-۲۹

مهم‌ترین تغییرات عبارتند از: ساخت فازاترون ژوک AE فعال رادار آرایه اسکن الکترونیکی (AESA)، موتورهای RD-33MK و طراحی جدید سیستم یاب نوری، OLS-35. همچنین شاهد تفاوت اندکی در بال‌ها هستیم یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این تغییرات، توان حمل مهمات بیش از دو برابر مدل قبلی یعنی میگ-۲۹ است.

کشورهای استفاده‌کننده

کاربران احتمالی

 روسیه: روسیه ۵ فروند از نسخه آزمایشی این هواپیما را در اختیار دارد این هواپیما جایگزین میگ-۲۹ در ناوگان این کشور خواهد شد.

 هند: با توجه به اولین رونمایی این هواپیما در نمایشگاه هوایی ۲۰۰۹ Aero India و برنامه‌های نظامی گسترده میان دو کشور روسیه و هند احتمال دارد که هند یکی از مهمترین خریداران این هواپیما باشد

 

طرحی از تفاوت میان میگ-۲۹ نسخه M و میگ-۳۵

 

طرحی از تفاوت میان میگ-۲۹ نسخه M و میگ-۳۵

 

نمایی از موتور تقویت شدهKlimov RD-33 نسخه MK بروی میگ-۳۵ در نمایشگاه هوایی هند سال ۲۰۰۹

هواپیماهای قابل مقایسه

میگ-۲۹

جی-اف ۱۷ تندر

میراژ-۲۰۰۰

اف -۱۶ فالکن

جاس ۳۹ گریپن

اف-۱۸هورنت

 

 

 

[نهفتن] ن ب و هواپیماهای میکویان و گورویچ
جنگنده/رهگیر	میگ-۱ میگ-۳ میگ-۵ میگ-۷ میگ-۹ میگ-۱۵ میگ-۱۷ میگ-۱۹ میگ-۲۱ میگ-۲۳ میگ-۲۵ میگ-۲۹ میگ-۲۹ ام/میگ-۲۹ کی میگ-۳۱ میگ-۳۵
بمب‌افکن/تهاجمی	میگ-۶ میگ-۲۳ میگ-۲۷
شناسایی	میگ-۲۵آر
آموزشی	میگ-آتی
تجربی/آزمایشی	میگ-۸ آی-۲۱۱ آی-۲۵۰ آی-۲۷۰ آی-۳۲۰ وای‌ای-۸ آی-۳۵۰ آی-۵ آی-۷یو آی-۷۵ آی-۱۵۰ Mوای‌ای-۱۵۲ میگ اسکت میگ-۱۱۰ میگ ۱٫۴۴ پروژه ال‌اف‌آی میگ-۱۰۵ میگ-۳۳

 

جنگنده رهگیر شکاری mig-29 fulcruome

میگ-۲۹ (به روسی: МиГ-۲۹) - نام ناتو: فالکروم (Fulcrum) - جت جنگنده دوموتوره و دوسکانهٔ فرامانورپذیر است که در دهه ۱۹۷۰ در شرکت میگ اتحاد شوروی به عنوان یک جنگنده برتری هوایی طراحی شد. نخستین پیش‌نمونه ین هواپیما در سال ۱۹۷۷ به پرواز درآمد و از سال ۱۹۸۳ به ارتش شوروی پیوست. میگ-۲۹ از بهترین محصولات صادراتی برای شوروی در زمان خود و برای روسیه در حال حاضر بوده‌است این هواپیما همچنان توسط روسیه و بسیاری کشورهای دیگر استفاده می‌شود. هواپیمای میگ-۲۹ به همراه سوخو-۲۷

جت جنگنده دوموتوره و دوسکانه میگ-۲۹ شباهت زیادی به جنگنده بزرگ‌تر سوخو-۲۷ دارد که همزمان با آن طراحی و تولید شد. این دو جنگنده به منظور رقابت با جنگنده‌های آمریکایی اف-۱۵ ایگل و اف-۱۶ فالکن ساخته شدند. میگ-۲۹ از برخی نظرها قابلیت برابر و یا بالاتری از جنگنده آمریکایی اف-۱۵سی دارد.^[۱]

محتویات

• ۱ تاریخچه
• ۲ سوابق عملیاتی۳ نمونه‌های مختلف هواپیمای میگ ۲۹
  • ۲.۱ یوگسلاوی
    • ۲.۱.۱ عراق
• ۴ کشورهای استفاده کننده۵ کاربران سابق
  • ۴.۱ کاربران فعلی
• ۶ مشخصات فنی
• ۷ هواپیماهای قابل مقایسه
• ۸ منابع

تاریخچه

برنامهٔ ساخت هواپیمای میگ ۲۹ همانند سوخو-۲۷ به سال ۱۹۶۹ میلادی بازمی‌گردد. در آن زمان شوروی برنامه اف-ایکس (F-X) ایالات متحده را زیر نظر داشت که به ساخت هواپیمای اف-۱۵ منجر گردید. شوروی دریافت که هواپیماهای جدید ساخت آمریکا تا حد قابل توجهی دارای برتری نسبت به تمامی هواپیماهای شوروی هستند و از تکنولوژی پیشرفته‌تری نسبت به این کشور برخوردار هستند.

هواپیمای میگ-۲۱ با وجود چالاکی زیاد و قدرت مانور خوب خود، در شب قادر به انجام مأموریت نبود و برد عملیاتی به نسبت کوتاهی داشت و همچنین از عدم توانایی استفاده از جنگ‌افزارهای گوناگون در حد قابل ملاحظه‌ای رنج می‌برد. هواپیمای میگ-۲۳ که با هدف مقابله با هواپیمای اف-۴ فانتوم ۲ طراحی و ساخته شده بود با وجود سرعت و برد عملیاتی مناسب و داشتن فضای کافی برای حمل سوخت و جنگ‌افزارهای مختلف، از قدرت مانور کمی برخوردار بود و در نبردهای هوایی (داگفایت) تا حد زیادی ناموفق نشان می‌داد چنین شد که شوروی به فکر ساخت یک هواپیما که ضمن داشتن چالاکی و قدرت مانور خوب دارای برد عملیاتی کافی و امکان استفاده از جنگ‌افزارهای گوناگون در حد خوبی را داشته باشد، افتاد. علاوه بر این موارد این هواپیما می‌بایست از سیستم‌های اویونیک پیشرفته برای رقابت با هواپیماهای ساخت آمریکا هم استفاده می‌کرد. در واکنش به این نیاز ستاد فرماندهی شوروی درخواست ساخت هواپیمای پیشرفته تاکتیکی را در طرح PFI (Perspektivnyi Frontovoi Istrebitel) که مخفف هواپیمای پیشرفته تاکتیکی به زبان روسی است را مطرح کرد. مشخصات خواسته برای این طرح از سوی شوروی تا حد زیادی افراطی و بلند پروازانه بود هواپیمای مورد درخواست آنان باید برد عملیاتی زیاد، قابلیت خوب برای نبردهای نزدیک، چالاکی و مانور عالی، دارای حداقل سرعت ۲ ماخ، دارای قابلیت حمل تسلیحات سنگین، به همراه استفاده از آئرودینامیک پیشرفته که این مورد آخر توسط مؤسسه آئرودینامیک روسیه به همراهی شرکت سوخو در حال انجام مراحل تحقیقاتی بود.

در سال ۱۹۷۱ شوروی تخمین زده بود طرح هواپیمای پی‌اف‌آی یا همان هواپیمای پیشرفته تاکتیکی می‌بایست پر هزینه باشد در نتیجه این طرح را به دو طرح مختلف تقسیم کردند؛ طرح ال‌پی‌اف‌آی که ساخت یک هواپیمای تاکتیکی پیشرفته سبک وزن و طرح تی‌پی‌اف‌آی که ساخت یک هواپیمای تاکتیکی سنگین وزن بود. طرح کلی پی‌اف‌آی هواپیمای پیشرفته تاکتیکی اولیه به دو طرح تخصصی تر تبدیل شد که در هر کدام به روی بعضی از مشخصات بیشتر از سایر مشخصات با توجه به هدف ساخت و نوع مأموریت تأکید شده بود. طرح هواپیمای تاکتیکی پیشرفته سبک وزن یا همان ال‌پی‌اف‌آی (LPFI) به شرکت میگ سپرده شد و سرانجام به ساخت هواپیمای میگ-۲۹ منجر شد و طرح هواپیمای پیشرفته تاکتیکی سنگین وزن و یا همان تی‌پی‌اف‌آی (TPFI) برای مقابله با هواپیمای اف-۱۵ به شرکت سوخو سپرده شد که این طرح نیز با ساختن هواپیمای سوخو سو-۲۷ به پایان رسید. مشابه همین اتفاق در طرح آمریکا هم اتفاق افتاده بود و طرح جنگنده تاکتیکی پیشرفته آن‌ها هم به دو دو طرح مجزا تقسیم شد و جنگنده سنگین اف-۱۵ ایگل و دو جنگنده سبک اف-۱۶ فایتینگ فالکن و اف-۱۷ کبرا برای برآوردن نیازهای مشابه تولید شدند.

طراحی هواپیمای ال‌پی‌اف‌آی با مشخصات جدید در سال ۱۹۷۴ شروع گردید و به ساخت هواپیمای میگ-۲۹آ منجر گردید. اولین پرواز این هواپیما در ۶ اکتبر ۱۹۷۷ صورت گرفت. هواپیمای میگ-۲۹ تنها یک ماه بعد از اولین پرواز خود در نوامبر ۱۹۷۷ ازسوی ماهواره‌های جاسوسی آمریکا مورد شناسایی قرار گرفت. این هواپیما هنگامی که در مرکز آزمایش پرواز ژوکوفسکی در نزدیکی شهرک رامنسکوی حضور داشت مورد شناسایی قرار گرفت و ایالات متحده هواپیمایی با مشخصات شبیه به هواپیمای اف-۱۷ مشاهده کرد.

میگ۲۹بی با تأخیری که به دلیل حادثه در دو نمونه اولیه میگ-۲۹ ای و ایراد در موتورها بود، در ژوئن سال۱۹۸۳ وارد خدمت شد، و ناتو هواپیمای میگ-۲۹ بی را فالکروم-ای نامگذاری کرد. به طور منطقی باید میگ-۲۹آ باید فالکروم-ای نامیده می‌شد، ولی به دلیل آنکه تا قبل از آن ناتو میگ-۲۹ ای را مشاهده نکرده بود، میگ۲۹-بی را نمونه ابتدایی میگ فرض کرد، و فالکروم ای نامگذاری کرد. هواپیمای میگ-۲۹ در مجموع به تعداد ۸۴۰ فروند تولید شد. اولین باری که میگ ۲۹ به در غرب به نمایش عمومی درآمد در ژوئیه ۱۹۸۶ در فنلاند بود و بعد از آن در سپتامبر ۱۹۸۸ در نمایشگاه هوایی فارنبورو در بریتانیا به نمایش درآمد و غربیها تحت تأثیر قدرت زیاد و چالاکی این هواپیما قرار گرفتند.

میگ-۲۹ در زمان شوروی مورد توجه قرار داشت، اما بعد از شوروی، با وجود مجهز شدن به سیستم‌های هوانوردی پیشرفته و چند منظوره بودن و قابلیت حمل مخازن سوخت خارجی و امکانات گسترده دیگر مورد توجه روسیه قرار نگرفت؛ که این به دلیل سیاست نامناسب مسئولان شرکت میگ نسبت به شرکت سوخو در شناخت خواست و تمایل مسئولان روسیه‌است. با این وجود مسئولان شرکت میگ با گسترش این هواپیما سعی در صادرات آن به خارج از کشور را دارند. البته به نقل از منابع غیررسمی دستیابی غرب به اطلاعات هواپیمای میگ-۲۹ از دلایل مهم این تصمیم از جانب مقامات روسیه است.

هواپیمای میگ-۲۹ در حال حاضر تحت پروژه‌های مختلف توسعه و بهینه‌سازی قرار دارد و آخرین نمونه‌های این هواپیما میگ-۲۹ اس‌ام‌تی و میگ-۲۹ ام ۲ هستند. نمونه جدید ناونشین هواپیمای با نام میگ-۲۹ کا برای استفاده در نیروی دریایی هند که به تازگی ناوهواپیمابر دریاسالار گورشکوف را از روسیه خریداری کرده در حال تولید است.

سوابق عملیاتی

تاکنون بیش از ۱۶۰۰ فروند میگ-۲۹ تولید شده که حدود ۹۰۰ فروند آن به کشورهای عراق، ایران، سوریه، یمن، کره شمالی، هند، میانمار، بنگلادش، مالزی، مغولستان، کوبا، پرو، افغانستان، چکسلواکی، آلمان شرقی و یوگسلاوی، الجزایر، سودان، اریتره، صادر شده‌اند و بقیه نیز در ارتش شوروی و پس از آن کشورهای به جا مانده از فروپاشی شوروی میگ-۲۹ به کشورهای متعددی استفاده شده‌اند. این جنگنده جنگ‌های متعددی از جمله جنگ ایران و عراق، جنگ خلیج فارس و جنگ یوگسلاوی را تجربه کرده است. هرچند در شرایط مساوی میگ-۲۹ را می‌توان برابر با اف-۱۵ یا اف-۱۶ دانست اما در تمام درگیری‌هایی که تاکنون اتفاق افتاده میگ‌های ۲۹ خلبانان ضعیف‌تری داشته و شکست خورده‌اند.^[۲] در فاصله‌های بیش از ۶۰ کیلومتری جنگنده‌های آمریکایی به دلیل برتری‌های الکترونیکی توانایی بیشتری دارند اما از فاصله کمتر از ۱۵ کیلومتری کفه ترازو به نفع میگ-۲۹ می‌چربد. در فاصله حدود ۸ کیلومتری می‌توان میگ-۲۹ را به دلیل دید بهتر سلاح‌ها و مانورپذیری بهتر برتر دانست. سیستم دوربین نشانه‌گیری سلاح میگ-۲۹ بر روی کلاه خلبان نصب شده و موشک را در امتداد خط دید خلبان هدایت می‌کند یعنی موشک به جایی که خلبان به سوی آن نگاه می‌کند می‌رود.^[۱]

 

یک فروند جنگنده میگ-۲۹ درحال پارک در نمایشگاه هوایی واقع در نمایشگاه آبوتسفورد، سال ۱۹۸۹

میگ۲۹ در سال ۱۹۸۶ برای اولین بار به صورت عمومی در فنلاند به نمایش درآمد. سپس دو فروند از این هواپیما در ۱۹۸۸ در نمایش هوایی فارنبورو که در بریتانیا برگزار می‌شد به نمایش عمومی درآمدند. پس از این ماجرا در ۱۹۸۹ نمایشگاه هوایی پاریس برای دومین بار در طول تاریخ از سال ۱۹۳۰ تا آن زمان جنگنده‌های شوروی را به نمایش درآورد. با دیدن این نمایش غربی‌ها به شدت تحت تأثیر ظرفیت و قدرت مانور پذیری این جنگنده قرار گرفته بودند؛ ولی همچنان متوجه دود زیادی که از موتورهای کلیموف این جنگنده خارج می‌شد نیز بودند که این خود یک ضعف محسوب می‌شد.

میگ-۲۹های نیروی هوایی آلمان در تمرین دی‌ای‌سی‌تی به همراه اسکادران ۵۱۰ نیروی هوایی آمریکا شرکت کردند که از جنگنده اف -۱۶ استفاده می‌کردند. در پایان کار خلبانان اف-۱۶ اعلام کردند که میگ ۲۹ از اف-۱۶ به علت موتورهای قدرتمندتر و بهره‌گیری از موشک ویمپل و همچنین میدان دید بهتر برای خلبان برتر است. این جنگنده درحال انجام عملیات اولین بار در سال ۱۹۸۰ در جنگ ایران و عراق دیده شد. همچنین در طول اشغال افغانستان توسط شوروی یک فروند میگ-۲۹ شوروی توانست یک سوخو-۲۰ افغان را منهدم کند.

یک میگ ۲۹ متعلق به کوبا در سال ۱۹۹۶ دو فروند هواپیمای سسنا-۳۳۷ غیر مسلح را پس از آن که این دو هواپیما به شکل غیرقانونی به حریم کوبا وارد شده بودند، منهدم کرد. گزارش‌ها حاکی از آن است که در سال ۱۹۹۹ و ۲۰۰۰ یک فروند سوخو-۲۷ متعلق به ارتش روسیه ۵ فروند میگ ۲۹ اریتریایی را که توسط خلبانان اوکراینی پرواز می‌کردند منهدم کرد.

یوگسلاوی

یوگسلاوی اولین خریدار اروپایی این هواپیما بود که ۱۴ فروند از مدل بی و دو فروند مدل تمرینی یوبی را در سال ۱۹۸۷ دریافت کرد. میگ‌های ۲۹ در جریان فروپاشی یوگسلاوی مورد استفاده کمی قرار گرفتند و بیشتر برای حملات زمینی استفاده می‌شدند. یک میگ-۲۹ یوگسلاو چندین فروند هواپیمای آنتونوف-۲ کروات را بر روی زمین تخریب کرد و در جریان این درگیری‌ها خسارتی هم به میگ‌های ۲۹ وارد نشد.

در جنگ کوزوو در مجموع ۶ میگ-۲۹ یوگسلاوی سرنگون شدند که سه فروند آن‌ها توسط اف-۱۵ها و یکی توسط اف-۱۶ نیروی هوایی آمریکا و یکی هم اف-۱۶ نیروی هوایی هلند سرنگون شد و دیگری به گفته خلبان آن مورد اصابت آتش پدافند زمینی خودی قرار گرفت. چهار فروند دیگر هم روی زمین از میان رفتند. به گفته برخی منابع روسی یک میگ-۲۹ یوگسلاوی یک فروند اف-۱۶ را در مارس ۱۹۹۹ سرنگون کرد در حالی‌که بنا به گزارش دیگری این اف-۱۶ در همان روز در داخل آمریکا دچار سانحه هوایی شده است. در بیشتر منابع تاریخی سرنگونی هواپیمای پنهان‌کار اف-۱۱۷ آمریکا در جنگ کوزوو به پدافند موشکی سطح‌به هوای یوگسلاوی به فرماندهی زلتان دانی نسبت داده شده اما در منابع روسی ادعا شده که یک اف-۱۱۷ با شلیک میگ-۲۹ سرنگون شد. در سال ۲۰۰۷ پنج فروند باقی‌مانده میگ-۲۹ به روسیه برای تعمیرات فرستاده شدند و از سال ۲۰۰۸ دوباره به خدمت ارتش صربستان بازگشتند.

عراق

عراق در اواسط جنگ با ایران در دهه ۱۹۸۰ میگ-۲۹ را برای مقابله با جنگنده‌های اف-۱۴، اف-۴ و اف-۵ ایران از شوروی خریداری کرد. این هواپیماها در دستان خلبان عراقی در جنگ خلیج فارس مورد استفاده قرار گرفت که سرانجام ۵ فروند میگ-۲۹ که ۴ فروند آنها به وسیله اف-۱۵ و ۱ فروند دیگر به وسیله اف-۱۶ منهدم شد. در برخی منابع روسی گزارش شده که یک میگ-۲۹ عراقی یک فروند جنگنده پاناویا تورنادو انگلیسی را سرنگون کرده اما منابع انگلیسی گفته‌اند که این تورنادو دچار سانحه هوایی شده‌است. موارد دیگری از موفقیت‌های هوابه‌هوای این جنگنده در عراق در منابع روسی گزارش شده‌است. مثلاً شلیک به یک بمب‌افکن بی-۵۲ که به گفته منابع آمریکایی به اشتباه مورد اصابت موشک هارم جنگنده خودی قرار گرفته بود. تمرینات نامناسب خلبانان، دفاع‌های ضدهوایی پشتیبان هواپیماهای آمریکایی، و کمبود لوازم یدکی از جمله عوامل عدم موفقیت آن بودند. از ۳۷ میگ-۲۹ عراقی در پایان جنگ خلیج فارس فقط ۱۲ فروند باقی‌مانده بود که یکی هم آسیب دیده بود و چهار فروند دیگر به ایران گریختند. پس از اشغال عراق در سال ۲۰۰۳ و انحلال ارتش عراق جنگنده‌های باقی‌مانده روسی و چینی از خدمت خارج شده و دولت جدید برای جایگزینی آن‌ها جنگنده اف-۱۶ را خریداری کرده البته گزارش‌هایی هم در مورد احتمال خرید میگ-۲۹ از روسیه منتشر شده‌است.

نمونه‌های مختلف هواپیمای میگ ۲۹

MiG-29 Fulcrum-A اولین نمونه ساخته شده از این هواپیما که در سال ۱۹۸۲ وارد خدمت شد.

MiG-29B-12 Fulcrum-A نمونه اصلاح شده صادراتی برای ملت‌های عضو پیمان ورشو که فاقد امکانات لازم برای حمل بمب اتمی است و دارای رادار اصلاح شده برای افزایش قابلیت‌های آن و سیستم (ECM) برای مقابله با جنگ الکترونیک و سیستم (IFF) برای شناسایی دوست از دشمن (Identification Friend or Foe) است. هواپیماهای میگ۲۹ ایران از این نوع هستند.

MiG-29UB-12 Fulcrum-B نمونه آموزشی دوسرنشینه که فاقد رادار و توپ مسلسل است.

MiG-29S این نمونه تا حد بسیار زیادی مشابه به نمونهMiG-29B-12 "Fulcrum-A است با تفاوت‌هایی که شامل تقویت سیستم کنترل پرواز و اضافه کردن چهار کامپیوتر جدید که باعث تقویت ثبات پروازی و کنترل پذیری بهتر می‌شود. امکان شلیک در حال سوختگیری و همچنین تقویت توپ مسلسل به این مدل اضافه شده‌است.

MiG-29S-13 Fulcrum-C مشابه مدل قبلی با این تفاوت که دماغه هواپیما تا حدی بزرگتر است و ظرفیت سوخت‌گیری بالاتری دارد. MiG-29SM "Fulcrum-C مشابه مدل قبلی با توانایی حمل موشک‌های هوا به زمین و بمب‌های هدایت تلویزیونی و هدایت لیزری.

MiG-29K "Fulcrum-D نمونه ساخته شده برای نیروی دریایی که به تجهیزاتی از قبیل بال‌های تا شونده و دنده‌های آرستور است که در اصل برای استفاده در ناو هواپیمابر آدمیرال کوزنتسوف ولی طرح این هواپیما بر اثر مشکلات مالی لغو شد.

MiG-29M / MiG-33 "Fulcrum هواپیمای پیشرفته چندمنظوره با تغییرات اساسی در چارچوب بدنه و مکانیک پرواز که از موتور پرقدرت آردی-۳۳ استفاده می‌کند.

MiG-29SMT این نمونه در حقیقت بهینه‌سازی میگ۲۹ اس است که در آن قطعات قدیمی هواپیما با قطعات نرم‌افزاری پیشرفته‌تر میگ۲۹ام یا همان میگ۳۳ جایگزین شده‌اند. با افزودن به حجم مخازن داخلی این هواپیما بدون استفاده از مخازن خارجی تا برد ۲۱۰۰ کیلومتر قادر به انجام مأموریت است. کابین این هواپیما دارای دو نمایشگر بزرگ مسطح کریستال مایع تمام رنگی و دو نمایشگر مسطح تک‌رنگ کوچک بهینه‌سازی شده و رادار بهینه‌سازی شده N019MP است که به برد و قابلیتهای هوا به زمین آن می‌افزاید. این نمونه همچنین از موتور توربوفن آردی-۴۳ کلیموف استفاده می‌کند. میزان حمل مهمات در این مدل۴۵۰۰ کیلوگرم است که نسبت به مدل قبلی۵۰۰ کیلو افزایش داشته‌است. روسیه، هند و یمن از این مدل استفاده می‌کنند.

جنگنده بمب افکن اتمی mig-27

میگ-۲۷ (به روسی: МиГ-27) (نام ناتو: فلاگر دی/جی - Flogger d/j) هواپیمای حمله به زمین با قابلیت بال متحرک روسی است که توسط دفتر طراحی میگ طراحی شده و در دهه ۱۹۷۰ و ۸۰ شوروی ساخته می‌شد. هندوستان مهمترین مشتری خارجی این جت ِ جنگندهٔ‌تک‌سرنشینه و تک‌موتوره بود و تحت لیسانس شوروی به تولید داخلی آن با نام بهادر اقدام کرد. میگ-۲۷ برای حملات ضربتی ِ تاکتیکی از ارتفاع پایین ساخته شده و توانایی استفاده از بمب اتمی را هم داشت.

این هواپیما بر اساس میگ-۲۳ طراحی شده و از همان بدنهٔ پروازی استفاده می‌کند که اصلاحاتی در جهت انجام بهتر ماموریت‌های هوا به زمین در آن انجام شده است. در میگ-۲۷ رادار حذف شده تا دماغه هواپیما باریکتر شده و با شیبی که به پایین دارد، دید بهتری به خلبان بدهد. به همین جهت خلبان‌های روسی این هواپیما را بالکن لقب داده بودند. تقویت زرهی کابین خلبان، تجهیز به مسافت‌یاب لیزری و ابزارهای لازم برای استفاده از بمب‌های هدایت لیزری همراه با یک سامانه کاملاً جدید ناوبری/تهاجمی از اصلاحات این هواپیما نسبت به میگ-۲۳ هستند. همچنین چرخ‌های فرود بزرگ‌تر و قوی‌تر شدند تا هواپیما پرواز بهتری از فرودگاه‌های نامرغوب‌تر داشته باشد.

میگ ۲۷ بر خلاف میگ ۲۳ در خارج از شوروی چندان با استقبال مواجه نشد و بیشتر مشتریان شوروی میگ-۲۳بی‌ان و سوخو-۲۵ را به جای آن انتخاب کردند. در حال حاضر تنها ارتش‌های هندوستان، قزاقستان و سری لانکا از این هواپیما برای حملات هوا به زمین بهره می‌برند. تمام مدل‌های میگ ۲۷ در نیروی هوایی روسیه و اوکراین بازنشسته شده‌اند.

محتویات

• ۱ حوادث
• ۲ کشورهای دارنده۳ منابع
  • ۲.۱ کاربران فعلی
  • ۲.۲ کاربران سابق

حوادث

تا به حال ۴ میگ-۲۷ متعلق به نیروی هوایی هند دچار سانحه هوایی شده‌اند. در آخرین مورد در ۱۶ فوریه ۲۰۱۰ (میلادی) یک هواپیما بر روی خانه‌ای مسکونی افتاد که در آن ۱ نفر کشته و ۱۰ نفر زخمی شدند.^[

جنگنده رهگیر شکاری mig-25

میگ-۲۵ (به روسی: МиГ-۲۵) (نام ناتو: فاکس بت) هواپیمای رهگیر و شناسایی مافوق صوت و یکی از سریع‌ترین هواپیماهای نظامی دنیا است که توسط شرکت میگ در اتحاد جماهیر شوروی طراحی شده‌است. اولین پیش‌نمونه میگ-۲۵ در ۱۹۶۴ پرواز کرد. میگ-۲۵ هواپیمایی بسیار سریع با توانایی پرواز در ارتفاع بالاست اما مانورپذیری چندانی ندارد. میگ-۲۵ در اصل برای رهگیری بمب‌افکن بی-۷۰ آمریکایی‌ها ساخته شد که قادر به پرواز با سرعت ۳ ماخ بود. بی-۷۰ هیچگاه تکمیل نشد و در اختیار ارتش آمریکا قرار نگرفت اما میگ-۲۵ به عنوان یک رهگیر دوربرد با سرعت فوق‌العاده در اختیار ارتش شوروی قرار گرفت.^[۱]

غرب در سال ۱۹۶۷ با تصاویر هواپیماهای شناسایی یو-۲ آمریکا به وجود میگ-۲۵ پی برد. غربی‌ها در ابتدا تصور می‌کردند که این هواپیما با توجه به بال‌ها و دو سکان بزرگ یک جنگنده برتری هوایی غول‌پیکر است که علاوه بر سرعت قابل ملاحظه توانایی مانورپذیری و چابکی بالایی هم دارد. این موضوع نگرانی زیادی را در غرب ایجاد کرده و باعث پیشرفت سریع در برنامه تولید جنگنده اف-۱۵ در آمریکا شد..

قابلیتهای واقعی آن تا سال ۱۹۷۶ که ویکتور بلنکو با یک میگ-۲۵ از طریق ژاپن به آمریکا پناهنده شد آشکار نشد. تحلیلهای بعدی یک طراحی ساده ولی کارا با سیستمهای الکترونیکی تیوب خلاء، دو موتور عظیم توربوجت را آشکار کرد. برخلاف تصور اولیه بخش عمده بدنه میگ-۲۵ از آلیاژ فولاد و نیکل ساخته شده بود و نه از تیتانیوم. در مجموع ۸۰ درصد بدنه میگ-۲۵ را آلیاژ نیکل، ۱۱ درصد آلومینیوم و ۹ درصد را تیتانیوم تشکیل می‌داد. همچنین مشخص شد طراحی بال‌های بزرگ برای این هواپیما به دلیل وزن بالای آن است. شعاع عملیاتی آن هم ۳۰۰ کیلومتر و حداکثر برد آن با سوخت داخلی و پرواز با سرعت زیر صوت در ارتفاع پایین کمتر از ۱۲۰۰ کیلومتر است. میگ-۲۵ تولیدی معادل ۱۱۹۰ فروند را داشته‌است و در شوروی و کشورهای تابع آن به کار رفته‌است. هنوز هم در روسیه و بعضی کشورها به طور محدود مورد استفاده‌است.

در طول جنگ ایران و عراق دست کم ۹ فروند میگ-۲۵ به وسیلهٔ اف-۱۴های ایرانی^[۲] و یک فروند هم توسط اف-۵ ایرانی سرنگون گردید که این آمار مورد تأیید منابع ایرانی، غربی و عراقی می‌باشد.^[۳][۴]

میگ-۳۱ هواپیمای رهگیر دیگری است که با ارتقاء و بهبود طرح میگ-۲۵ در شوروی ساخته شده و از سال ۱۹۸۲ جای آن را به عنوان رهگیر دوربرد اصلی نیروی دفاع هوایی شوروی گرفت.

محتویات

• ۱ مدل‌ها
• ۲ مشخصات (میگ-۲۵پی)
• ۳ جستارهای وابسته
• ۴ منابع

مدل‌ها

چندین مدل از این جنگنده رهگیر ساخته شده:^[۱]

• مدل آ: رهگیر پایه
• بی: شناسایی
• سی: تمرینی دوسرنشینه
• دی: شناسایی با رادار اصلاح‌شده
• ئی: مدل آ با قابلیت محدود نگاه به پائین و شلیک به پائین تقریباً مشابه میگ-۲۷ فلاگر

مشخصات (میگ-۲۵پی)

منبع اطلاعات The Great Book of Fighters,^[۵] International Directory of Military Aircraft^[۶]

مشخصات عمومی

• خدمه: یک
• طول: ۱۹/۷۵ متر (64 ft 10 in)
• پهنای بال: ۱۴٫۰۱ متر (45 ft 11.5 in)
• ارتفاع: ۶/۱۰ متر (20 ft 0.25 in)
• بال: مساحت ۶۱/۴۰ مترمربع (660.93 ft²)
• وزن خالی: ۲۲۰۰۰ کیلو (44,080 lb)
• وزن بارگیری: ۳۶۷۲۰ کیلو (80,952 lb)
• پیشرانه: ۲× موتور تامسکی آر-۱۵B-300 دارای پس سوز توربوجت
  • نیرو ی خشک: ۷۳/۵ کیلونیوتن (16,524 lbf) هرکدام
  • نیرو با پس سوز ۱۰۰٫۱ کیلونیوتن (22,494 lbf) هرکدام

عملکرد

• سرعت بیشینه: ** High altitude: Mach 3.2^[۷] (3,490 km/h, 2,170 mph); Mach 2.83 (3,090 km/h, 1,920 mph) continuous engine limit^[۷]برد: ۱۷۳۰ کیلومتر (1,075 mi) با سوخت داخلی
  • ارتفاع پایین: ۱۲۰۰ کیلومتر در ساعت (650 knots, 740 mph)^[۶]
• سقف پروازی: ۲۰۷۰۰ متر (با ۴ موشک) (67,915 ft)
• بارگیری بال: ۵۹۸ کیلوگرم بر مترمربع (122.5 lb/ft²)
• نسبت نیرو به وزن: ۰/۴۱
• Time to altitude: ۸٫۹ دقیقه تا ۲۰۰۰۰ متر (65,615 ft)

جنگ‌افزار

• ۲× موشک هدایت شونده راداری بیسنوات آر-۴۰ (آآ-۶ آکرید)
• دو موشک مادون‌سرخ آر-۴۰تی

تجهیزات پروازی

• رادار آرپی-۲۵ اسمرچ
• ارتفاع‌سنج راداری آروی-یوام یا آروی-۴

جنگنده بمب افکن mig-23

میگ-۲۳ (به روسی: МиГ-۲۳) (نام ناتو: فلاگر) هواپیمای جنگنده مجهز به بال متحرک است، که شرکت میگ در اتحاد جماهیر شوروی آن را طراحی کرده است. این جنگنده در کنار میگ-۲۵ و هواپیماهای دیگر آن دوران شوروی به «نسل سوم» جنگنده‌های شوروی، تعلق دارد. این هواپیما اولین جنگنده اتحاد شوروی دارای رادار نگاه به پایین/شلیک به پایین و یکی از اولین جنگنده‌های مجهز به موشکهای هوا به‌ هوای با برد فراتر از میدان دید بود. همچنین اولین میگ است که ورودیهای هوای موتور در دو طرف بدنه قرار دارد. تولید آن در ۱۹۷۰ آغاز و به تعداد زیاد تولید شد.

 

در جنگ ایران و عراق

در طول جنگ ایران و عراق دست کم ۵۸ فروند هواپیمای میگ ۲۳ به وسیله هواپیماهای اف-۱۴ ایرانی سرنگون گردیدند، که این آمار از سوی منابع ایرانی , عراقی , غربی مورد تایید قرار گرفته است.^{[نیازمند منبع]} ۵ فروند از این تعداد به وسیله خلبان صدقی سرنگون گردید.^[۱] ۴ فروند از این ۵ فروند را صدقی در عملیات سلطان سرنگون نمود^{[۲][نیازمند منبع]}.

همچنین ۲۰ فروند میگ-۲۳ نیز به وسیله هواپیماهای اف-۴ ایرانی سرنگون شد^[۳] گزارش‌های تایید شده‌ای وجود دارد که ۳ یا حتی ۴ فروند میگ-۲۳ به ضرب یک موشک فینیکس سرنگون شدند و ۲۰ تا ۳۰ تایگر ایرانی هم توسط آنها منهدم شدند.

در زمان جنگ، یک میگ-۲۳ نیز به کشور پناهنده شد که به دلیل تاخیر در جابه‌جایی به محلی امن، چند ساعت پس از فرود توسط بمب‌افکنهای SU-22 عراقی روی زمین نابود شد.

مشخصات میگ-۲۳-MLD

مشخصات عمومی

• خدمه: یک
• طول: ۱۶/۷۰ متر (56 ft 9.5)
• پهنای بال: ۱۳/۹۷ (گسترده) (45 ft 10 in)
• ارتفاع: ۴/۸۲ متر (15 ft 9.75 in)
• بال: مساحت ۳۷/۳۵ مترمربع گسترده، ۳۴/۱۶ مترمربع بسته (402.05 ft² / 367.71 ft²)
• وزن خالی: ۹۵۹۵ کیلو (21,153 lb)
• وزن بارگیری: ۱۵۷۰۰ کیلو (34,612 lb)
• بیشینه وزن برخاست: ۱۸۰۳۰ کیلو (39,749 lb)
• پیشرانه: ۱× خاچاتوروف آر-۳۵-۳۰۰ afterburning توربوجت, ۸۳/۶ کیلونیوتن خشک، ۱۲۷ کیلونیوتن با پس‌سوز (18,850 lbf / 28,700 lbf) هرکدام

عملکرد

• سرعت بیشینه: ۲/۴ ماخ ۲۴۴۵ کیلومتر بر ساعت در ارتفاع; ۱/۱۴ ماخ، ۱۴۵۰ کیلومتر بر ساعت در سطح دریا (1,553 mph / 840 mph)
• برد: ۱۱۵۰ کیلومتر با شش موشک جنگی، 2,820 km ferry (570 mi / 1,750 mi)
• سقف پروازی: ۱۸۵۰۰ متر (60,695 ft)
• نرخ اوج‌گیری: ۲۴۰ متر بر ثانیه (47,245 ft/min)
• بارگیری بال: ۴۲۰ کیلو بر مترمربع (78.6 lb/ft²)
• نسبت نیرو به وزن: ۰/۸۸

جنگنده رهگیر شکاری mig-21

میگ-۲۱ (به روسی: МиГ-21) (با نام ناتو Fishbed) جنگنده مافوق صوت سبک ساخت شرکت میگ در اتحاد جماهیر شوروی است که توانایی پرواز با سرعتی بیش از ۲ برابر سرعت صوت (ماخ) را دارد. این هواپیما رکورد خدمت در نیروی هوایی دست‌کم ۵۶ کشور در چهار قاره جهان و شرکت در ۳۰ جنگ را در اختیار دارد و با گذشت نیم قرن از اولین پروازش همچنان در بسیاری از نیروهای هوایی دنیا فعال می‌باشد. حدود ۱۳ هزار و پانصد فروند از این جنگنده کوچک بال مثلثی ساخته شده که بیش از دو و نیم برابر اف-۴ فانتوم رقیب قدیمی آن در جنگ‌های خاورمیانه و جنگ ویتنام است.^[۱]

در شوروی سابق این هواپیما از اواخر دهه ۱۹۵۰ تا میانه‌های دهه ۱۹۷۰ ساخته شد. هم‌اکنون حدود ۳ هزار فروند میگ-۲۱ در نیروی هوایی بیش از ۴۰ کشور دنیا در حال فعالیت هستند. طرح ساده و بادوام این جنگنده کوتاه‌برد در طول سال‌های تولید و استفاده از آن بارها با ارتقا و اصلاح رادار، بدنه پروازی، اویونیک، سلاح‌ها و موتور بهینه‌سازی شده‌است. میگ-۲۱ از یک موتور توربوجت استفاه می‌کند. ورودی هوای موتور در دماغه قرار گرفته و یک اگزوز برای آن تعبیه شده‌است. میگ-۲۱ برای درگیری‌های هوابه‌هوا به انواع موشک و راکت مسلح می‌شود و برخی مدل‌های آن یک یا دو توپ اتوماتیک یا مسلسل ۳۰ میلی‌متری با توانایی شلیک ۷۰۰ گلوله در دقیقه و مهمات کافی برای ۵ دقیقه شلیک دارند اما برخی مدل‌ها از مسلسل برخوردار نیستند. از آنجا که تشخیص این موضوع در نبردهای هوابه‌هوا برای هواپیمای دشمن اگر غیرممکن نباشد بسیار دشوار است، فرض می‌شود که هر میگ-۲۱ به مسلسل برای استفاده در جنگ‌های هوایی نزدیک مجهز است. در مدل میگ-۲۱پی‌اف دومین مدل اصلی میگ-۲۱ یک رادار در محل مخروطی ورودی موتور قرار گرفته که به آن توانایی نسبی رهگیری در شب و در تمامی شرایط آب‌وهوایی را می‌دهد اما برای نصب رادار ناچار مسلسل حذف شده و در نتیجه مدل پی‌اف فقط به موشک‌های هوابه‌هوای خود متکی است. میگ-۲۱اف اولین مدل اصلی این هواپیما یک جنگنده-رهگیر کوتاه‌برد برای عملیات در روز است. میگ-۲۱ام‌اف در درجه اول برای نابودی اهداف هوایی و شناسایی هوایی و با قابلیت ثانویه حمله به اهداف زمینی ساخته شده و نخستین جنگنده-رهگیر نسل سوم با توانایی تصاحب و حفظ برتری هوایی محسوب می‌شود. مدل ام‌اف به موشک‌های هوابه‌هوای کوتاه‌برد و توپ ۲۳ میلی‌متری مجهز است و در ماموریت‌های پشتیبانی هوایی نیروی زمینی قادر است از راکت‌های ۲۴۰ میلی‌متری و بمب‌های حداکثر ۵۰۰ کیلوگرمی استفاده کند. مدل دوسرنشینه میگ-۲۱یوام برای آموزش‌های تکمیلی پیشرفته خلبانانی استفاده می‌شود که قرار است با میگ-۲۱ پرواز کنند.^[۲]

این جنگنده همچنان دارای چندین رکورد هوانوردی است: بیشترین شمارگان ساخت یک هواپیمای جت فراصوت^[۳]، بلندترین زمانی که تولید یک هواپیما ادامه داشته‌است و بیشترین تعداد ساخت یک جنگنده بعد از جنگ جهانی دوم.

محتویات

• ۱ تاریخچه
  • ۱.۱ ایده
    • ۱.۱.۱ طراحی
• ۲ ویژگی‌های فنی
  • ۲.۱ سیستم‌ها
• ۳ پیشرفت و توسعه
  • ۳.۱ اولین بهبودها
  • ۳.۲ بازگشت توپ داخلی
  • ۳.۳ آخرین مدل‌ها
  • ۳.۴ ارتقا
• ۴ سوابق عملیاتی۵ ورژن‌ها
  • ۴.۱ هند
  • ۴.۲ ویتنام
  • ۴.۳ خاورمیانه
    • ۴.۳.۱ درگیری‌های اعراب و اسراییل
    • ۴.۳.۲ جنگ ایران و عراق
    • ۴.۳.۳ سوریه
  • ۴.۴ آفریقا
• ۶ کاربران
  • ۶.۱ کاربران فعلی
  • ۶.۲ کاربران سابق
  • ۶.۳ کاربران غیرنظامی
• ۷ مشخصات (مدل میگ-۲۱ بیس)۸ شکستن رکوردهای جهانی
  • ۷.۱ مشخصات کلی
  • ۷.۲ عملکرد
  • ۷.۳ جنگ افزارها
• ۹ هواپیماهای قابل مقایسه
• ۱۰ واژه‌نامه
• ۱۱ پانویس
• ۱۲ منابع

تاریخچه

ایده

در سال ۱۹۵۰ و در پی حمله کره شمالی به کره جنوبی جنگ کره آغاز شد، در این جنگ نبردهای هوایی زیادی میان میگ-۱۵ شوروی و اف-۸۶ سیبر آمریکایی صورت گرفت. تجربیات این جنگ مورد توجه طراحان جت در دنیا قرار گرفت. پیشرفتهای مهندسی امکان رسیدن به سرعتهای مافوق صوت را فراهم کرده بود. هدف طراحی جت‌هایی بود که قادر به برخاست سریعتر، صعود سریعتر، و حرکت سریعتر (بالای ۱٫۵ ماخ) از رقبایشان باشند. پاسخ آمریکاییها لاکهید مارتین اف-۱۰۴ بود. فرانسه داسو میراژ ۳ را ساخت و در بریتانیا اس‌آر-۱۷۷ طراحی شد. میکویان در ادامه سایر تولیدات موفقش شامل جت‌های زیر صوت میگ ۱۵ و میگ ۱۷ و جت مافوق صوت میگ ۱۹ به دنبال یک طرح برنده دیگر بود. در پاییز ۱۹۵۳ کرملین نیاز خود برای یک جنگنده جدید را مطرح کرد. درخواست کرملین جنگنده‌ای بود که در ارتفاع ۲۰ کیلومتری بتواند به سرعت ۲ ماخ برسد و همچنین دارای یک رادار ساده بردیاب و توانایی حمل موشکهای هوا به هوا باشد.^[۴]

طراحی

 

نمونه‌های اولیه میگ-۲۱، Ye-2 در کنار Ye-5

در تاریخ ۱۴ فوریه ۱۹۵۵ نمونه آزمایشی یی-۲ ^{[پانویس ۱]} با بال برگشته و موتورهای آردی-۹ ^{[پانویس ۲]}اولین پرواز خود را انجام داد ، نمونه آزمایشی بعدی یی-۴^{[پانویس ۳]} بود که همانند نمونه نهایی بالهایی مثلثی شکل داشت. و در نهایت در سال ۱۹۵۸ پیش نمونه Ye-۶ که با موتورهای آردی-۱۱ تجهیز شده بود اولین پرواز خود را با موفقیت انجام داد.^[۵] در سال ۱۹۵۸ پیش نمونه یی-۶ رکورد سرعت جهانی آن زمان را با رسیدن به سرعت ۲٫۰۵ ماخ در ارتفاع ۱۲ کیلومتری شکست.^[۶]نمونه‌های بعدی یی-۶/۲و۳ ^{[پانویس ۴]} با انجام ۶۱ پرواز، آزمایش اوکی‌بی را تکمیل کردند. خلبان آزمایشگر کوکیناکی ^{[پانویس ۵]} در پایان گزارش داد که: «این هواپیما توسط یک خلبان معمولی قابل پرواز است و نیاز به یک فرد ویژه ندارد.» حداکثر سرعت ایمن برای هواپیما ۲٫۰۵ ماخ ثبت شد. در تمامی پروازها و پیکربندی‌ها مانورپذیری و ثبات عالی تشخیص داده شد. هیئت وزرا تصمیم گرفت هواپیما را در دو کارخانه (شماره ۲۱ در گورکی برای نیروی هوایی و در کارخانه زنامیا ترودا^{[پانویس ۶]} مسکو) برای صادرات وارد تولید انبوه کند.^[۷] آزمایش هاو تغییرات همچنان ادامه داشت تا اینکه مدل یی-۶۶ ^{[پانویس ۷]} رکورد دیگری را در ۱۹۶۰ شکست و به سرعت ۲۱۴۸٫۶۶ کیلومتر در ساعت در حرکت دایره‌ای ۱۰۰ کیلومتری دست یافت. ^[۸] در این زمان سرویس‌های اطلاعاتی غربی هنوز نتوانسته بودند اهمیت این هواپیما را دریابند، حتی پس از نمایش این هواپیما در چندین نمایشگاه هوایی متخصصین باور داشتند که کسی هواپیمایی به این کوچکی نخواهد ساخت.^[۹]

ویژگی‌های فنی

 

کابین خلبان میگ-۲۱ نیروی هوایی چک

بدنه برای تحمل حداکثر فشار ۷جی طراحی شده بود. ماده مورد استفاده آلومینیوم د۱۶-تی^{[پانویس ۸]} بود. بال هواپیما به صورت دلتای کامل بود با لبه‌های قطع شده بود. موتور هواپیما تامسکی آردی-۱۱اف-۳۰۰ ^{[پانویس ۹]} دارای دو شفت، توربوجت و قابلیت پس‌سوز^{[پانویس ۱۰]} بود. یک پمپ مرکزی مجهز به یک تنظیم کننده دقیق الکترومکانیکال دور موتور ثابت را تامین می کرد. کابین خلبان دارای سیستم تنظیم فشار و کنترل وضعیت هوا بود، کنترل‌ها مطابق روند آن زمان آنالوگ بودند. در پشت صندلی یک زره فلزی وجود داشت. کنترل پرواز شامل یک کنترل‌گر ساده و یک سیستم ثبات سه محوری بود. میگ-۲۱اف فاقد خلبان خودکار بود ولی در نوع اف-۱۳ سیستمی برای کنترل خودکار پرواز در چرخش وجود داشت. ^[۱۰]

سیستم‌ها

• سیستم سوخت: سوخت مورد استفاده بنزین هواپیما از نوع تی-۱، تی-۲ و یا تی‌اس-۱ بود. در مجموع ۲۲۸۰ لیتر سوخت توسط نوع اف قابل حمل بود. در مدل اف-۱۳ این به ۲۴۷۰ لیتر حداکثر می رسید. مخازن خارجی مرکزی هم توان حمل ۴۹۰ لیتر دیگر سوخت داشت ولی حداکثر سرعت پرواز را به ۱ ماخ محدود می‌کرد. ^[۱۱]
• هیدرولیک : دو سیستم هیدرولیک خودکار نیمه‌هایی از یک تانک مشترک را استفاده می‌کردند. هر دو با روغن صنعتی ای‌ام‌جی-۱۰ پر شده بودند و با موتورهای مجزا به کار می‌افتادند.^[۱۲]
• برق : موتور هواپیما یک ژنراتور را به کار می انداخت که توان استارت موتور را هم داشت و به دو باتری روی/نقره 15STs-45A متصل شده بود. این سیستم مخصوصا طوری طراحی شده بود که بتواند هواپیما را در سرمای زمستان سیبری روشن کند.^[۱۳]
• باد : دو سیستم اصلی و اضطراری مسئول به کار انداختن دستگاههای نیازمند باد هواپیما همچون چرخ فرود، لباس ضد جی خلبان، ترمز چرخ‌ها و سایر سیستم‌ها بود.^[۱۴]
• اکسیژن : اکسیژن توسط سیستم گازی مستقل ککو-۵ (KKO-5) تامین می‌شد.^[۱۵]
• کنترل آتش‌سوزی : توسط سیستم اخطار آی‌اس-۲ام‌اس (IS-2MS) تنظیم می‌شد. این سیستم در طی پرواز یا روی زمین فعال و قابل استفاده بود.^[۱۶]
• تجهیزات : آویونیک پایه شامل سیستم ارتباطی رادیویی وی‌اچ‌اف R-802V و جهت‌نمای رادیویی اتوماتیک ARK-I0 می‌شد.^[۱۷]

 

میگ-۲۱ رومانیایی در حال شلیک راکت طی یک رزمایش

• مهمات : سلاح داخلی دو توپ NR-30 بود هر یک قادر به شلیک گلوله‌های ۳۰ میلیمتری با سرعت زبانه ۹۰۰ متر در ثانیه بود. زیر هر بال دو مقر مخصوص برای نصب انواع پیلوت‌ها وجود داشت. شامل DZ-57 برای بمب‌ها از FAB-50 تا FAB-500 ، همچنین شلیک کننده های راکت یوبی-۱۶-۵۷یو ^{[پانویس ۱۱]} برای حداکثر ۱۶ راکت هوا به هوا اس-۵ام ^{[پانویس ۱۲]} و یا ۱۶ ای‌آراس-۵۷ام^{[پانویس ۱۳]} ، راکت هوا به زمین نوع اس-۵کا ، کارس-۵۷، آرس-۲۴۰ یا اس-۲۴ با کالیبر ۲۴۰ میلیمتری. دو تانکر ناپالم پیلاب^{[پانویس ۱۴]}، و از ۱۹۶۰ ریل‌های پرتاب کی-۱۳ یا نوع ارتقا یافته کی-۱۳ای و موشک هدایت شونده حرارت یاب با برد مؤثر ۱ تا ۷ کیلومتر.^[۱۸]

پیشرفت و توسعه

تولید میگ-۲۱ در پاییز سال ۱۹۵۹ در کارخانجات گورکی آغاز و اولین سری این هواپیما تحویل نیروی هوایی شوروی شد. ^[۱۹] پس از ساخت ۹۹ فروند طی ۱۹۵۹ و ۶۰ با وقفه ای تولید میگ-۲۱ با ساخت میگ-۲۱اف-۱۳ ادامه یافت. تغییر اصلی برداشتن توپ سمت چپ و اضافه کردن پرتاب کننده برای موشک کا-۱۳ بود. تغییر بعدی افزایش مخازن سوخت داخلی بود. تا سال ۱۹۶۲ تولید ادامه یافت و سپس با مدل میگ-۲۱پی‌اف تولید ادامه یافت. کارخانه مسکو هم به ساخت انواع صادراتی و تحویل آنها به مصر، کوبا، هند، چین، فنلاند، لهستان، آلمان شرقی ، چکسلواکی، مجارستان، عراق و اندونزی ادامه داد. چکسلواکی خود شروع به تولید میگ-۲۱ کرد و لیسانس میگ-۲۱اف و موتورش در ۱۹۶۱ به چین فروخته شد که نتیجه تولید جی-۷ و نسخه‌های بعدی آن در چین بود که به طور مستقل توسعه یافتند. ^[۲۰]

 

چنگدو جی-۷ ساخت چین متعلق به نیروی هوایی پاکستان

اولین بهبودها

اولین نمونه‌های تایید شده برای تولید میگ-۲۱ پسوند اف داشتند و اف به معنای تقویت شده ^{[پانویس ۱۵]} است که اشاره به موتورهای ارتقا یافته آر-۱۱اف-۳۰۰ است.^[۲۱] با این حال این مدل هواپیمایی منحصراً روز پرواز بود. جهت افزایش مداومت پروازی و توانایی پرواز در تمامی شرایط آب و هوایی تغییراتی در هواپیما داده شد هواپیما به طور کلی بزرگتر شد. قرار دادن دماغه هرمی بزرگتر امکان نصب رادار را به این جنگنده داد. همچنین ظرفیت سوخت افزایش یافت و تغییراتی در سیستم چرخهای فرود داده شد. طبق تصور شوروی (همچون آمریکا) در آن زمان پیشرفت موشکهای هوا به هوا باعث می‌شد تا توپ هوایی بدون استفاده شود پس توپ داخلی از هواپیما حذف شد. بعدها در جنگ ویتنام اشتباه بودن این سیاست اثبات شد. اولین سری ساخته شده از این نسل MiG-۲۱PF بود. در این نسل موتور قویتری نصب شده بود و سیستم راداری اضافه شده عملکرد هواپیما را بهبود می‌بخشید.^[۲۲] تغییرات دیگر اضافه کردن مدل ارتقا یافته پی اف ام (Mig-21PFM) با موتور آردی-۱۱ تجهیز شده بود. میگ-۲۱ تا اینجا به چندین کشور متحد شوروی صادر شده بود و توسط هند تولید می‌شد. ^[۲۳]

بازگشت توپ داخلی

سومین نسل این هواپیما ظرفیت حمل سوخت و جنگ افزار بیشتری را داشت. همچنین مجهز به یک دستگاه توپ دولول ۲۳ میلیمتری با مجموع ۲۰۰ گلوله شد. علاوه بر این، مدل ام‌اف قادر به حمل چهار موشک آتول و یا چهار راکت زیر بال‌هایش بود. افزایش بار هواپیمای سنگینی ساخته بود که عملکرد را محدود می‌کرد لذا با موتورهای جدیدترR-۱۳-۳۰۰ این هواپیما ارتقا داده شد. همچنین سیستم راداری این هواپیما ارتقا داده شده بود و یک سامانه قویتر خلبان خودکار هواپیما را تقویت می‌کرد. مشهورترین نمونه‌های این نسل مدلهای M و MF هستند. این مدل به چکسلواکی، آلمان شرقی و لهستان صادر شد. استفاده مشهورش در جنگ اعراب و اسراییل بود که به گفته منابع اسراییلی توسط خلبانان شوروی هدایت می‌شد.

آخرین مدل‌ها

 

میگ-۲۱بیس بلغار روی باند پرواز

در سالهای ۱۹۶۹-۷۰ تغییرات بیشتری روی میگ-۲۱ انجام شد. مخازن سوخت داخلی بال دوباره طراحی شد تا سوخت بیشتری توسط هواپیما حمل شود، این نسخه پسوند اس ام تی را گرفت.(Mig-21SMT) در سالهای ۷۱-۷۲ تعداد کمی از این نوع ساخته شد. مدلی با ستون محوری باریکتر ساخته شد که پسوند اس تی داشت و مدل صادراتی ام تی با رادیو مخابراتی ابتدایی‌تر هم ساخته شد. (Mig-21MT) آخرین تغییرات این هواپیما را تا حد یک نوع جدید متمایز ساخت. با استفاده از موتور جدید آر-۲۵ و برخی ارتقاهای دیگر مدل بیس معرفی شد. متمایز کننده ترین تفاوت تغییر در ستون پشتی برای قرارگیری مخازن سوخت بود. یکی دیگر از بهبودهای بیس استفاده از سیستم ناوبری برد کوتاه آراس‌بی‌ان-۶اس (RSBN-6S) بود که پرواز در آب و هوای بد را میسر می‌کرد. تعداد کمی هم برای حمل جنگ‌افزارهای استراتژیک اتمی ساخته شدند.(MiG-21bisN) مدل بیس علاوه بر توپ GSh-23L قادر به حمل آر-۳آر/اس و همچنین موشکهای چابک آر-۶۰ یا آر-۶۰ام جدید بود. همچنین بیس اولین مدلی بود که از کا-۱۳ام که قادر به شلیک در هر وضعیت گرانشی بود می‌توانست استفاده کند. بیس از ۱۹۷۲ تا ۷۴ و تنها در گورکی تولید می‌شد. این مدل به فنلاند ، هند و بسیاری از نیرو هوایی‌های آفریقایی و آسیایی صادر شد. با احتساب هواپیماهای ساخته شده توسط چین و هند و چک در مجموع بیش از ۱۲۷۵۰ فروند از میگ-۲۱ تولید شد.^[۲۴]

ارتقا

با توجه به قدرت مالی پایین کشورهای دارای میگ-۲۱ حداقل سه برنامه ارتقا برای این هواپیما وجود دارد. برنامه لنسر (MiG-21 LanceR) که رومانی، اتیوپی و کرواسی از آن استقبال کردند. میگ-۲۱-۹۳ برای هند و میگ-۲۱-۲۰۰۰ که حداقل توسط پنج کشور شامل کامبوج، زامبیا و اوگاندا پذیرفته شد.^[۲۵]

 

تبلیغ صنایع هوایی اسراییل برای برنامه مدرن‌سازی که کاربران میگ-۲۱ را به این گزینه ارزان قیمت تشویق می‌کند.

در سال ۱۹۹۸ صنایع هوایی اسراییل آخرین آزمایشها بر روی مدل ارتقا یافته میگ-۲۱ به نام میگ-۲۱-۲۰۰۰ را به پایان رساند. این ارتقا شامل تغییراتی در کابین خلبان، ساختار آویونیک و سیستمهای جنگ‌افزاری می‌شود که هواپیما را قابل رقابت با نمونه‌های غربی می‌ساخت.^[۲۶] این ارتقا شامل بهبود پردازش سیگنال‌های راداری توسط کامپیوتر مرکزی جنگنده و همچنین اضافه کردن صفحه نمایش سربالا، یک نمایشگر چند منظوره و استفاده از یک شیشه بهتر برای کابین که دید خلبان را بهبود می‌بخشد می‌شود.^[۲۷]

سوابق عملیاتی

میگ-۲۱ در جنگهای زیادی شرکت داشت. موفقیت آمیزترینشان در هند و ویتنام بود و بدترین در خاورمیانه. ضعف عمده میگ-۲۱ رادار ضعیف و تحمل هوایی کم و دید نامناسب کابین بود.^[۲۸]

هند

یکی از بزرگترین کاربران میگ-۲۱ هند است. اولین کاربرد این جنگنده در جنگ ۲۲ روزه هند و پاکستان در ۱۹۶۵ بود. در این جنگ اولین نبرد هوایی مافوق صوت در شبه قاره اتفاق افتاد. در ۱۹۷۱ که جنگ میان دو کشور آغاز شد هند از میگ-۲۱ استفاده کرد. اولین پیروزی این هواپیما هدف قرار دادن یک اف-۶ (میگ-۱۹ ساخت چین) پاکستانی روی زمین بود که با توپ صورت گرفت. رویارویی بعدی منجر به ساقط شدن اف-۱۰۴ نیروی هوایی اردن بود که به نیروی هوایی اردن ملحق شده بود. در ۱۷ مارس اسکادران ۲۹ هند توانست بدون هیچ تلفاتی چهار اف-۱۰۴ دیگر را سرنگون کند. در جبهه شرقی هم این هواپیما در عملیاتهای هوایی و ضربتی بسیار موفق بود. میگهای هندی در این جنگ برتری هوایی را که در نهایت به شکست نظامی پاکستان منجر شد برای هند به ارمغان آوردند. ^[۲۹]

ویتنام

 

میگ-۲۱ ویتنامی در موزه‌ای در آمریکا

 

وییِن وَن کک (Nguyễn Văn Cốc) از بزرگترین خلبانان ویتنامی در کنار هو شی مین

در جنگ ویتنام خلبانان ویتنامی در ابتدا میگ-۱۷ را با بار کمتر و مانورپذیری بالاتر ترجیح می‌دادند. این هواپیما در برابر رقیبان آمریکاییش با رادارهای دوربرد، موشکهای پیشرفته و بمبهای سنگین‌تر قدرت کمتری داشت اما میگ-۲۱ در دست یک خلبان ورزیده و با استفاده از سیستم کنترل و رهگیری زمینی هواپیمای قدرتمندی بود. به خصوص در عملیات‌های بزن و در رو با سرعت بالا. با ورود میگ-۲۱وی‌اف-وی به نیروی هوایی ویتنام کار برای آمریکا سخت شد و حضور اسکورت اف-۴ برای تمامی عملیات‌های ضربتی الزامی شد. اولین برخورد هوایی در ۲۳ آوریل ۱۹۶۶ نتیجه‌ای نداشت. اما سه روز بعد یک اف-۴سی توانست یک میگ-۲۱ را ساقط کند. علت وجود رادار قدرتمند با برد ۷۰ کیلومتر و موشک برد متوسط سنگین ایم-۷ای اسپارو و برد کوتاه سایدویندر بود. ویتنامی‌ها در برار شروع به استفاده از میگ-۱۷ برای ردگیری گروه‌های بزرگ در ارتفاع پایین کردند. این منجر به صعود هواپیماهای آمریکایی با سرعت ۸۵۰-۹۰۰ کیلومتر برساعت می‌شد جایی که میگ-۲۱ به صورت جفتی از کنار حمله خود را با سرعت ۱۲۰۰ کیلومتر در ساعت انجام می‌داد. آنها برای پرهیز از درگیری رادار خود را خاموش و از موشک‌های کا-۱۳ با قفل بصری استفاده می‌کردند. در مجموع ۳۷ فروند اف-۴ توسط میگ-۲۱ های ویتنامی ساقط شد. اف-۴ ها نیز در ازایش ۶۶ فروند میگ-۲۱ ویتنامی شکار کردند.^[۳۰]

خاورمیانه

درگیری‌های اعراب و اسراییل

در ۱۶ اوت ۱۹۶۶ یک خلبان عراقی با یک میگ-۲۱اف۱۳ به اسرائیل گریخت. این هواپیما توسط آمریکا و اسراییل مورد آزمایش‌های مفصلی قرار گرفت. در جنگ شش روزه نیروی هوایی اسراییل نزدیک به ۳۰۰ هواپیمای اعراب را روی زمین نابود کرد ولی در ۷ ژوئن حداقل یکی از آنها قابل پرواز بودند، به طوری که یک میگ-۲۱ عراقی توانست با یک موشک کا-۱۳آ یک میراژ اسراییلی را ساقط کند. اسراییل در ژوئیه ۱۹۶۷ با موشک هوابه‌هوای تازه ساز شفریر خود توانست یک میگ-۲۱ را از ۱٫۲ کیلومتری ساقط کند، این موشک بهبود یافت و بعدها صدمات بیشتری به اعراب وارد کرد. میگ-۲۱ در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ به طور وسیعی توسط عراق، سوریه و مصر (جمهوری متحد عربی) بر ضد اسراییل به کار رفت. در اکتبر ۱۹۷۳ شفریر-۲ توانست ۱۳ هدف را ساقط کند. جمهوری متحد عربی عملیات را با ۲۲۲ هواپیمای مصری بر ضد پایگاه‌های هوایی اسراییل آغاز کرد که ۱۰۰ فروند از آنها میگ-۲۱ بودند. در ۱۴ اکتبر حدود ۷۰ میگ-۲۱ در برابر تعداد مشابهی اف-۴ قرار گرفته بودند. نتیجه ۱۸-۴ به نفع مصری‌ها بود. اما در سالهای ۱۹۷۷ تا ۱۹۸۲ نزدیک به ۱۰۰ میگ-۲۱ سوری توسط اسراییل ساقط شد.^[۳۱]

جنگ ایران و عراق

در طول جنگ ایران و عراق هم میگ-۲۱ نبرد به خود دید. میگ‌های عراقی در این جنگ بیشتر در برابر اف-۴ و اف-۵ های ایرانی جنگیدند ولی به گفته خلبانان عراقی باوجود اینکه اف-۵ نصف اف-۴ قیمت دارد خطرناکترین رقبای آنها در نبرد هوایی بود.^[۳۲] خلبانان عراقی میگ-۲۱ دستور داشتند که از مواجه با اف-۱۴ های ایرانی پرهیز کنند.^[۳۳] در طول جنگ ایران و عراق ۲۳ فروند میگ-۲۱ به وسیلهٔ اف-۱۴های ایرانی سرنگون شد که این آمار به وسیلهٔ منابع ایرانی، غربی و عراقی تایید گردیده است^[۳۴] به طور کلی طبق آمارهای دو طرف میگ-۲۱ توانست در طی جنگ ۴۳ هواپیمای ایرانی را ساقط کند و دربرابر خلبانان ایرانی ۴۹ فروند میگ-۲۱ را هدف قرار دادند که آخرین مورد توسط تیربار یک هلیکوپتر کبری در سال ۱۹۸۶ بود.^[۳۵]

سوریه

در ۲۱ ژوئن ۲۰۱۲ یکی از خلبانان سوری با یک فروند میگ-۲۱ به اردن گریخت. بررسی روی این هواپیما نشان داد که سیستمی برای کنترل از راه دور روی آن نسبت شده است تا احتمالاً در حمل و رساندن به هدف جنگ‌افزارهای شیمیایی مورد استفاده قرار گیرد.^[۳۶]

 

آفریقا

در طی جنگ ۱۹۷۷ سومالی و اتیوپی در شاخ آفریقا هم از میگ-۲۱ استفاده شد. اتیوپی ادعا کرد که حداقل ۲۰ هواپیمای سومالی را با ناوگانش که تشکیل شده از خلبانان مزدور کوبایی بودند ساقط کرده است.^[۳۷]

ورژن‌ها

نوشتار اصلی: انواع میگ-۲۱

واریان‌های اصلی و غیر آزمایشی میگ-۲۱ عبارتند از^[۳۸] :

• MiG-21F: مدل اول تولید شده، دارای یک جفت توپ ۳۰ میلیمتری، قابلیت حمل تانکر سوخت در خط وسط زیرین.
• MiG-21F-13 : تنها یک توپ ۳۰ میلیمتری ولی دارای قابلیت حمل دو کا-۱۳ زیر بالها
• MiG-21PFS: مدل دارای قابلیت محدود پرواز در تمام شرایط آب و هوایی، دارای رادار جستجو و ردگیری ساپفیر (RP-21 Sapfir)، دماغه برای جادادن رادار R1L طراحی مجدد شد. مجهز به موتور R-11F2-300 (MiG-21FL مدل صادراتی بدون فلپ‌های بادی و برخاست با کمک راکت و با رادار و موتور افت داده شده)
• MiG-21U: (مونگول) مدل دو سرنشینه برای آموزش
• MiG-21R: مدل شناسایی تاکتیکی بر مبنای MiG-21PFM دارای تجهیزات شناسایی در جایگاه مرکزی زیرین و موتور قویتر (MiG-21RF مدل شناسایی بر مبنای میگ-۲۱ام‌اف)
• MiG-21S : واریان بهبود یافته چندمنظوره مجهز شده به رادار RP-22، یک پاد توپخانه و گوژ بزرگتر برای ذخیره سوخت بیشتر، همچنین دارای چهار جایگاه زیر بال‌ها برای بهبود عملکرد هوا به هوا. (MiG-21SMT با توانایی جنگ الکترونیکی)
• MiG-21L : دماغه دوباره طراحی شد برای رادار جدید R1L ، موتور R-11F2-300 (مدل MiG-21MF جهت صادرات با موتور بهبود یافته R-13-300 و بهبود حداکثر وزن برخاست، سیستم رادار RP-22)
• MiG-21bis : جنگنده نسل سوم به حساب می‌آید. دارای بهبود عملکرد کلی، تواناییهای چند منظوره دارای چهار جایگاه زیر بال.

جنگنده mig-19

میگ-۱۹ (روسی: Микоян и Гуревич МиГ-19)(نام ناتو:فارمر) یک جنگنده جت نسل دو تک سرنشینه دوموتوره است. اولین هواپیمای ابرصوت شوروی در پرواز در سطح بود. در مقایسه هم رده هواپیمای اف-۱۰۰ آمریکا طبقه بنده می‌شود. با این حال در عمل در ویتنام برابر هواپیماهای مدرنی چون اف-۴ و اف-۱۰۵ قرار گرفت.

فضاپیما STS -118

اس‌تی‌اس-۱۱۸ (انگلیسی: STS-118) یکی از ماموریت‌های برنامه شاتل‌های فضایی بود که در تاریخ ۸ آگوست ۲۰۰۷ از پایگاه فضایی کندی به مقصد ایستگاه فضایی بین‌المللی پرتاب شد. این ماموریت توسط شاتل اندور انجام گرفت و بخشی از پروژه مونتاژ ایستگاه فضایی بین‌المللی بود.

جنگنده بمب افکن night hawck f-117

اف-۱۱۷ نایت هاوک (به معنای شاهین شب)، هواپیمای ضربتی (حمله زمینی) تک سرنشین و دو موتوره است که توسط شرکت لاکهید برای نیروی هوایی ایالات متحده ساخته شد و اولین هواپیمای ساخته شده بر اساس فناوری رادار گریزی است.

 

اف-۱۱۷ در حال تاکسی کردن

پخش رسانه

 

نمایشی از پرواز اف-۱۱۷

پروژه این هواپیما پس از دوره‌ای از آزمایشهای پروازی توام با شکست به موفقیت رسید و اولین نمونه قابل پرواز در سال ۱۹۸۲ تحویل داده شد. وجود این هواپیما در سال ۱۹۸۸ به طور رسمی تایید شد و تولید آن در سال ۱۹۹۰ متوقف شد.

محتویات

• ۱ طرح اف-۱۱۷
• ۲ سوابق جنگی
• ۳ سوانح
• ۴ منابع

طرح اف-۱۱۷

در سال ۱۹۷۴ ایده این هواپیما توسط آژانس پروژه‌های تحقیقاتی پیشرفته وزارت دفاع آمریکا به بخش پروژه‌های سری لاکهید معروف به اسکانک وورکز داده شد. به این صورت که هواپیمایی طراحی شود که با انعکاس کمترین میزان نور، امواج رادار و امواج مادون قرمز یا فرو سرخ در برابر سیستمهای هشدار الکترونیکی دشمن پنهان بماند. نمای این هواپیما مثلثی شکل بوده و دمهای به عقب برگشته با زاویه‌ای باز دارد. سطح این هواپیما با صفحات صافی پوشیده شده که امواج راداری را از فرستنده دور کرده و همچنین از موادی پوشیده شده که امواج راداری را جذب کند. اف-۱۱۷ توسط دو موتور توربوفن جنرال الکتریک نیرو می‌گیرد که جهت کاهش امواج مادون قرمز فاقد پس‌سوز بوده و لذا پرواز با سرعت ماورای صوت را برای هواپیما میسر نمی‌سازد. مهمات هواپیما شامل بمبهای لیزری و موشکهای ضدرادار و مادون‌قرمز داخل هواپیما حمل می‌شوند. با استفاده از تجهیزات دیجیتال و ماهواره این هواپیما برای ناوبری احتیاجی به رادار خود ندارد.

سوابق جنگی

بیشترین نقش این هواپیما در جنگ اول خلیج فارس بود که در طی آن عملیاتهای مهم زیادی را با موفّقیّت انجام داد. در این جنگ شاهین شب بسیار موفق، دقیق و هوشمندانه عمل کرد بطوری که اهدافی در عمق بغداد را علی‌رغم وجود بیش از 2000 پدافند هوایی فشرده نیروهای عراقی، شناسایی و منهدم نمود یا اطلاعات و موقعیت آنها را برای سایر جنگنده ها جمع آوری و ارسال نمود.

سوانح

تاکنون دو سانحه مهم باعث سقوط دست کم دو فروند اف-۱۱۷ گشته است:

• سقوط یک فروند اف-۱۱۷ در طی نمایشگاه هوایی بالتیمور در ۱۴ سپتامبر ۱۹۹۷^[۱]
• یک فروند اف-۱۱۷ در طول جنگ کوزوو توسط موشک ضدهوایی سام-۳ نیروهای صربستان در ۲۷ مارس ۱۹۹۹ سرنگون شد. به گفته زلتان دانی فرمانده واحد پدافندی که این هواپیما را سرنگون کرد نیروهای او زمانی که این اف-۱۱۷ محفظه بمب خود را باز کرد و تابش راداری آن افزایش یافت آن را بر روی رادارهای خود مشاهده کردند. خلبان هواپیما اجکت کرده و توسط یک واحد جستجو و نجات آمریکایی نجات داده شد.^[۲]

منابع

• «Missing fasteners identified as cause of F-117 crash» ‎(انگلیسی)‎. سی ان ان، ۱۲ دسامبر ۱۹۹۷. بازبینی‌شده در ۶ بهمن ۱۳۸۸.

2. «Serb discusses 1999 downing of stealth» ‎(انگلیسی)‎. روزنامه USAToday، ۲۶ اکتبر ۲۰۰۵. بازبینی‌شده در ۶ بهمن ۱۳۸۸.

• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «F-117 Nighthawk»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۱۹ اسفند ۱۳۸۷).

• F-117. (2009). Encyclopædia Britannica. Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica.

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ لاکهید اف-۱۱۷ نایت‌هاوک موجود است.

[نهفتن]

• ن
• ب
• و

هواگردهای لاکهید کورپوریشن و لاکهید مارتین

طراح
سازنده

مدل‌‌های پایه	لاکهید ال-۰۲۲ لاکهید ال-۰۲۴ لاکهید ال-۰۸۲ لاکهید ال-۰۸۳ لاکهید ال-۰۸۵ لاکهید ال-۰۹۴ لاکهید ال-۳۰۰ لاکهید ال-۳۵۱ لاکهید ال-۵۰۰ لاکهید ال-۶۴۵
لاکهید کالیفرنیا طراحی موقت	لاکهید سی‌ال-۲۸۲ لاکهید سی‌ال-۲۸۳ لاکهید سی‌ال-۷۰۴ لاکهید سی‌ال-۹۰۱ لاکهید سی‌ال-۹۸۴ لاکهید سی‌ال-۹۸۵

بر پایه
نوع

هواپیماهای مسافربری	لاکهید مدل ۹ لاکهید ال-۱۰۱۱ تریستار
ترابری نظامی	لاکهید سی-۱۳۰ هرکولس لاکهید سی-۱۴۱ استارلیفتر لاکهید سی-۵ گالکسی لاکهید آر۸وی لاکهید جی‌وی لاکهید یووی
تهاجمی و بمب‌افکن	لاکهید ای‌سی-۱۳۰
هواپیمای بدون سرنشین (پهپادها)	لاکهید مارتین آر کیو ۱۷۰ سنتینل
جاسوسی و شناسایی	لاکهید اف-۴ لاکهید اف‌-۵ لاکهید یو-۲/تی‌آر-۱ لاکهید اس آر-۷۱
جنگنده	لاکهید پی-۳۸ لاکهید اف-۱۰۴ لاکهید اف-۱۱۷ لاکهید اف-۱۶ اکهید مارتین اف-۲۲ لاکهید مارتین اف-۳۵ لاکهید اف‌او
گشت دریایی	لاکهید پی-۳وی لاکهید پی-۳ اوریون لاکهید اس-۳ وایکینگ
آموزشی	لاکهید تی‌او/تی‌وی لاکهید تی-۳۳ شوتینگ‌استار
تجربی	لاکهید ایکس-۷ لاکهید ایکس-۱۷ لاکهید مارتین ایکس-۳۳ لاکهید مارتین ایکس-۳۵ لاکهید مارتین ایکس-۴۴ لاکهید مارتین ایکس-۵۵ لاکهید مارتین ایکس-۵۶

اسامی

• لاکهید بلک‌برد
• لاکهید فایتینگ فالکن
• لاکهید گالکسی
• لاکهید هرکولس
• لاکهید لایتنینگ
• لاکهید مارتین لایتنینگ ۲
• لاکهید اوریون
• لاکهید مارتین رپتور
• لاکهید مارتین سنتینل
• لاکهید استارلیفتر
• لاکهید گالکسی
• لاکهید وایکینگ
• لاکهید تی

جنگنده بمب افکن jeneerall daynemmicks f-111

جنرال داینمیکس اف-۱۱۱جنگنده زمینی و بمب‌افکن میان بردی بود که از مدل‌های مختلفی آن در نقش بمب افکن استراتژیک، هواپیمای اکتشافی و هواپیمای جنگ الکترونیکی هم استفاده می‌شد. این هواپیما در دهه ۱۹۶۰ توسط شرکت جنرال داینامیکس آمریکا طراحی شده و از سال ۱۹۶۷ وارد فعالیت رسمی در نیروی هوایی آمریکا شد. نیروی هوایی استرالیا تنها کاربر دیگر این هواپیما بود که از سال ۱۹۷۳ تا ۲۰۱۰ از مدل اف-۱۱۱سی استفاده می‌کرد تا اینکه آن را با اف/آ-۱۸ سوپرهورنت جایگزین کرد.

اف-۱۱۱ از نخستین هواپیماهایی محسوب می‌شد که تکنولوژی‌هایی همچون بال‌های متحرک، موتور توربوفن دارای قابلیت پس‌سوز در صنعت هواپیما و رادار اتوماتیک تعقیب ناهمواری‌ها برای پرواز با سرعت بالا در ارتفاع پائین، در آن به کار رفته بود. طرح اف-۱۱۱ بر چندین هواپیمای بال متحرک دیگر نیز تاثیرگذار بود و برخی از ویژگی های پیشرفته اف-۱۱۱ هم‌اکنون کاملاً رایج هستند. با این حال پیشرفت طرح اف-۱۱۱ با موانع زیادی رو به رو شد و مدل اف-۱۱۱بی که قرار بود جنگنده رهگیر ناونشین باشد هرگز تولید نشد. اف-۱۱۱ های نیروی هوایی آمریکا در دهه ۱۹۹۰ از رده خارج شدند، آخرین مدل فعال این هواپیما ئی‌اف-۱۱۱ راون مدل مخصوص جنگ الکترونیکی بود که در سال ۱۹۹۸ بازنشسته شد. جایگزین‌های اف-۱۱۱ در نیروی هوایی آمریکا جنگنده اف-۱۵ئی استرایک ایگل به منظور عملیات‌های برد متوسط حمله دقیق به اهداف زمینی و بمب‌افکن بی-۱ لنسربی در نقش بمب‌افکن مافوق صوت هستند.

جنگنده مافوق صوت پیشرفته laiteing f-35

لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲ (به انگلیسی: Lockheed Martin F-35 Lightning II) یک هواپیمای جنگنده چندمنظوره نسل پنجم است که اکنون تحت آزمایش و توسعه نهایی قرار دارد. اف-۳۵ هواپیمایی پنهان‌کار، تک‌سرنشین و تک‌موتوره است که در وهلهٔ اول برای مأموریت‌های هجومی هوابه‌سطح طراحی شده اما توانایی انجام مأموریت‌های شناسایی و دفاع هوایی را نیز دارد. اف۳۵ سه مدل اصلی دارد: اف-۳۵ ای با توان نشست و برخاست متعارف، اف-۳۵ بی با توان برخاست کوتاه و نشست عمودی و اف-۳۵ سی با توان ناونشینی.
اف-۳۵ نوع توسعه‌یافته هواپیمای ایکس-۳۵ است. ایکس-۳۵ هواپیمایی بود که توسط لاکهید مارتین برای رقابت در پروژه «جنگنده تهاجمی مشترک» (JSF) ساخته شد و توانست بر رقیب خود در این پروژه هواپیمای ایکس-۳۲ شرکت بوئینگ پیروز شود. اف-۳۵ توسط یک تیم صنایع هوافضا به رهبری شرکت لاکهید مارتین طراحی شده و شرکت‌های آمریکایی نورثروپ گرومن و پرت اند ویتنی و بریتانیایی بی‌ای‌ئی سیستمز از شرکای ارشد این پروژه محسوب می‌شوند.
ایالات متحده آمریکا طرح خرید و به‌کارگیری ۲٬۴۵۷ فروند اف-۳۵ را تا سال ۲۰۳۷ دارد. این جنگنده مورد استفاده هر سه واحد نظامی ایالات متحده یعنی نیروی هوایی، نیروی دریایی و سپاه تفنگداران قرار خواهد گرفت.[۶] محتویات ۱ تاریخچه ۲ ویژگی‌ها ۳ مدلها ۳.۱ اف-۳۵ ای ۳.۲ اف-۳۵ بی ۳.۳ اف-۳۵ سی ۳.۴ اف-۳۵ آی ۳.۵ سی اف-۳۵ ۴ طراحی۵ برنامه بروزرسانی ۴.۱ پیشرانه ۴.۲ رادارگریزی ۴.۳ رادار ای ان/ای پی جی-۸۱ (AN/APG81) ۴.۴ سامانه روزنه توزیع شده DAS ۴.۵ سامانه هدفگذاری الکترواپتیکی EOTS-AN/AAQ-40 ۴.۶ سامانه جنگ الکترونیک AN/ASQ-239 ۴.۷ سامانه ارتباطی، راهبری، شناسایی (CNI AN/ASQ-242) ۴.۸ سیستم عامل ۴.۹ اتاقک خلبان ۶ وضعیت پروژه۷ حوادث ۶.۱ هزینه‌ها ۶.۲ شرکای بین‌المللی ۶.۳ سفارش‌ها و طرح‌های خرید ۸ تسلیحات ۸.۱ توپ GAU-22/A ۸.۲ بمب‌های هدایت GPS/INS ۸.۳ بمب‌های هدایت لیزری ۸.۴ موشک‌های هوا به هوا ۸.۵ موشک‌های هوا به زمین ۸.۶ موشک‌های ضد کشتی ۸.۷ سلاح اتمی ۹ مشخصات جنگنده اف-۳۵ (مدل ای)۱۰ منابع ۹.۱ مشخصات عمومی ۹.۲ مشخصات فنی ۹.۳ تسلیحات ۹.۴ تجهیزات الکترونیکی ۹.۵ تفاوت‌های در مدل‌های اف-۳۵ تاریخچه   پرواز ایکس-۳۵ ای از پروژه جنگنده تهاجمی مشترک بر فراز پایگاه هوایی ادواردز
اف-۳۵ زاده هواپیمای ایکس-۳۵ از پروژه جنگنده تهاجمی مشترک (JSF) است. پروژه جنگنده تهاجمی مشترک برنامه‌ای برای جایگزینی هواپیماهای جنگنده اف ۱۶، ای ۱۰، اف ۱۸ هورنت (شامل اف ۱۸ سوپرهورنت نمی‌شود) و جنگنده تهاجمی هارییر بود. هدف پروژه ساخت جنگنده‌هایی با ۸۰ درصد اشتراک برای کاهش هزینه‌های توسعه، تولید و عملیات بود.
سرچشمه پروژه JSF را می‌توان از سال ۱۹۸۶ میلادی دانست. هنگامی که آمریکا و انگلیس به دنبال ساخت یک جنگنده فراصوت برتر بودند. اما این پروژه در سال ۱۹۹۰ رسمی شد و در زمانی که آژانس پژوهشی پروژه‌های پیشرفته دفاعی (دارپا) به دنبال یک جنگنده چندمنظوره با وزن و قیمتی پایین بود، باز هم این حرکت بسوی ساخت یک جنگنده فراصوت کشیده شد و به همین خاطر رقابتی بین کمپانی‌های هواپیماسازی و موتورسازی در سالهای ۱۹۹۱ تا ۱۹۹۴ برای بدست آوردن امتیاز ساخت این جنگنده به وجود آمد.   بوئینگ ایکس ۳۲ رقیب لاکهید مارتین ایکس-۳۵ در پروژه جنگنده تهاجمی مشترک
کمپانی‌های آمریکایی نورثروپ گرومن و مکدانل داگلاس به عنوان یک تیم، کمپانی بوئینگ آمریکا و کمپانی لاکهید مارتین نیز دیگر شرکت‌کنندگان در این رقابت بودند. هر کدام از این تیم‌ها طرحی را ارائه دادند. در ارزیابی سال ۱۹۹۶، طرح تیم نورثروپ گرومن و مکدانل داگلاس رد شد و در مقابل کمپانی‌های بوئینگ و لاکهید مارتین هر کدام به ترتیب طرح‌های تجربی ایکس ۳۲ و ایکس-۳۵ را ارائه دادند. حرف ایکس در هواپیماهای آمریکایی نشانگر آزمایشی بودن هواپیما است.
وزارت دفاع آمریکا در ۱۶ نوامبر ۱۹۹۶ بودجه لازم برای توسعه و ساخت طرح‌های ایکس ۳۲ و ایکس-۳۵ را به شرکت‌های بویینگ و لاکهید مارتین پرداخت کرد. ایکس ۳۲ بویینگ برای اولین بار در ۱۸ سپتامبر ۲۰۰۰[۷] به پرواز درآمد و تقریباً یک ماه بعد از آن در ۲۴ اکتبر ۲۰۰۰[۸] ایکس-۳۵ نیز اولین پروازش را انجام داد. سرانجام در اکتبر ۲۰۰۱ طرح ایکس-۳۵ کمپانی لاکهید مارتین برنده این مسابقه شد. بعد از تثبیت طرح ایکس-۳۵ دیگر آن را به نام اف-۳۵ می‌شناسند؛ چون حرف F در هواپیماهای آمریکایی نشان‌دهنده جنگنده است.
کمپانی لاکهید مارتین در طی پروژه جنگنده تهاجمی مشترک دو فروند ایکس-۳۵ ساخت. یکی از مدل ای و دیگری مدل سی ولی در طی پروژه با انجام تغییراتی ایکس-۳۵ ای به ایکس-۳۵ بی تبدیل شد.[۹]
جورج استاندریج (George Standridge) از اعضای شرکت لاکهید مارتین در سال ۲۰۰۶ پیش‌بینی کرد که جنگنده اف-۳۵ با وجود اینکه نیاز کمتری به پشتیبانی‌های لجستیکی خواهد داشت و تقریباً با سایر جنگنده‌ها هم قیمت است، در یک نبرد هوایی چهار برابر مؤثرتر از یک جنگنده معمولی، در عملیات‌های حمله زمینی هشت برابر موثرتر و در مأموریت‌های شناسایی و دفاع هوایی سه برابر مؤثرتر از جنگنده‌های معمولی خواهد بود.[۱۰] در کل هدف نهایی از طراحی اف-۳۵ استفاده از آن به عنوان جنگنده تهاجمی شماره یک و همچنین جنگنده برتری هوایی شماره دو پس از اف-۲۲ تا سال ۲۰۴۰ است.[۱۱] ویژگی‌ها  
جنگنده اف-۳۵ به عنوان یک جنگنده نسل پنجم دارای ویژگی‌ها منحصر به فرد و ارتقای ویژگی‌های جنگنده‌های نسل قبل است از جمله این ویژگی‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: پنهانکاری
اف-۳۵ از قابلیت پنهانکاری (Stealth)بالایی برخوردار است . طراحان این جنگنده از آخرین و پیشرفته ترین روش های برای کاهش بازتاب راداری و کاهش تشعشات فروسرخ در طراحی اف ۳۵ استفاده کرده اند. توانایی پنهانکاری در کنار آگاهی وضعیتی بالا توانایی دید اول و شلیک اول را برای اف ۳۵ فراهم می آورد و به بقاپذیری این جنگنده در میدان نبرد کمک شایانی می کند . بهره گیری از فناوریهای نوین صنعت هوافضا
در اف-۳۵ به جای محرک‌های هیدرولیکی از فناوری نوین محرک‌های الکتروهیدرواستاتیکی استفاده شده که باعث افزایش امنیت پرواز، کاهش نقص فنی کنترلرهای جنگنده و همچنین نیاز کمتر به تعمیرات می‌شود.[۱۲] اف 35 از سامانه پرواز با فیبر نوری استفاده می کند،این سامانه در واقع همان سامانه پرواز با سیم است که در آن به جای کانل‌های سیمی از کانال‌های فیبر نوری و استاندارد انتقال داده شبکه IEEE 1394b[۱۳] استفاده شده که سرعت و امنیت داده بهتری برای سامانه کنترل پرواز اف-۳۵ فراهم کرده است. همچنین ۴۲ درصد از وزن اف-۳۵ را مواد مرکب (کامپوزیت) به کار رفته در این جنگنده تشکیل می‌دهند که این بیشترین میزان استفاده از مواد مرکب در یک جنگنده آمریکایی است برای مثال ۲۲ درصد از وزن اف ۲۲ و فقط ۲ درصد از وزن اف ۱۶ از مواد مرکب ساخته شده‌اند.[۱۴] استفاده از مواد مرکب باعث کاهش وزن اف-۳۵ و کاهش مصرف سوخت شده است. همچنین نسل جدید مواد مرکب به کار رفته در ساخت سطح بدنهٔ اف-۳۵ (فیبر حصیری) علاوه بر جذب خوب امواج رادار ، در عین ارزان‌تر بودن ، مناسب برای انواع شرایط آب و هوایی است ،آسیب پذیری کمتر دارد و در نهایت تعمیرات آن سریع تر می‌باشد.[۱۴] نمایشگر کلاه خلبان
کلاه خلبانی جنگنده اف-۳۵ به عنوان اولین جنگنده ایست از یک نمایشگر بهره می‌برد این نمایشگر اطلاعاتی که قبلاً در نمایشگر هاد وجود داشت را در جلوی دید خلبان نمایش می‌دهد. همچنین تصاویر دید در شب توسط حسگرهای الکترواپتیکی به کلاه خلبان ارسال شده و بر روی آن نمایش داده می‌شود.[۱۵] زاویه حمله بالا
هر سه مدل جنگنده اف-۳۵ توان رسیدن به زاویه حمله ۵۰ درجه‌ای در سرعت ۱٫۶ ماخ را دارا هستند.[۱۶] این درحالی ست جنگنده‌های نسل قبل همچون اف ۱۶ و اف ۱۸ توان رسیدن به زاویه حمله ۳۰ درجه‌ای را دارا هستند. زاویه حمله بالا توان مانورپذیری و عدم واماندگی را به شدت افزایش می‌دهد. طراحی و سامانه کنترل پروازی مدرن اف-۳۵ از دلایل اصلی دست یابی به زاویه حمله بالا در این جنگنده هستند. سامانه فرامین صوتی
اف-۳۵ اولین جنگنده آمریکایی است به صورت عملیاتی از سامانه فرامین صوتی (DVI) استفاده خواهد کرد این سامانه قبلاً به طور آزمایشی بر روی جنگنده‌های هارییر و اف ۱۶ ویستا مورد استفاده قرار گرفته بود.[۱۷] این سامانه به خلبان اجازه می‌دهد با گفتار بعضی از فرامین را اجرا کند. . نمایشگر یکپارچه کابین خلبان
اف-۳۵ اولین جنگنده در جهان است که از یک نمایشگر یکپارچه در داخل کابین خلبان استفاده می‌کند. این نمایشگر لمسی با رابط کاربری سامانه عامل اف-۳۵ هماهنگ بوده و خلبان توان سفارشی سازی اطلاعات بر روی نمایشگر را دارد. برنامه کامپیوتری پیشرفته
یکی از نقاط قوت اصلی این جنگنده به شمار می آید. این برنامه بیش از ۸ میلیون کد خط دارد که ۴ برابر بیشتر از نزدیک‌ترین رقیب اف-۳۵ یعنی جنگنده اف ۲۲ می‌باشد. هوش مصنوعی و اتوماسیون بالا، ترکیب اطلاعات حسگرها و ایجاد یک تصویر واضح از میدان نبرد از وضایف اصلی این برنامه است. سامانه پشتیبانی اطلاعات خودکار
این سامانه که ALIS نامیده می‌شود در واقع یک سامانه کامپیوتری برای جمع آور اطلاعات از وضعیت جنگندهنگام عملیات و پردازش ان‌ها برای کمک به پشتیبانی، نگهداری و تعمیرات اف-۳۵ پس از عملیات است این سامانه باعث کاهش چشمگیر هزینه هر ساعت پرواز عملیاتی اف-۳۵ شده است. هر ساعت پرواز عملیاتی اف-۳۵، ۲۴ هزار دلار هزینه در بردار که فقط ۱۰ درصد بیشتر از جنگنده ازران قیمت اف ۱۶ است.[۱۸] شایان ذکر است که هزینه هر ساعت پرواز عملیاتی دیگر جنگنده نسل ۵ آمریکایی اف ۲۲، ۶۸ هزار دلار است.[۱۹] کانوپی مقاوم
کانوپی اف۳۵ از مواد بسیار مقاوم ساخته شده تا در مقابل شرایط بد آب و هوایی و همچنین برخود پرندگان مقاومت کند این کانوپی در آزمایش‌ها در برابر پرتاب لاشه یک پرنده ۲ کیلویی با سرعت ۸۹۰ کیلومتر برساعت به خوبی مقاومت کرده است.[۲۰] یکپارچگی ساختار بال و بدنه
یکی از ویژگی هنگام ساخت اف-۳۵ یکپارچگی بال و بدنه ان است بدین معنی که ساختار بال با بدنه یکپارچه‌است و به داخل بدنه فرو می‌رود (برخلاف جنگنده‌های کنونی). این ویژگی باعث کاهش سطح مقطع رادری و همچنین افزایش قدرت حمل تسلیحات بر زیر بال‌ها می‌شود. آگاهی وضعیتی بالا و ترکیب اطلاعات
اف-۳۵ از بیشترین تعداد حسگر‌های در میان جنگنده هایی که تا کنون ساخته شده بهره می برد .اف35 علاوه بر رادار کاوش الکترونیکی فعال موجود در دماغه با پوش 120 درجه[۲۱] از ۶ حسگر الکترواپتیکی AN/AAQ-37 با پوشش ۳۶۰ درجه محیط اطراف که با توانایی کشف هواپیماها، موشک‌ها و تجهیزات زمینی، 10 مجوعه آنتن سامانه جنگ الکترونیک ، یک حسگر هدف گذاری الکترواپتیکی AN/AAQ-40 در زیر دماغه و مجموعه گیرنده و فرستنده موجود در سامانه CNI استفاده می کند . مجموع اطلاعات جمع آوری شده توسط حسگرها و ترکیب اطلاعات آنها توسط نرم افزار این جنگنده بالاترین آگاهی وضعیتی را از میدان نبرد در اختیار اف35 قرار می‌دهد.[۲۲]   تصویر برداری رادار اف-۳۵ به وسیله فناوری روزنه ساختگی (SAR) از یک منطقه زمینی تنوع تسلیحاتی
جنگنده اف ۳۵ توان حمل انواع سلاح‌های هوا به هوا (هدایت راداری و فروسرخ)، هوا به زمین (موشک‌های کروز، هدایت لیزری، هدایت ماهواره‌ای، ضد زره، هدایت موج میلمتری، هدایت چند حالته و ..)، ضد کشتی و سلاح هسته‌ای را دارا خواهد بود. این جنگنده همچنین قابلیت استفاده از تسلیحات کشورهای خرید را نیز برخودار خواهد بود، که در مجموع تنوع تسلیحاتی بالایی برای اف ۳۵ محسوب می‌شود. این جنگنده را در زمره منعطف‌ترین جنگنده‌های ساخته شد تاکنون قرار خواهد داشت. مدل‌های مختلف مدلها اف-۳۵ ای   یک فروند اف-۳۵ ای در حال آماده شدن برای سوخت گیری هوایی
مدل ای که برای نیروی هوایی در نظر گرفته شده و جنگنده‌ای با قابلیت پروازی عادیست و قرار است جایگزین اف ۱۶ و ای ۱۰ شود. اف۳۵ای پرتولیدترین و پر کاربرترین مدل از جنگنده اف-۳۵ خواهد به طوری که نیروی هوایی آمریکا قصد تولید ۱۷۶۳ از این مدل را دارد.[۲۳] بیشتر مشتریان خارجی اف-۳۵ نیز مدل ای این جنگنده را سفارش داده‌اند. مدلی ای همچنین ازران‌ترین مدل اف-۳۵ خواهد بود که قیمت آن در تولید انبوه بین سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۰ در حدود ۸۵ میلون دلار خواهد بود که بر اساس احتساب نرخ تورم برابر با ۷۵ میلون دلار در سال ۲۰۱۲ است.[۵]
اف-۳۵ ای تنها مدل اف-۳۵ است که توپ داخلی استفاده می‌کند. اف-۳۵ ای دارای یک توپ ۴ لول GAU-22/A، ۲۵ میلمیتری است که این توپ توسعه یافته توپ GAU-12 Equalizer جنگنده هارییر است.[۲۴] این توپ در بخش سمت چپ جنگنده بالای ورودی هوا قرار گرفته است.
اف-۳۵ ای همچنین تنها مدل اف-۳۵ است که روش سوختگیری با بوم استفاده می‌کند. دریچه سوخت گیری نیز پشت کابین خلبان در میانه جنگنده قرار دارد. این روش سوختگیری دارای سرعت بالا و ایمنی بیشتری است.
اولین اف-۳۵های ساخته شده در سال ۲۰۰۶ دو فروند از مدلی ای این جنگنده بودند که اولین پرواز این جنگنده در دسامبر ۲۰۰۶ توسط این مدل انجام شد. اف-۳۵ بی
مدل بی اف-۳۵ قابلیت برخاست کوتاه و نشست عمودی ست و برای جایگزینی هارییر و اف ۱۸ هورنت در نظر گرفته شده‌است. اف-۳۵ بی قابل استفاده بر روی ناوهای کوچک همچون ناوهای کلاس وسپ است و علاوه بر کشورهای آمریکا، انگلیس و ایتالیا که اف-۳۵ بی را سفارش داده‌اند پیش بینی می‌شود دیگر کشورهای غربی نیز این جنگنده را جایگزین جنگنده‌های هارییر خود بکنند.
اف۳۵ بی به دلیل وجود سامانه‌های پیشرانه مورد نیاز برای برخاست کوتاه و نشست عمودی بخش از فضای داخلی برای حمل سوخت و سلاح خود را از دست داده و دارای برد کمتر و توان حمل سلاح داخلی کمتر نسبت به سایر مدل‌های اف-۳۵ است. البته برد اف-۳۵ بی همچنان از برد جنگنده‌های که قرار است جایگزین آن‌ها شود بیشتر است. توان حمل سلاح خارجی اف-۳۵ بی نیز با سایر مدل‌های اف-۳۵ تفاوتی ندارد.
اف-۳۵ بی همچون اف-۳۵ سی و بر خلاف اف-۳۵ ای توپ ۲۵ میلمتری GAU-22/A را در خارج از بدنه اصلی حمل می‌کند. این توپ در داخل یک غلاف رادارگریز قرار داشته و زیر بدنه اصلی جنگنده قرار می‌گیرد.[۲۵]
اف۳۵ بی اولین پروازش را در تاریخ ۱۱ ژوئن ۲۰۰۸ انجام داد[۲۶] همچنین برای اولین بار در ۳ اکتبر ۲۰۱۲ بر روی عرشه ناو وسپ فرود آمد.[۲۷] قرار است اولین مدل از اف-۳۵ باشد که عملیاتی می‌شود. اف-۳۵ بی تا ۲۰۱۵ عملیاتی خواهد شد.[۲۸] اف-۳۵ سی   اف-۳۵ سی در حال انجام برخاست آزمایشی توسط سامانه کاتاپولت الکترومغناطیسی
مدل C که برای نیروی دریایی آمریکا (USN) در نظر گرفته شده که دارایی قابلیت ناو نشینی همچون جنگنده اف ۱۸ بر روی ناوهای بزرگ کلاس نمیتز و جرالد فورد است. اف-۳۵ سی بزرگتر از دو مدل دیگر اف-۳۵ بوده به خصوص در بخش بال‌ها و دم‌ها به طور واضح بزرگتر بودن آن‌ها با سایر مدل‌ها مشخص است.
اف-۳۵ برای برخاست از روی ناو از سامانه کاتاپولت بخار یا الکترومغانطیسی استفاده می‌کند. .[۲۹] اف-۳۵ سی همچنین برای فرود از قلاب گیرنده کابل که در زیر هواپیما قرار دارد برای گرفتن کابل روی عرشه ناو بهره می‌برد. اف-۳۵ سی دارای ارابه‌های فرود قدرتمند تر نسبت به دومدل دیگر اف-۳۵ است تا به خوبی فشار فرود کوتاه بر روی ناو را تحمل کند.
مدل سی اف-۳۵ همچون مدل بی از غلاف توپ ۲۵ میلمتری خارج بدنه اصلی بهره می‌برد و برای سوخت گیری هوایی نیز از روش میله و مهار چتری استفاده می‌کند. میله سوخت گیری اف-۳۵ سی در کنار کابین خلبان در داخل بدنه قرار گرفته و هنگام انجام عملیات سوختگیری از بدنه خارج می‌شود.[۳۰]
اف-۳۵ سی به خاطر حمل سوخت بیشتر دارای برد عملیاتی بیشتر از سایر مدلهاست. این مدل اف-۳۵ دیرتر از سایر مدل‌ها ی اف-۳۵ عملیاتی خواهد شد. اف-۳۵ آی
مدلی از اف-۳۵ ای است که برای اسرائیل ساخته خواهد شد و با نام اف-۳۵ آی شناخته می‌شود. اف-۳۵ آی در واقع شامل سامانه‌های اویونیکی بومی کشور اسرائیل خواهد بود. از جمله سامانه‌های جنگ الکترونیک و ارتباطی از تجهیزات ساخته اسرائیل بر روی این مدل نصب خواهد شد. در سال ۲۰۱۲ شرکت لاکهید مارتین ۲۰۶ میلیون دلار برای آماده‌سازی اف-۳۵ برای نصب سامانه‌های اویونیکی اسرائیل دریافت کرد.[۳۱]
در حال حاضر اسرائیل سفارش خرید ۱۹ فروند جنگنده اف-۳۵ به مبلغ ۲٫۷۵ میلیارد دلار را داده است و اولین کشوری بعد از ایالات متحده خواهد بود که اف-۳۵ در آن عملیاتی می‌شود. برنامهٔ نهایی اف-۳۵ خرید ۷۵ فروند اف-۳۵ است که پیش بینی می‌شود هزینه کلی آن ۱۵٫۲ میلیارد دلار شود.[۳۱] سی اف-۳۵
مدلی از اف-۳۵ ای است که برای کانادا ساخته می‌شود این مدل دارای چتر ترمز و توانایی سوخت گیری هوایی به شیوه میله و مهار چتری است (مدل اصلی اف-۳۵ ای با بوم سوخت گیری می‌کند).[۳۲] اف-۳۵های مدل ای کشور نروژ نیز دارای چتر ترمز هستند و مناسب شرایط باندهای یخ زده ساخته می‌شوند.[۳۳] طراحی پیشرانه   نموداری که در آن بخش‌ها ی مورد نیاز برای برخاست کوتاه و نشست عمودی اف-۳۵ بی نمایش داده شده است موتور پرت اند ویتنی اف۱۳۵
اف-۳۵ از یک موتور توربوفن به نام پرت اند ویتنی اف۱۳۵ ساخته شرکت پرت اند ویتنی بهره می‌برد. این موتور توربوفن توسعه یافته موتور قدرتمند اف ۱۱۹ جنگنده اف ۲۲ می‌باشد[۳۴] و در واقع پیشرفته‌ترین و قدرتمندترین موتور توربوفن ساخته شده برای یک هواپیمای جنگنده است که توان تولید ۱۲۵ کیلونیوتن رانش خشک و ۱۹۱ کیلو نیوتون رانش به همراه پس سوز را دارد.[۳۵]
موتور اف ۱۳۵ دارای سه نمونه است. F135-PW-100 که مورد استفاده مدل ای اف-۳۵ است. F135-PW-600 که دارای سامانه تغییر بردار رانش بوده و برای مدلی بی اف-۳۵ استفاده می‌شود و در آخر هم F135-PW-400 که مورد استفاده مدل سی جنگنده اف-۳۵ است.[۳۴]
توانایی ابرکروز از اهداف طراحی جنگنده اف-۳۵ نبوده ولی این موتور قدرتمند توانایی ابر کروز را برای اف-۳۵ با سرعت ۱٫۲ ماخ برای طی مسافت ۱۵۰ مایل فراهم کرده است.[۳۶]
کی از مهمترین هدف‌های موتورهای اف ۱۳۵ در افزایش قابلیت اطمینان و همچنین تعمیر آسان می‌باشد. همانگونه که گفته شد این موتور نسبت به سایر نمونه‌های هم رده خود، دارای بخش‌های کمتری می‌باشد که نیازمند بهسازی و افزایش اطمینان بیشتر نسبت به کارایی آن است. تمام بخش‌های موتورهای اف ۱۳۵ تنها با استفاده از ۶ ابزار دستی، قابل تعویض و ترمیم می‌باشند. علاوه بر این موارد، سامانه مدیریت سلامت موتور(Health Management System) به گونه‌ای طراحی شده است تا تکنسین‌های تعمیر و نگهداری زمینی بتوانند از تاریخ دقیق سرویس‌ها و تعمیرهای دوره‌ای و همچنین بازیابی اشکال‌های موتور آگاه گردند. با این حال کمپانی پرت اند ویتنی بر این باور است که با استفاده از این گونه داده‌ها می‌توان زمان مورد نیاز و صرف شده جهت عیب یابی را تا ۹۴٪ نسبت به سایر نمونه‌های قدیمی کاهش داد.[۳۷] فن بالابرنده (Liftfan)   سامانه‌های پیشرانه ایکس-۳۵ بی که درآن فن بالابرنده، لوله‌های ارسال و موتور اصلی با قابلیت تغییر بردار رانش به خوبی مشخص است .
این سامانه پیشرانه مخصوص مدلی بی اف-۳۵ است و بخشی از سامانه مورد نیاز برای برخاست کوتاه و نشست عمودی اف-۳۵ بی است. فن بالابرنده پشت کابین خلبان قرار گرفته هنگام عملیات برخاست کوتاه یا نشست عمودی هوا را از بالا مکیده و با قدرت از خروجی پایین به بیرون می‌فرستد.[۳۸]
این فن ساخته کمپانی بریتانیایی رولز-رویس است. فن بالابرنده نیروی لازم برای چرخش را از میله محرک متصل به موتور اصلی تأمین می‌کند و خود به تنهایی سامانه تولید نیرو ندارد. نیروی خروجی از فن بالابرنده بالغ بر ۸۹ کیلونیتون است.[۳۹] لولهای ارسال (Roll Posts)
این لوله‌ها بخشی از سامانه پیشرانه مورد نیاز برخاست کوتاه و نشست عمودی اف-۳۵ بی هستند. هر کدام از این دو لوله به بخش کمپرسور موتور اصلی اف-۳۵ متصل بوده و بخشی از هوای فشرده موتور را به زیر بال‌ها منتقل می‌کنند. نیروی خروجی مجموع دو لوله ۱۷ کیلونیوتون می‌باشد.[۳۹] رادارگریزی
یک از هدف‌های اصلی طرحی اف-۳۵ رسیدن به پنهان کاری بالا برای افزایش بقاپذیری این جنگنده بوده است. مهندسین در طراحی اف-۳۵ فاکتورهای بسیاری را به کار گرفته‌اند که از جمله آن‌ها می‌شود به موارد زیر اشاره کرد: طراحی
طراحی ظاهری اف-۳۵ به گونه شکل گرفته که تا بخش اعظمی از امواج راداری برخود کننده با آن پراکنده شده و به سمت منبع اصلی امواج باز نگردد. طراحی ورودی‌ها هم از فناوری DSI شده است.[۴۰] از طرح‌های دندانه‌ای شکل در جاهای مختلف جنگنده از جمله روی خروجی موتور استفاده شده است. یکپارچگی در ساخت اف-۳۵ نیز به کار رفته به طوری که ساختار بال و بدنه این جنگنده یکپارچه است. اف-۳۵ جایگاه داخلی جنگ‌افزار نیز دارد که می‌تواند بخشی از سلاح‌های خود را در آن حمل کند. تمامی این موارد در طراحی باعث کاهش سطح مقطع راداری این جنگنده شده است. پوسته
پوسته جاذب رادار اف-۳۵ از فیبر حصیری ساخته شده که این پوسته توانایی جذب امواج را در باندهای ایکس و اس را به خوبی داراست. این پوسته مقاومت بالاتر و نیاز تعمیراتی کمتری نسبت به نسل قبلی را داراست. تشعشات فروسرخ
طراحان اف-۳۵ برای کاهش این علائم که می‌تواند باعث کشف جنگنده توسط دوربین‌های فروسرخ شود نیز تعمهیداتی اندیشده‌اند.[۳۳] اف-۳۵ از یک موتور توربوفن نسل جدید استفاده می‌کند که حرارت کمتری نسبت به موتورهای قبلی تولید می‌کند. خروجی موتور نیز از سرامیک‌های ضد حرارت ساخته شده و همچنین از فناوری هیت‌سینک نیز بهره برده شده.[۴۱] طراحی خود جنگنده نیز به گونه‌ای ست که خروجی موتور بین سکان‌های افقی و عمودی قرار دارد و دید به آن بسیار کم است. سیگنال‌های انتشاری
سیگنال‌های انتشاری از رادار و سامانه‌های ارتباطی جنگنده‌ها می‌تواند باعث شناسایی آن‌ها شوند. طراحان جنگنده اف-۳۵ با اضافه کردن قابلیت LPI و LPD به رادار و سامانه‌های ارتباطی اف-۳۵، از شناسایی شدن اف-۳۵ به هنگام انتشار سیگنال جلوگیری کرده‌اند.
جنگنده اف-۳۵ از روبرو سطح مقطع راداری ۰٫۰۰۱۴۳ مترمربع دارد[۴۲] که به اندازه یک توپ گلف می‌باشد این سطح از رادارگریزی کشف اف-۳۵ بر روی باندهای فرکانسی ایکس و اس که مورد استفاده رادارهای کنترل آتش جنگنده‌ها و سامانه‌های پدافندی دوربرد و میان برد می‌باشند را بسیار مشکل کرده است. اف-۳۵ بر روی باندهای فرکانسی دیگر سطح مقطع بیشتری دارد و امکان کشف آن بر روی باندهای فرکانسی دیگر بیشتر می‌باشد. رادار ای ان/ای پی جی-۸۱ (AN/APG81)   رادار آرایه فازی فعال ای ان/ ای پی جی - ۸۱
رادار AN/APG81 یک رادار آرایه فازی فعال است که توسط کمپانی نورثراپ گرومان برای جنگنده اف-۳۵ توسعه داده شده است. رادار جنگندهٔ اف-۳۵ نتیجه رقابت شرکت‌های وابسته به دولت ایالت متحده برای عقد بزرگترین قرارداد خرید رادار ارایه فازی فعال در جهان است. رادار AN/APG-81 یک رادار جانشین برای رادار AN/APG-77 اف-۲۲ رپتور است.[۲۱]
رادار AN/APG81 جنگنده اف-۳۵ یک رادار طراحی شده با سامانه چند حالته است. این رادار در مجموع ۳۲ حالت دارد که در تمام مدل‌های این جنگنده یکسان است. ۱۲ حالت هوا به هوا، ۱۲ حالت هوا به زمین (شامل دو حالت دریایی: کشف اهداف و جستجو دریا)، ۴ حالت جنگ الکترونیک (حمله الکترونیک و مقابله الکترونیک)، دو حالت مسیریابی و دو حالت هواشناسی.[۴۳]
رادار AN/APG81 با استفاده از ویژگی‌های LPI (احتمال کم رهگیری) و LPD (احتمال کم تشخیص) کار می‌کند که کشف هواپیما از طریق انتشار امواج را به حداقل ممکن می‌رساند که یکی از ملزومات پنهانکاری جنگنده‌ها می‌باشد. این رادار دارای عمر عملیاتی ۱۰ هزار ساعت است.[۴۳]
این رادار توانایی حمله الکترونیکی مستقیم را نیز دارد که شامل ایجاد اهداف کاذب، حمله به شبکه‌های ارتباطی، اخلال پیشرفته و بسته‌های الگوریتمی جریان داده می‌باشد. این توانایی به اف-۳۵ اجازه می‌دهد در رسیدن به اهداف از خود به خوبی دفاع کرده و رادارهای دشمن را سرکوب کند.[۴۴]
تیم طراحی رادار AN/APG81 در سال ۲۰۱۰ موفق به دریافت جایزه David Packard برای عملکرد عالی در برابر اخلالگرهای الکترونیکی شدند.[۴۵] سامانه روزنه توزیع شده DAS
یکی از مهمترین برگ های برنده اف 35 نسبت به نسل قبلی جنگنده ها و همچنین سایر جنگنده های نسل پنجم مجموعه الکترواپتیکی DAS است که از 6 حسگر الکترواپتیکی فروسرخ AN/AAQ-37 ساخته شرکت نورثراپ گرومن تشکیل شده است . این 6 حسگر هر کدام 96 درجه را پوشش می دهند و طوری در قسمت مختلف جنگنده جانمایی شده اند [۴۶] که در مجموع زاویه پوششی 570 درجه ای دارند ، تصاویر این 6 حسگر توسط نرام افزار و پردازشگرهای اف 35 همپوشانی شده و یک تصویر کامل 360 درجه از محیط اطراف را فراهم می کنند .[۴۷]
سامانه DAS سه توانایی را برای اف-۳۵ به طور همزمان فراهم می‌کند: کشف و رهگیری موشک‌ها (شامل محل پرتاب موشک و راهنمای برای مقابله)[۴۸] کشف و رهگیری هواپیماها (آگاهی موقعیتی فروسرخ و راهنمایی سلاح‌ها)[۴۸] تهیه تصاویر برای نمایشگر کابین خلبان و سامانه دید در شب کلاه خلبان[۴۸]
سامانه DAS در سال ۲۰۱۰ طی یک پرواز آزمایشی بر روی بستر آزمایشی BAC-111 موفق به کشف و رهگیری موشک فالکون ۹ از فاصله ۱۳۰۰ کیلومتری شد[۴۹] و همچنین در رزمایش رد فلگ آلاسکا ۲۰۱۴ این سامانه رکورد جدیدتری ثبت کرده و یک موشک شلیک شده را از فاصله 1900 کیلومتری کشف نمود. [۵۰] این سامانه همچنین در آزمایش‌ها موفق به کشف محل شلیک توپخانه و تانک‌ها شده است که البته این یک نیاز برای اف-۳۵ نیست.[۵۱] سامانه هدفگذاری الکترواپتیکی EOTS-AN/AAQ-40   یک پیکرنما از اف-۳۵ که در آن سامانه هدف گذاری الکتروپتیکال EOTS زیر دماغه قرار دارد .
سامانه هدفگذاری الکترواپتیکی یک سامانه با صرفه، سبک وزن و با کاریی بالا است که برای جستجو و تصویر برداری فروسرخ هوا به هوا و هوا به زمین ساخته شده است. این سامانه از یک لیزر نشان گذار نیز بهره می‌برد که امکان استفاده از سلاح‌ها ی هدایت لیزری را برای اف-۳۵ فراهم می‌آورد. این سامانه همچنین باعث افزایش آگاهی وضعیتی خلبان اف-۳۵ از صحنه نبرد می‌شود.[۵۲]
سامانه هدفگذاری الکترواپتیکی در یک قالب پنجره‌ای چند ضلعی ساخته شده از یاقوت کبود با دوام قرار گرفته است و زیر دماغه اف-۳۵ نصب می‌گردد. طراحی این سامانه بر اساس اصول کم پیدایی صورت گرفته تا خللی در رادرگریزی اف-۳۵ ایجاد نکند.[۵۲] سامانه هدف گذاری الکترواپتیکی قابلیت تصویر برداری دوربرد باکیفیت بالا را داراست، طوری که به وسیله این سامانه می‌توان از فاصله ۸۰ کیلومتری پنجره‌های یک ساختمان را از هم تشخیص داد.[۵۳] سامانه جنگ الکترونیک AN/ASQ-239
این سامانه ساخته شده توسط کمپانی بی ای ئی سیستمز بر اساس سامانه AN/ALR-94 جنگنده اف ۲۲ رپتور می‌باشد اما گزارش که چندین بار حساس تر از نسل قبلی می‌باشد. AN/ASQ-239 از ۱۰ مجموعه آنتن که در پیش بال‌ها، فلپ‌ها و سکان‌های افقی قرار دارند تشکیل شده است و یک پوشش ۳۶۰ درجه مناسب را فراهم نموده است.[۵۴] سامانه ارتباطی، راهبری، شناسایی (CNI AN/ASQ-242)
CNI یک مجموع از سامانه‌های ارتباطی، راهبری و شناسایی است که توسط کمپانی نورثراپ گرومن برای جنگنده اف-۳۵ طراحی شده است. این مجموعه سامانه‌های زیر را شامل می‌شود: سامانه لینک داده پیشرفته چندمنظوره (MADL)
سامانه MADL توسط کمپانی هریس اختصاصاً برای جنگنده اف-۳۵ در حال توسعه است. سامانه MADL از شش آنتن آرایه فازی (AAAs) و سه واحد آنتن رابط (AIUs) که تمامی جهات را پوشش می هند تشکیل شده است. سامانه MADL از باند فرکانس Ku برای ارسال سیگنال در یک الگو "daisy chain" استفاده می‌کند بدین گونه که هواپیمای اول سیگنال را برای هواپیمای دوم و سپس هواپیمای سوم و هواپیماهای بعدی ارسال می‌کند.[۳۱] استفاده از باند فرکانسی Ku و الگوی ارسال "daisy chain" توانایی LPI (احتمال کم رهگیری) و LPD (احتمال کم تشخیص) را برای این سامانه ارتباطی فراهم می‌کند. سامانه MADL به اف-۳۵ توانایی برقراری یک ارتباط شبکه‌ای امن و غیرقابل کشف با واحدهای هوایی، دریایی، زمینی و ماهواره‌ای را فراهم می‌کند.[۳۱] خط ارتباطی لینک ۱۶ سامانه رادیویی تک کاناله زمینی و هوایی (SINCGARS) سامانه تشخیص دوست از دشمن (IFF) ارتفاع سنج رادار (radar altimeter) سامانه رادیویی باند AM, VHF, UHF AM ,VHF AM سامانه ابزار فرود (ILS) سامانه ناوبری هوایی تاکتیکی (TACAN) سامانه ابزار فرود بر روی ناو (ICLS) سامانه خط اطلاعاتی دیجیتال تاکتیکی (TADIL-J) سامانه فرود (JPALS) سیستم عامل
سیستم عامل کامپیوتری جنگنده اف-35 Integrity DO-178B نام دارد که توسط شرکت Green Hills Software در حال ساخت است. Integrity یک سیستم عامل real-time است و[۵۵] بلوک ۳ این نرم‌افزار از ۸٫۶ میلیون کد خط تشکیل شده که این نرم‌افزار را به پیچیده‌ترین برنامه کامپیوتری نوشته شده برای یک جنگنده تبدیل می‌کند.[۵۶] به گفته ژنرال Norton Schwartz روند توسعه این نرم‌افزار بزرگترین دلیل تأخیر در عملیاتی شدن اف-۳۵ است.[۵۷]
برنامه کامپیوتری جنگنده اف-۳۵ بیشتر از ۴ برابر برنامه کامپیوتری جنگنده اف ۲۲ رپتور کد خط برنامه نویسی دارد. این برنامه وظیفه کنترل پرواز، ترکیب داده‌های حسگرهای اف-۳۵، حمله الکترونیک ، کنترل سلاح‌ها و همین‌طور به وجود آوردن یک تصویر کامل از کل صحنه نبرد را برعهده دارد. تا ماه می ۲۰۱۵ حدود ۹۹٫۹ درصد از نرم‌افزار اف ۳۵ کد نویسی شده است.[۵۸]   یک پیکرنما از اتاقک خلبان اف-۳۵ اتاقک خلبان
اتاقک خلبان اف-۳۵ شامل یک صفحه نمایش ِ عریضِ تمام‌لمسی سراسرنما به اندازه ۲۰*۸ اینچ با تفکیک‌پذیری ۱۰۲۴ * ۲۵۶۰ پیکسل است. سامانه شناسایی گفتار موجود در اتاقک خلبان توسط کمپانی استرالیایی Adacel ساخته شده و طوری برنامه‌ریزی شده که به خلبان امکان کار کردن با هواپیما را به صورت ویژه‌ای می‌دهد. اف-۳۵ اولین هواپیمای عملیاتی آمریکا می‌باشد که از این سامانه استفاده می‌کند، گرچه این سامانه در هارییر ۲ نیز مورد استفاده قرار گرفته بود و در دیگر جنگنده‌ها به صورت آزمایشی استفاده شده بود که می‌توان اف ۱۶ ویستا را در این میان نام برد.[۱۷]
یک سامانه نمایشگر نیز در کلاه خلبان گذاشته شده است. اف-۳۵ اولین جنگنده‌ای است که سامانه هاد ندارد و تنها از این سامانه بهره می‌جوید. اهرمک کنترل جنگنده نیز در سمت راست اتاقک خلبان قرار دارد.
سامانه نمایشگر جدید نصب شده بر روی کلاه خلبان در هواپیمای اف-۳۵ محدوده ی دید گسترده‌تری را برای خلبان این هواپیما فراهم می‌آورد، علاوه بر این توانایی دید در شب را نیز در خود جای داده است که درنگاه اول می‌تواند برای خلبان حریف ترسناک باشد. این سامانه باعث بی‌نیازی خلبان از نمایشگرهای درون اتاقک به مدت طولانی شد و از سویی دیگر خلبان را به شکل یک روح ترسناک درآورد. سامانه نمایشگر نصب شده درون کلاه خلبان،HDMS(کوتاه شده helmet-mounted display system)، هواپیمای اف-۳۵ دربرگیرندهٔ انواعی از جذابیت‌های فراوان و شگفت‌انگیز است که از بین آنها می‌توان به هدف‌گیری خارج از محور و جستجوگر بالای کلاه اشاره کرد که سطح هوشیاری بی‌سابقه و قابلیت‌های تاکتیکی فوق‌العاده‌ای را در اختیار خلبان قرار می‌دهد.
صندلی پران مدل US16E ساخت کمپانی مارتین بیکر آمریکا در اف-۳۵ مورد استفاده قرار گرفته‌است. این صندلی براساس معیارهای بسیار دقیقی طراحی شده که امکان پرش خلبان در ارتفاع پست، فشار گرانشی کنترل‌شده در هنگام پرتاب خلبان و اندازه بدن خلبان را دربر میگرد. یواس۱۶ئی از دو پرتاب کننده که به صورت ریلی قرار گرفته‌اند استفاده می‌کند. برنامه بروزرسانی مقابله مستقیم فروسرخ (DIRCM)
شرکت نورثراپ گرومن در حال طراحی و ساخت یک سامانه لیزری برای جنگنده اف ۳۵ در جهت اخلال و از کار انداختن موشک‌های هدایت فروسرخ شلیک شده به سمت جنگنده‌ها می‌باشد.[۵۹] در حال حاضر نمونه‌هایی از سامانه‌های مقابله مستقیم فروسرخ همچون AN/AAQ-24 بر روی هواپیماهای سی ۱۳۰ و وی-۲۲ اوسپری نصب شده است.[۶۰] اف ۳۵ اولین جنگنده‌ای خواهد بود که از چنین سیستم بهره خواهد برد. این سامانه لیزری که نام ThNDR گرفته با سامانه الکترواپتیکی روزنه توزیع شده DAS هماهنگ بوده و یک پوشش ۳۶۰ درجه را خواهد داشت.[۶۱] موشک هوا به هوا کودا
موشک هوا به هوای کودا مهمترین سلاح نسل آینده در حالی طراحی برای جنگنده اف ۳۵ است. اف ۳۵ قادر به حمل ۸ تا ۱۲ فروند از این موشک در جایگاه داخلی جنگ‌افزارهایش می‌باشد، در حالیکه فقط توان حمل ۴ تا ۶ موشک نسل حاضر ایم-۱۲۰ امرام را داراست.[۶۲]
کودا در حالیکه کوچک‌تر از آمرام خواهد بود، بردی برابر با آمرام خواهد داشت. همچنین کودا همانند موشک‌های سامانه پاتریوت PAC-3 از جستجوگر داخلی چند حالته بهره می‌برد.
کودا از چنان دقت بالایی برخودار است که برای آن سر جنگی از نوع انرژی جنبشی طراحی شده است. این موشک توانایی هدف قرار دادن موشک‌ها را نیز خواهد داشت.[۶۳] موتورهای چندمنظوره تطبیق پذیر (ADVENT)
موتور فعلی جنگنده اف ۳۵ دارای ضریب کنار گذر بالای ۰٫۵۷ است که اجازه پروازهای دوربرد در حالت کروز را فراهم می‌کند. کنار گذر بالا در موتورهای جت باعث افزایش کارآمدی و کنار گذر پایین باعث افزایش نیروی خروجی موتور می‌شود همانند موتور جنگنده اف ۱۶ که دارای ضریب پایین کنار گذر ۰٫۳۶ است.   موتور چند منظوره تطبیق پذیر
برنامه موتورهای چندمنظوره تطبیق پذیر در سال ۲۰۰۷ آغاز شد. هدف نیروی هوایی آمریکا از این برنامه حمایت از ساخت یک موتور جت با کنارگذر متغیر بود، موتوری که می‌تواند با باز کردن کانال‌های ورودی هوای کنار گذر را افزایش و با بستن آن‌ها کنار گذر را کاهش دهد. این ویژگی باعث افزایش نیروی خروجی و در عین حالا باعث بهره‌وری مناسب سوخت می‌شود. همچنین یک ویژگی جانبی این موتورها کاهش چشمگیر تشعشات فروسرخ می‌باشد.
هدف برنامه موتورهای تطبیق پذیر چند منظوره ارتقاء جنگنده اف ۳۵ پس از سال ۲۰۲۰ به این موتورها است که باعث کاهش ۲۵ درصدی مصرف سوخت، افزایش ۵ درصدی قدرت نظامی، افزایش ۱۰ درصد نیروی رانش و در نهایت افزایش ۳۰ درصدی برد جنگنده می‌شود.[۶۴] اخلاگرهای نسل بعد (NGJ)
اخلالگرهای نسل بعد از منبع نیرو، سیستم خنک سازی و کامپیوتر داخلی استفاده می‌کنند که عمدتاً توان فعالیت مستقل از جنگنده را دارا هستند. این اخلاگرها دارای یک بانک اطلاعاتی کامل از تمام تهدیدات شناخته شده می‌باشند که با رجوع به این منبع می‌توانند بهترین پاسخ را به تهدیدات داشته باشند.
این اخلاگرها دارای ۶ آنتن آرایه فازی فعال با یک پوشش ۳۶۰ درجه خواهند بود. فناوری آرایه فازی فعال این امکان را فراهم خواهد کرد که از طریق یک حمله سایبری سیستم‌های کامپیوتری هدف را هک یا از کار انداخت.[۶۵]
اخلالگرهای نسل بعد توان فعالیت روی تمامی باندهای فرکانسی از فرکانس‌های پایین همچون VHF تا ریز موج‌ها همانند Ku را دارا خواهند بود و در اصطلاح wide-band jammer محسوب می‌شوند.
این اخلاگرها از جریان هوا در هنگام پرواز برای تأمین نیرو اسفاده خواهند کرد و همچنین یک اخلالگر دورایستا (SOJ) محسوب می‌شوند که می‌توانند از فواصل بسیار دور بر روی هدف اخلال ایجاد کنند غلاف چند منظوره (MMP) لیزر با انرژی بالا (HEL) وضعیت پروژه هزینه‌ها
پروژه جنگنده تهاجمی مشترک (JSF) در سال ۲۰۰۱ با هدف توسعه و ساخت ۳۰۰۰ فروند از این جنگنده با هزینه ۲۳۳ میلیارد دلاری آغاز شد که در آن قیمت هر جنگنده ۳۵–۴۵ میلیون دلار برآورد شده بود. با گذشت زمان مشخص گردید دستیابی به چنین سطح از تکنولوژی با برآودهای هزینه‌ای که در ابتدا شده بود ممکن نیست و برآودهای نهایی که در سال ۲۰۱۴ توسط وزرات دفاع آمریکا صورت گرفت مشخص کرد هزینه تولید و توسعه ۲۴۴۳ فروند جنگنده اف-۳۵، ۳۹۲٫۲ میلیارد دلار هزینه در برخواهد داشت که با احتساب تورم قیمت دلار هزینه‌های این پروژه ۶۸ درصد نسبت به آنچه در سال ۲۰۰۱ پیش بینی شده بود افزایش پیدا کرده است.[۶۶]
قیمت کنونی هر فروند اف-۳۵ در آخرین سفارش خط تولید (LRIP 7) بدون در نظر گیری قیمت موتور: اف-۳۵ ای ۹۸ میلیون دلار[۵] اف-۳۵ بی ۱۰۴ میلیون دلار[۵] اف-۳۵ سی ۱۱۶ میلیون دلار[۵]
بوده است. قیمت کلی این جنگنده در تولید انبوه که از سال ۲۰۱۸ آغاز خواهد شد برابر با: اف-۳۵ ای ۸۵ میلیون دلار[۶۶] اف-۳۵ بی ۱۱۰ میلیون دلار[۶۶] اف-۳۵ سی ۱۰۰ میلیون دلار[۶۶]
خواهد بود. وزرات دفاع آمریکا همچنین با افزایش هزینه‌ها چرخه حیات این جنگنده را برای بیش از ۵۵ سال ۱٫۱ تیرلیون (هزارمیلیارد) دلار برآورد کرده بود. اما در برآوردهای جدید و دقیق تر این وزارتخانه هزینه چرخه حیات این جنگنده برای بیش از ۵۵ سال ۸۵۷ میلیارد دلار ذکر شده که ۲۲ درصد نسبت به برآورد قبلی کمتر است.[۶۶]
افزایش هزینه‌های پروژه ساخت و توسعه اف-۳۵ منتقدین زیادی داشته با این حال اف-۳۵ ازران قیمت‌ترین جنگنده رادرگریز و نسل ۵ است که در آمریکا ساخته شده به طوری که قیمت آن نصف قیمت دیگر جنگنده نسل ۵ آمریکا اف ۲۲ است. همچنین قدرت نبرد این جنگنده این چند برابر جنگنده‌های نسل قبلی بوده که تمایل به استفاده از آن را بیش از پیش کرده است. شرکای بین‌المللی   کشورهای شریک پروژه:      مشتری اصلی: ایالات متحده آمریکا      شریک سطح اول: بریتانیا      شرکای سطح دوم: ایتالیا و هلند      شرکای سطح سوم: ترکیه، کانادا، استرالیا، نروژ، دانمارک،      شرکای امنیتی: اسرائیل و سنگاپور
ایالات متحده آمریکا مشتری و سرمایه‌گذار اصلی پروژه توسعه و ساخت اف-۳۵ است و بیشتر هزینه‌های توسعه این پروژه که بیش از ۴۰ میلیارد دلار است را پرداخت کرده است. با این حال پروژه اف-۳۵ یک پروژه بین‌المللی ست که شرکای این پروژه شامل کشورهای بریتانیا، ایتالیا، هلند، ترکیه، کانادا، استرالیا، نروژ و دانمارک ۴٫۳۷۵ میلیارد دلار از هزینه‌های توسعه این پروژه را پرداخت می‌کنند.[۶۷]
بریتانیا به عنوان شریک سطح یک ۲٫۵ میلیارد دلار از هزینه توسعه پروژه را پرداخت می‌کند. در سطح دوم شرکای کشورهای ایتالیا و هلند قرار دارند که که به ترتیب ۱ میلیارد دلار و ۸۰۰ میلیون دلار پرداخت می‌کنند. در سطح سوم شرکا ترکیه با ۱۹۵ میلیون دلار، کانادا با ۱۶۰ میلیون دلار، استرالیا با ۱۴۴ میلیون دلار، نروژ با ۱۲۲ میلیون دلار و دانمارک با ۱۱۰ میلیون دلار هزینه برای توسعه پروژه قرار دارند. اسرائیل و سنگاپور نیز به عنوان شرکای امنیتی پروژه شناخته می‌شوند.[۶۸] سفارش‌ها و طرح‌های خرید   اولین فروند اف-۳۵ نیروی هوایی استرالیا
استرالیا: نیروی هوایی سلطنتی استرالیا: اف-۳۵ ای ۷۲ فروند سفارش داده شده - ۱۰۰ فروند طرح خرید[۶۹]
ایتالیا نیروی هوایی ایتالیا: اف-۳۵ ای/بی ۶ فروند سفارش داده شده - ۶۹ فروند طرح خرید نیروی دریایی ایتالیا: اف-۳۵ بی ۱۵ فروند طرح خرید[۷۰]
هلند نیروی هوایی سلطنتی هلند: اف-۳۵ ای ۲ فروند سفارش داده شده - ۳۵ فروند طرح خرید
نروژ نیروی هوایی سلطنتی نروژ: اف-۳۵ ای ۴ فروند سفارش داده شده - ۵۶ فروند طرح خرید[۷۱]
ترکیه نیروی هوایی ترکیه: اف-۳۵ ای ۲ فروند سفارش داده شده - ۱۰۰ فروند طرح خرید[۷۲]   اف-۳۵ بی بریتانیا
بریتانیا نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا و نیروی دریایی بریتانیا: ۱۶ فروند سفارش داده شده - ۱۳۸ فروند طرح خرید
کانادا نیروی هوایی کانادا: اف-۳۵ ای ۶۵ فروند طرح خرید
اسرائیل نیروی هوایی اسرائیل: اف-۳۵ ای ۱۹ فروند سفارش داده شده - ۷۵ فروند طرح خرید[۳۱]
ژاپن نیروی هوایی ژاپن: اف-۳۵ ای ۴۲ فروند طرح خرید
کره جنوبی نیروی هوایی کره جنوبی: اف-۳۵ ای ۴۰ فروند سفارش داده شده[۷۳]
ایالات متحده آمریکا (۹۵ فروند تولید شده ۶۵ فروند سفارش داده شده) نیروی هوایی آمریکا: اف-۳۵ ای ۱۷۶۳ فروند طرح خرید[۲۳] نیروی دریایی آمریکا: اف-۳۵ سی ۲۶۰ فروند طرح خرید[۲۳] سپاه تنفگندارن دریایی آمریکا: اف-۳۵ بی/سی ۴۲۰ فروند طرح خرید[۲۳] حوادث
در ۲۳ ژوئن ۲۰۱۴ یک فروند اف-۳۵ ای در پایگاه نیروی هوایی اگلین آمریکا، هنگام آماده شدن برای برخاست در ناحیه موتور دچار آتش‌سوزی شد. این آتش توسط آتش‌نشان‌ها با موفقیت مهار شد و خلبان به سلامت از هواپیما خارج شد. در پی این حادثه تمامی موارد تمرین در ۲۵ ژوئن متوقف و در پی آن پرواز تمامی جنگنده‌های اف-۳۵ در تاریخ ۳ ژوئیه متوقف شد.[۷۴] در بررسی حادثه توسط کارشناسان، بخش‌هایی از قطعات موتور آتش گرفته بر روی زمین کشف شد که نشان‌دهندهٔ یک نقص فنی قابل توجه بود.[۷۵] ناوگان‌ها جنگنده‌های اف-۳۵ دوباره از ۱۵ ژوئیه اجازه پرواز را بدست آوردند.[۷۶] یافته‌های اولیه نشان می‌دهد که سایش بیش از حد تیغه‌های فن موتور ایجاد افزایش فشار در نهایت به شکست فاجعه‌بار فن انجامیده است.[۷۷] تسلیحات توپ GAU-22/A
GAU-22/A یک توپ ۲۵ میلیمتری که توسعه یافته توپ GAU-12 است. توپ GAU-22/A یک توپ ۴ لول است که مهترین تفاوت این توپ، با توپ GAU-12 که ۵ لول است، به شمار می آید. این توپ دارای نرخ آتش ۳٬۳۰۰ گلوله در دقیقه است و دقت آن ۱٫۴ میلی رادیان است. اف۳۵ ای این توپ را در داخل بدنه بالای وردوی هوای سمت چپ حمل می‌کند ولی اف-۳۵ بی و سی این توپ را داخل یک غلاف رادارگریز خارج از بدنه حمل می‌کنند. بمب‌های هدایت GPS/INS بمب‌های هدایت لیزری
اف-۳۵ از توان حمل و استفاده از بمب‌های هدایت لیزری سری پیووی ۲ (GBU-12، GBU-16، GBU-10 GBU-24) را دارد که از این میان فقط بمب GBU-12 قابل حمل در جایگاه داخلی اف-۳۵ است و دیگر بمب‌ها قابل حمل بر ۴ پایلون خارجی هستند. موشک‌های هوا به هوا   موشک هوا به هوای میتور ایم-۱۲۰ آمرام: یک موشک فعال راداری برای درگیری فراتر از میدان دید است که اف-۳۵ توانایی حمل ۴ عدد از آن را در جایگاه داخلی و ۸ عدد در جایگاه‌های خارجی را دارد. اف-۳۵ از مدل سی (۱۰۰ کیلومتر برد) و مدل دی (۱۸۰ کیلومتر برد) استفاده خواهد کرد.[۷۸] ایم ۹ ایکس سایدوایندر: یک موشک تصویر بردار فروسرخ با مقاومت بالا در برابر اخلال گرهای فلیر است. اف-۳۵ دو موشک از این نوع را در جایگاه انتهایی خارج از بدنه حمل می‌کند.[۷۹] میتور: یک موشک فعال راداری برای درگیر فراتر از میدان دید است. میتور بیش از ۳۰۰ کیلومتر برد دارد و قابلیت استفاده‌ای شبکه‌ای را نیز داراست. اف-۳۵، ۴ موشک میتور را در جایگاه داخلی حمل خواهد کرد.[۸۰] ایم ۱۳۲ آسرام: یک موشک تصویر بردار فروسرخ با مقاومت بالا در برابر اخلال گرهای فلیر است. اسرام قابلیت قفل کردن بعد از شلیک از و توانایی درگیری فراتر از میدادن دید را داراست. اف-۳۵ توانایی حمل آسرام در جایگاه داخلی را دارد.[۸۱] موشک‌های هوا به زمین موشک کروز ای جی ام-۱۵۸ جزم: یک موشک کروز رادارگریز آمریکایی است که بسته به مدل ۳۷۰ تا ۱۰۰۰ کیلومتر برد دارد. اف-۳۵ توان حمل ۴ موشک از این نوع را در جایگاه‌های خارجی دارد.[۸۲]   ماکت موشک کروز جزم موشک کروز شدو استروم: یک موشک کروز رادارگریز اروپایی است که ۲۵۰ کیلومتر بر دارد و اف-۳۵ توان حمل آن در جایگاه‌های خارجی داراست.[۸۳] موشک کروز اسپیر: یک موشک مینی کروز با برد ۱۰۰ کیلومتر است که درحال توسعه برای به کارگیری بر روی اف-۳۵ است این موشک از خط ارتباطی و رادار داخلی در سامانه هدایتی بهره می‌برد اف-۳۵، ۸ موشک اسپیر را در جایگاه داخلی حمل خواهد کرد. موشک ضد زره بریمستون: یک موشک با هدایت چند گانه برای هدف قرار دادن اهداف زرهی ساخته شده است. این موشک بیش از ۲۰ کیلومتر برد دارد. اف-۳۵، ۸ موشک بریمیستون را در جایگاه‌های داخلی حمل می کتد.[۸۴] موشک‌های ضد کشتی موشک کرزو جی اس ام: سلاح اتمی مشخصات جنگنده اف-۳۵ (مدل ای) مشخصات عمومی
خدمه:یک نفر
طول:۱۵٫۶ متر
طول بالها:۱۰٫۷ متر
عرض:۴٫۳ متر
مساحت بال:۴۲٫۷ متر مربع
وزن خالی:۱۳٬۳۰۰ کیلوگرم
وزن با تسلیحات:۲۲٬۴۷۰ کیلوگرم
حداکثر وزن برخاست:۳۱٬۸۰۰ کیلوگرم
پیشران:یک عدد موتور توربوفن Pratt & Whitney F-135 بهمراه پس سوز
نیروی رانش:۲٬۸۰۰۰ پوند
نیروی رانش با پس سوز:۴۳٬۰۰۰ پوند
ظرفیت حمل سوخت مخازن داخلی:۸٬۳۸۲ کیلوگرم مشخصات فنی
حداکثر سرعت:۱٫۶ + ماخ(۱٬۹۳۰ کیلومتر بر ساعت)
برد:۲٬۲۰۰ (فقط مخازن داخلی سوخت)
شعاع عملیاتی:۱٬۰۹۰ کیلومتر (فقط مخازن داخلی سوخت)
حداکثر ارتفاع پروازی:۶۰٬۰۰۰ فوت(۱۸٬۲۸۸ متر)
نرخ صعود:محرمانه
ظرفیت حمل بال:۵۲۶ کیلوگرم بر متر مربع
رانش بر وزن:با مخازن پر سوخت ۰٫۸۷-با مخازن نیمه پر سوخت ۱٫۰۷
تحمل فشار g تا 9g تسلیحات
· یک عدد توپ چهار لول ۲۵ م. م نصب شده در داخل بدنه با نرخ ۱۸۰ تیر
محل‌های نصب سلاح: ۶ پایلون خارجی با قابلیت حمل ۱۵٬۰۰۰ پوند سلاح و دومحفظه داخلی حمل تسلیحات که قابلیت استفاده از سلاح‌های زیر را دارند.
موشکهای هوا به هوا
· AIM-120 AMRAAM · AIM-132 ASRAAM · AIM-9X Sidewinder · IRIS-T · MBDA Meteor · JDRADM
موشک‌های هوا به سطح
· AGM-154 JSOW · AGM-158 JASSM · Brimstone missile · Joint Air-to-Ground Missile · SOM
موشک ضد کشتی
· JSM
بمبهای
· Mark 84, Mark 83 and Mark 82 GP bombs · Mk.20 Rockeye II cluster bomb · Wind Corrected Munitions Dispenser capable · Paveway-series laser-guided bombs · Small Diameter Bomb (SDB) · JDAM-series · B61 بمب اتمی تجهیزات الکترونیکی
· Northrop Grumman Electronic Systems AN/APG-81 AESA radar · Northrop Grumman Electronic Systems AN/AAQ-37 Distributed Aperture System (DAS) missile warning system · BAE Systems AN/ASQ-239 (Barracuda) electronic warfare system · Harris Corporation Multifunction Advanced Data Link (MADL) communication system[۸۵] تفاوت‌های در مدل‌های اف-۳۵ مشخصاتاف-۳۵ ایاف-۳۵ بیاف-۳۵ سی طول ۱۵٫۷ متر ۱۵٫۶ متر ۱۵٫۷ متر طول بال‌ها ۱۰٫۷ متر ۱۰٫۷ متر ۱۳٫۱ متر مساحت بال ۴۲٫۷ متر ۴۲٫۷ متر ۶۲٫۱ متر وزن خالی ۱۳٬۱۹۹ کیلوگرم ۱۴٬۷۰۰ کیلوگرم ۱۵٬۸۰۰ کیلوگرم سوخت داخلی ۸٬۳۹۰ کیلوگرم ۶٬۰۴۵ کیلوگرم ۸٬۹۰۰ کیلوگرم حداکثر وزن برخاست ۳۱٬۸۰۰ کیلوگرم ۲۷٬۳۰۰ کیلوگرم ۳۱٬۸۰۰ کیلوگرم برد ۲٬۲۲۰ کیلومتر ۱٬۶۷۰ کیلومتر ۲٬۵۲۰ کیلومتر شعاع عملیاتی با سوخت داخلی ۱٬۰۹۰ کیلومتر ۸۴۵ کیلوکتر ۱٬۱۳۵ کیلومتر رانش بروزن مخزن سوخت پر مخزن سوخت نیمه پر ۰٫۸۷ ۱٫۰۷ ۰٫۹۰ ۱٫۰۴ ۰٫۷۵ ۰٫۹۱
 

اف-۲۲ رپتور (به انگلیسی: Lockheed Martin F-22 Raptor) جنگنده نسل پنجم ساخت شرکتهای لاکهید و بوئینگ است. ایالات متحده تنها کشوری است که این هواپیمای پنهان‌کار و فرامانورپذیر ِ دوموتوره و تک‌سرنشینه را در اختیار دارد. اف-۲۲ در وهلهٔ نخست به عنوان یک جنگنده برتری هوایی طراحی شده اما دارای قابلیت‌های ثانویه‌ای برای مأموریت‌های حمله به زمین، جنگ الکترونیکی و تجسس سیگنال می‌باشد. لاکهید مارتین پیمانکار اصلی طرح است و تولید بیشتر بدنهٔ هواپیما، سیستم‌های سلاح و مونتاژ نهایی اف-۲۲ را به عهده دارد. برنامه بوئینگ شامل بال، بخشی از بدنه، ادغام اویونیک، و تمامی سیستم آموزش خلبان و نگهداری سیستم است.

نخستین پیش‌نمونه رپتور (به معنی شکارچی) در سال ۱۹۹۷ به پرواز درآمد در حالیکه برنامه طراحی آن از اوایل دهه ۱۹۸۰ آغاز شده بود. ابتدا برای هواپیما اسامی مختلف اف-۲۲ و اف/آ-۲۲ تعیین شده بود و در دسامبر ۲۰۰۵ وقتی به طور رسمی وارد نیروی هوایی شد «اف-۲۲آ» نامیده شد. با وجود دوران طولانی و پرهزینهٔ تکوین و توسعه نیروی هوایی آمریکا در نظر دارد از ۱۸۷ فروند اف-۲۲ خود به عنوان یک جزء حیاتی برای آینده قدرت هوایی تاکتیکی ایالات متحده بهره گیرد و معتقد است که ترکیب پنهان‌کاری، نمایش ایرودینامیکی و هشیاری موقعیتی اف-۲۲ قابلیت‌های بی‌رقیبی به آن در مأموریت‌های هوابه‌هوا می‌بخشد و با هیچیک از هواپیماهای موجود یا در حال طراحی کشورهای دیگر قابل مقایسه نیست.

اف-۲۲ با توجه به حساسیت تکنولوژی آن به هیچ کشور دیگری فروخته نشده و درخواست‌های ژاپن، استرالیا و اسرائیل برای خرید آن رد شده‌است. این هواپیما اولین تجربه جنگی خود را در سال ۲۰۱۴ در جریان حمله علیه نیروهای داعش در عراق و سوریه به دست آورد. از اف-۲۲ در این حملات برای شلیک بمب‌های هزار پوندی هدایت جی‌پی‌اس به مواضع داعش در نزدیکی سد تشرین استفاده شده اما مأموریت اصلی این هواپیما استفاده از اویونیک پیشرفتهٔ خود برای مأموریت‌های جاسوسی، پایش و مراقبت و شناسایی است. موتورهای بکار رفته در این هواپیما قابلیت کنترل دمای گاز خروجی برای کاهش خط اثر حرارتی دارد که مشابه این تکنولوژی فقط در بمب افکن رادارگریز بی-2 اسپیریت بکار رفته است و حتی جنگنده نسل پنجمی سوخو پک فا هم دارای این تکنولوژی پیچیده نمی‌باشد.به گفته سازندگان،اين جنگنده پنهان كارترين جنگنده جهان است.

محتویات

• ۱ تاریخچه
• ۲ توضیحات
• ۳ مشخصات پروازی
• ۴ جستارهای وابسته
• ۵ پانویس
• ۶ منابع
• ۷ پیوند به بیرون

تاریخچه

 

اف-۲۲ برای پنهان‌کاری بمب‌ها و موشک‌های خود را داخل خود حمل می‌کند و قبل از شلیک آن را باز کرده و بلافاصله پس از شلیک در محفظه بسته می‌شود.

پخش رسانه

 

فیلم نمایش پروازی اف-۲۲

 

یک اف-۲۲ در حال رهگیری یک بمب‌افکن توپولف-۹۵ روسی در مرز هوایی آمریکا و روسیه در آلاسکا

برنامهٔ «جنگنده تاکتیکی پیشرفته» نیروی هوایی آمریکا برای جایگزینی اف-۱۵ و اف-۱۶ در سال ۱۹۸۱ آغاز شد. این جنگنده بایستی برتری قابل توجهی بر میگ-۲۹ و سوخو-۲۷ فلانکر روس‌ها می‌داشت و نیازهای آن شامل استفاده از تکنولوژی‌های جدید در طراحی هواپیما از جمله استفاده از مواد کامپوزیتی و آلیاژهای سبک در ساخت بدنه، سیستم کنترل پرواز پیشرفته، سیستم پرتوان برای تأمین نیروی پیشرانه و مهمتر از همه فناوری پنهان‌کاری بود. در ۱۹۸۶ لاکهیدمارتین، بوئینگ و جنرال داینامیکس طراحی هواپیمایی با این مشخصات را آغاز کردند که نخستین پیش‌نمونه آن با نام «وای‌اف-۲۲» در سال ۱۹۹۰ به پرواز درآمد. این هواپیما رقیب خود «وای‌اف-۲۳» را که محصول مشترک نورتروپ و گرومان بود شکست داده و به عنوان جنگنده برتری هوایی نسل پنجم نیروی هوایی آمریکا انتخاب شد. البته وای‌اف-۲۳ از وای‌اف-۲۲ پنهان‌کارتر و سریع‌تر بود اما مانورپذیری کمتری داشت.

با توجه به استفاده از تکنولوژی‌های جدید و پیچیده دوران توسعه اف-۲۲ با مشکلات عملیاتی فراوانی روبرو بود و تا سال ۱۹۹۷ هفت سال طول کشید تا اولین پیش‌نمونه اف-۲۲ به پرواز درآید و تنها در سال ۲۰۰۵ بود که اف-۲۲ به طور رسمی وارد خدمت نظامی شد. در سال ۱۹۹۱ نیروی هوایی آمریکا قصد خرید ۶۵۰ فروند از این هواپیما را داشت اما با توجه به افزایش هزینه‌ها، وقفه قابل توجه در ساخت جنگنده نسل جدید روس‌ها و همچنین طراحی جنگنده ارزانتر و چندکاره‌تر اف-۳۵ تنها ۱۸۷ فروند از اف-۲۲ تولید شده و در سال ۲۰۱۱ خط تولید آن متوقف شد.

توضیحات

اف-۲۲ از قاعدهٔ «دید اول، شلیک اول» پیروی می‌کند، یعنی این جنگنده قبل از اینکه هواپیمای دشمن او را بر روی صفحه رادار خود تشخیص دهد، شناسایی کرده، به سمت او شلیک کرده و زودتر هم از منطقه جنگ دور می‌شود.

برای اینکه بازتاب راداری موشک‌ها و بمب‌ها موقعیت هواپیما را افشا نکند، تسلیحات اف-۲۲ در محفظهٔ داخل هواپیما حمل می‌شوند. در زمان شلیک در محفظه باز و بلافاصله پس از شلیک بسته می‌شود. این هواپیما در مأموریت‌های هوابه‌هوا از دو موشک گرمایاب ایم-۹ سایدوایندر و شش موشک راداری میانبرد و دوربرد آمرام برای نابودی دشمن بهره گرفته و در مأموریت‌های حمله‌به زمین قادر به حمل دو بمب ۴۵۰ کیلویی هدایت‌شونده یا هشت بمب ۱۱۰ کیلویی در محفظه داخلی خود نیز هست. البته هواپیما به چهار جایگاه خارجی هر یک با قدرت حمل بیش از ۲ تن نیز مجهز است و می‌توان بمب‌ها و موشک‌های دیگر و یا تانکر سوخت اضافی را در این جایگاه‌ها نصب کرد. واضح است که در این صورت پنهان‌کاری هواپیما بسیار کمتر خواهد شد.

رپتور یکی از معدود هواپیماهایی است که از قابلیت ابرپیمایش (سوپرکروز) برخوردار است یعنی می‌تواند بدون روشن کردن پس‌سوز موتور در سرعت‌های مافوق‌صوت پرواز کند. مانورپذیری بسیار بالا، پنهان‌کاری و حسگرهای یکپارچه و اویونیک بسیار پیشرفته این هواپیما را از جنگنده‌های دیگر متمایز می‌کند. این هواپیما حتی قادر به تشخیص جنگنده خطرناکتر در یک دستهٔ پروازی به لحاظ موقعیت و شناسایی تسلیحات در حال حمل، توسط سامانه هوشمند کمک خلبان دیجیتال است و در صورت شناسایی راداری دارای سیستمهای اخلال راداری و سایر پارامترهای پیشرفته دفاع و فریب می‌باشد.

بدنه رپتور از آلیاژی سرّی از تیتانیوم و کِولار- کربن و نوعی آلومینیوم تشکیل یافته است که این آلیاژ بسیار سختتر و در عین حال سبکتر از فولاد می‌باشند. نزدیکترین رقیب این سوپرجنگنده , سوخو پک فا بوده که هنوز به طور رسمی وارد ارتش کنفدراسیون روسیه نشده و به صورت آزمایشی مورد استفاده قرار گرفته است.

سوانح : - اولین سانحه این پرنده در سال در سال ۱۹۹۲اتفاق افتاد که در آن مدل اولیه F22 که YF22 نام داشت بر فراز آسمان کالیفرنیا دچار نقص در سیستم کنترل شد و سقوط کرد.

- سقوط بعدی اف ۲۲ در سال ۲۰۰۴ اتفاق افتاد. در این سانحه موتور هواپیما در حین پرواز خاموش شد و پرنده سقوط کرد. البته خلبان توانست از این سانحه جان سالم به در ببرد.

- ساعت ۱۰ صبح ۲۵ ماه میلادی مارس ۲۰۰۹ فاکس نیوز اعلام کرد سومین هواپیمای اف 22 در نزدیکی پایگاه هوایی ادوارد ایالات متحده سقوط کرده و خلبان ۴۹ ساله آن کشته شده است. تغییر ناگهانی فشار، علت این سانحه اعلام شد.

- شانزدهم نوامبر ۲۰۱۰ سی ان ان گزارش داد اف ۲۲ دچار سانحه‌ای عجیب شده و در آلاسکا سقوط کرده است. این سقوط نقطه عطفی در تاریخ تولید اف 22 محسوب شد. علت این سانحه هیچگاه به طور دقیق اعلام نشد. اما علت اصلی نقص در سیستم خنک کننده موتور بود که باعث بالا رفتن دمای موتور شد و پس از انفجار موتور، هواپیما سقوط کرد و سرنشین آن نیز که از خلبانان سرشناس نیروی هوایی آمریکا بود کشته شد. یکی دیگر از عوامل دخیل در این سانحه نقص در سیستم تامین اکسیژن خلبان بود که پروژه اف 22 را با چالش جدید رو به رو کرد.

- سانحه بعدي اف 22 در سال 15 نوامبر ۲۰۱۲ در پایگاه هوایی تیندال واقع در فلوریدا رخ داد. علت این سانحه هرگز اعلام نشده اما خلبان آن توانست از هواپیما خارج شود و زنده بماند.

- تازه‌ترين سانحه F22 Raptor در سال ۲۰۱۳ اتفاق افتاد كه در آن، اين هواپيما به علت نامعلوم پس از پرواز در شمال اردن سقوط كرد.

مشخصات پروازی

 

مشخصات عمومی

• سرنشین: یک نفر
• وزن خالی: ۱۹.۷۰۰ کیلوگرم
• فاصله بین ۲ نوک بال: ۱۳٫۵۶ متر
• طول کلی بدنه: ۱۸٫۹۰ متر
• ارتفاع هواپیما: ۵٫۰۸ متر
• مساحت بال: ۷۸٫۰۴ متر مربع
• وزن با سوخت و مسلح: ۲۹.۳۰۰ کیلوگرم
• حداکثر وزن برخاست:۳۹ تن

مشخصات پروازی

• حداکثر سرعت: ۲۴۱۰ کیلومتر بر ساعت (۲.۲۵ ماخ - تقریبی)
• حداکثر سرعت پیمایشی (مقرون به صرفه اقتصادی): ۱۸۲۵ کیلومتر بر ساعت (۱٫۷۲ماخ)
• برد عملیاتی با داشتن ۲ مخزن سوخت خارجی: ۲۹۶۰ کیلومتر
• شعاع عملیاتی:۷۵۹ کیلومتر
• برد یکنواخت: ۳۲۱۹ کیلومتر
• سقف پرواز: ۲۰ هزار متر
• ظرفیت سوخت: ۸۲۰۰ کیلو (۱۱۹۰۰۰ کیلو در صورت استفاده از مخازن سوخت خارجی)
• بارگیری بال: ۳۷۵ کیلو بر متر مربع
• نسبت قدرت به وزن: ۱.۰۹ (۱.۲۶ با ۵۰ درصد سوخت)
• پیشرانه: دو موتور توربوفن اف۱۱۹-پی‌دبلیو-۱۰۰ پرت اند ویتنی با قابلیت تراست وکتورینگ هر موتور با قدرت رانش ۱۰۴ کیلونیوتن در حالت خشک و بیش از ۱۵۶ کیلو نیوتن در حالت پس‌سوز^[۱]

تسلیحات

• یک توپ ۲۰ میلیمتری شش‌لول ام۶۱ والکان با ۴۸۰ تیر فشنگ
  • هوابه‌هوا

دوموشک کوتاه‌برد ای آی ام-۹

• شش موشک میان‌برد و دوربرد آمرامدو موشک ای آی ام-۹
  • هوابه‌زمین
• دو موشک آمرام
• دو بمب ۴۵۰ کیلویی یا هشت بمب ۱۱۰ کیلویی

جنگنده tiger sharck f-20

نورتروپ اف-۲۰ تایگرشارک (به انگلیسی: Northrop F-20 Tigershark) جت جنگنده تک‌موتوره و تک‌سرنشینه‌ای بود که با تکامل طراحی جنگنده اف-۵ تایگر در شرکت نورتروپ ساخته شد. این جنگنده از یک موتور جدید بهره می‌برد که عملکرد آن را به طرز قابل توجهی بهبود بخشیده بود و سامانه‌های اویونیک مدرنی چون یک رادار انعطاف‌پذیر و نیرومند برای آن تعبیه شده بود. اف-۲۰ در مقایسه با اف-۵ بسیار سریع‌تر بود و از توانایی درگیری‌های هوابه‌هوای فراتر از میدان دید هم برخوردار شده بود و توانایی شلیک بیشتر سلاح‌های هوابه‌زمین آمریکایی را نیز داشت. اف-۲۰ با این توانایی‌ها می‌توانست با جنگنده‌های معاصر خود همچون اف-۱۶ رقابت کند آن هم در حالی‌که هزینه خرید و استفاده از آن بسیار پایین‌تر بود.

طراحی اف-۲۰ به پروژه‌ای در وزارت دفاع آمریکا به نام اف‌ایکس بازی می‌گردد. در این پروژه قرار بود جنگنده‌ای ساخته شود که توانایی نبرد با جدیدترین جنگنده‌های روسی را داشته باشد اما در عین حال از تکنولوژی‌های حساس نیروی هوایی آمریکا استفاده نکرده باشد. به این ترتیب این جنگنده را می‌شد با خیال راحت به مشتریان خارجی فروخت بدون اینکه از انتقال تکنولوژی آن به شوروی در صورت افتادن آن به دست دشمن نگرانی داشت. اف‌ایکس از برنامه‌هایی بود که بر اساس سیاست‌های سختگیرانه صادرات سلاح دولت جیمی کارتر تنظیم شده بود و نورتروپ بسیار امیدوار به موفقیت آن در بازار بین‌المللی بود اما روی کار آمدن رونالد ریگان و تغییر سیاست‌های آمریکا به این معنی بود که اف-۲۰ بایستی با جنگنده‌هایی چون اف-۱۶ رقابت کند. اف-۲۰ نتوانست در این رقابت نظر مشتریان خارجی را به خود جذب کند و پس از ساخت تنها سه نمونه از این هواپیما در سال ۱۹۸۶ برنامه تولید این جنگنده متوقف شد.

جنگنده رهگیر شکاری super hurneet f-18

مک دانل داگلاس اف/ای-۱۸ هورنت (به انگلیسی: McDonnell Douglas F/A-18 Hornet) جت جنگنده چندمنظوره فراصوت دوموتوره و تک سرنشینه‌ای است که در اواخر دهه ۱۹۷۰ بر اساس جنگنده آزمایشی وای‌اف-۱۷ توسط شرکت مک‌دانل داگلاس و نورتروپ برای استفاده در نیروی دریایی و تفنگداران دریایی آمریکا طراحی شد. این هواپیما هم توانایی نبردهای هوایی و هم قابلیت حمله به اهداف سطحی را دارد و مهمترین ماموریت‌هایی که برای آن تعریف شده شامل دفاع هوایی از ناوگان‌های دریایی، اسکورت جنگنده‌های دیگر، سرکوب پدافند هوایی دشمن، حملات ضربتی و بمباران اهداف زمینی و دریایی، ماموریت‌های برتری هوایی، رهگیری جنگنده‌ها و بمب‌افکن‌ها و موشک‌های دشمن، پشتیبانی نزدیک هوایی، و شناسایی هوایی می‌شود. اف-۱۸ برای انجام ماموریت شبانه‌روزی در هر نوع شرایط آب‌وهوایی طراحی شده و قابلیت سوخت‌گیری در هوا و فرود و پرواز از ناوهای هواپیمابر را دارد.

این جنگنده به سفارش نیروی دریایی آمریکا به عنوان جایگزینی برای جنگنده اف-۴ فانتوم، و هواپیماهای تهاجمی ِ آ-۴ اسکای‌هاوک و آ-۷ کرسر و به عنوان مکملی برای جنگنده رهگیر اف-۱۴ ساخته شد. اولین پرواز آزمایشی اف-۱۸ در سال ۱۹۷۸ انجام شد و از سال ۱۹۸۳ وارد فعالیت رسمی در نیروی دریایی آمریکا شد. در مجموع ۱۴۸۰ فروند از این هواپیما در مدل‌های آ، بی، سی و دی ساخته شده و به کشورهای کانادا، استرالیا، کویت، فنلاند، اسپانیا و سوئیس هم صادر شده است. همه‌کارگی و توانایی انجام ماموریت‌های متنوع و اعتمادپذیری بالا از امتیازات این جنگنده است اما به دلیل برد عملیاتی و ظرفیت حمل مهمات کم در مقایسه با جنگنده‌های دیگر مورد انتقاد قرار گرفته‌است. ابتدا نام اف-۱۸ هورنت (Hornet به معنی زنبور سرخ) برای این جنگنده انتخاب شده بود اما پس از مدتی برای تاکید بر قابلیت‌های تهاجمی (حمله به اهداف سطحی) این هواپیما کد اف/ای (اف مخفف فایتر به معنی جنگنده و ای مخفف اتک به معنی تهاجمی) است برای نام‌گذاری این هواپیما انتخاب شد.

اف/ای ۱۸ هورنت همچنین پایه‌ای برای طراحی جنگنده بزرگتر و پیشرفته‌تر اف/ای-۱۸ئی/اف سوپر هورنت بود. سوپر هورنت در دهه ۱۹۹۰ جایگزین جنگنده زمینی آ-۶ اینترودر و در سال ۲۰۰۶ جایگزین جنگنده‌های سالخورده اف-۱۴ تام‌کت در نیروی دریایی آمریکا شد.

حداکثر سرعت اف-۱۸ در ارتفاع ۱۲۱۹۰ متری به ۱٫۸ ماخ معادل ۱۹۱۵ کیلومتر در ساعت می‌رسد. برد عملیاتی آن با دو موشک هوابه‌هوای کوتاه‌برد ایم-۹ حدود ۲ هزار کیلومتر و شعاع عملیاتی آن در ماموریت‌های هوا به هوا ۷۴۰ کیلومتر است. نیروی محرکه هواپیما را دو موتور توربوفن ساخت شرکت جنرال الکتریک تامین می‌کنند. حداکثر ظرفیت حمل مهمات اف-۱۸ هم ۶۲۱۵ کیلوگرم است که می‌تواند شامل انواع موشک‌ها، راکت‌ها و بمب‌ها و یا مخزن سوخت اضافی باشد.

محتویات

• ۱ تاریخچهٔ طراحی و توسعه
• ۲ گونه‌های مختلف اف-۱۸۳ غلافهای جستجوگر هورنت
  • ۲.۱ مدل ای و بی
  • ۲.۲ اف/ای-۱۸ سی و دی
  • ۲.۳ مدل ئی و اف: سوپر هورنت
• ۴ هورنت و عملیات طوفان صحرا
• ۵ مشخصات فنی
• ۶ کشورهای داری اف-۱۸
• ۷ انواع تولید شده
• ۸ سابقهٔ عملیاتهای انجام شده
• ۹ هواپیماهای قابل مقایسه
• ۱۰ منابع
• ۱۱ پیوند به بیرون

تاریخچهٔ طراحی و توسعه

 

دو اف-۱۸ اسپانیایی و دو اف-۱۶ آمریکایی

 

جنگنده وای‌اف-۱۷ کبرا ساخت نورثروپ

جنگندهٔ اف-۱۸ بر پایهٔ یکی از جدیدترین جنگنده‌های ساخت شرکت نورثروپ، یعنی وای‌اف-۱۷ کبرا ساخته شد. در دههٔ ۱۹۷۰، وای‌اف-۱۷ کبرا جهت انتخاب یک «جنگندهٔ سبک تاکتیکی» برای نیروی هوایی ایالات متحده طراحی و ساخته شد. وای‌اف-۱۷ و جنگندهٔ اف-۱۶ ساخت جنرال داینامیکس به آخرین مرحله رقابت رسیدند و در نهایت اف-۱۶ توسط نیروی هوایی انتخاب شد. در آن زمان، مقامات ارشد نیروی دریایی، دریافتند که جنگندهٔ دوموتورهٔ ساخت نورثروپ، توان بالقوه بسیار بیشتری نسبت به اف-۱۶ جهت جایگزینی هواپیماهای قدیمی نیروی دریایی، یعنی ای-۷ کورسیر دارد.

نورثروپ و مک دانل‌داگلاس تصمیم گرفتند به طور مشترک، جنگندهٔ اف-۱۸ را برای ناوهای هواپیمابر ِ نیروی دریایی و جنگندهٔ ای-۱۸ را برای سپاه تفنگداران نیروی دریایی، تولید نمایند. اما این دو پروژه کمی بعد باهم ادغام شدند و نتیجه جنگندهٔ چندماموریتهٔ اف/ای-۱۸ از آب درآمد.

به منظور حفظ قابلیتهای چندماموریته، در قلب جنگندهٔ اف-۱۸ یک رادار پرقدرت چندحالتهٔ ساخت هیوز قرار داده شد که هم در ماموریتهای هوا به هوا و هم در ماموریتهای هوا به زمین، مؤثر و کارا بود. جنگندهٔ جدید، مجهز به سیستم‌های پیچیدة الکترونیکی، نمایشگرهای تلویزیونی، موتورهای قدرتمند، توانایی حمل انواع جنگ‌افزار و قابلیت آئرودینامیکی خاصی بود که اجازه می‌داد جنگنده بتواند با زاویهٔ حملهٔ بالاتری پرواز نماید. در نهایت، جنگندهٔ اف-۱۸ با قابلیت مانورپذیری خوب و توانایی بسیار مؤثر در انجام عملیاتهای متفاوت، فراتر از آن چیزی شد که مورد انتظار بود

بدین ترتیب، جنگندهٔ اف-۱۸ با موفقیت وارد خدمت در ناوهای نیروی دریایی و نیروی هوایی تفنگداران دریایی ایالات متحده شد و به تدریج جایگزین جنگنده‌های آ-۷ کرسر و اف-۴ فانتوم ۲ ِ نیروی دریایی و آ-۴ اسکای‌هاوکهای قدیمی تفنگداران دریایی گردید.

برای اف/ای-۱۸ انبوهی از ماموریتهای گوناگون تعریف شده‌است: تصرف آسمان و ایجاد برتری هوایی، اسکورت جنگنده‌های دیگر، سرکوب دفاع هوایی دشمن، عملیات‌های جاسوسی و اکتشافی، هدایت عملیات هوایی، پشتیبانی دور و نزدیک هوایی و قابلیت عملیات در شب.

اف/ای-۱۸ به وسیله سیستم دیجیتالی پرواز با سیم^[۱] کنترل می‌شود که این امر کیفیت بسیار خوبی را در هدایت هواپیما سبب می‌شود و موجب می‌شود خلبان با سهولت بیشتری به هدایت جنگنده بپردازد. این سیستم به هنگام مانورهای سنگین، به خلبان اجازه می‌دهد تا تمرکز خود را بر روی عملیات و استفاده از تسلیحات از دست ندهد. نسبت قدرت موتور به وزن این هواپیما در حالت خشک (بدون حالت پس‌سوز) نیز فوق‌العاده است و این جنگنده در هنگام برخورد با دشمن، از توانایی خوبی در استفاده از قدرت بالای موتور در حالت بدون پس‌سوز پیدا می‌کند و به این ترتیب می‌تواند از مصرف بیش از حد سوخت با روشن شدن پس‌سوز جلوگیری کند.

قدرت بالای این جنگنده که توان خوبی در خارج شدن از مهلکه را به آن می‌دهد مورد تایید اغلب خلبانان هورنت است. علاوه بر این، اف/ای-۱۸ اولین جنگندهٔ نیروی دریایی است که سیستم‌های دیجیتالی را یکپارچه کرده است؛ (MUX) مدار انتقال اطلاعاتی است که تعدادی ورودی را به تعداد کمتری خروجی ترکیب می‌کند. حسن این نوع طراحی این است که زمینهٔ ارتقاء مداوم را به شکل آسان‌تری فراهم می‌سازد. در طی ۱۵ سال عملیات و تجربه، اف/ای-۱۸ ثابت کرده‌است که بهترین جنگندهٔ تاکتیکی برای ناوهای هواپیمابر است. اف/ای-۱۸ دارای شاخصه‌های نظامی مورد علاقهٔ فرماندهان نیروی دریایی ایالات متحده‌است. اف/ای-۱۸ اغلب ماموریتهای خود را در یوگوسلاوی و عراق با موفقیت به انجام رسانده‌است و تنها نقصان این جنگنده، کمبود سوخت جهت مداومت پروازی بیشتر است.

گونه‌های مختلف اف-۱۸

مدل ای و بی

 

اف-۱۸سی نیروی هوایی کانادا

در این مدل، عمده مشخصات و ریزه‌کاری‌های جنگندهٔ وای‌اف-۱۷ حفظ شده‌است، با این حال از دل این هواپیما، جنگندهٔ جدید اف-۱۸ سربرآورده است؛ جنگنده‌ای یک نفره، با قابلیت تهاجمی که انبوهی از تکنولوژی‌های جدید و سیستم‌های دیجیتالی کامپیوتری در آن به کار رفته‌است. در کابین این جنگنده، از یک جفت سیستم لولهٔ اشعهٔ کاتد به عنوان نمایشگر اطلاعات استفاده شده‌است و سیستم کنترل بر پایهٔ ارزیابی دستور خلبان، کنترل پرواز را شبیه‌سازی می‌کند. سیستم‌های تعبیه شده در این جنگنده هم برای دو ماموریت‌های هوابه‌هوا و هم ماموریت‌های زمینی - ضد کشتی در نظر گرفته شده‌اند.

در حین طراحی، نوع آموزشی (دو سرنشینه) نیز به تعداد اندک و به نام تی‌اف/ای-۱۸ بی ساخته شد. این نوع تنها شامل اندک تغییراتی نسبت به مدل تک‌سرنشینه شده و هرچند برای تمرین و آموزش خلبانان استفاده می‌شود اما قابلیت انجام عملیات نظامی را دارد.

اولین پرواز اف/ای-۱۸ در نوامبر ۱۹۷۸ انجام شد. F/A-۱۸ و نوع دوسرنشینه نیز مورد آزمونهای گوناگون پروازی در مرکز آزمون نیروی دریایی^[۲] قرار گرفت. در حین این آزمونها، بر روی نقاط ضعف و مشکلات جنگنده (به خصوص قطعات جدید) تمرکز زیادی انجام گرفت و این ارزیابی، باعث شد قطعاتی که به نوعی مشکلاتی در طراحی داشتند، با طراحی مجدد، مشکلشان حل شود. اغلب قطعاتی که مورد تغییر قرار گرفتند، قطعات ساخت‌افزاری و مکانیکی هواپیما بودند و سیستم‌های دیجیتالی، دستخوش تغییر نگشتند.

اف/ای-۱۸ ای (یک نفره) و اف/ای-۱۸ بی (دو نفره) از سال ۱۹۸۳ به تدریج جایگزین جنگنده‌های اف-۴بی و ای-۷ در ناوهای هواپیمابر نیروی دریایی و نیروی تفنگداران دریایی شدند.

این جنگنده‌ها به دلیل قابلیتهایشان (قابلیت انجام ماموریتهای متنوع و میزان آمادگی بالا)، به سرعت نقش اصلی را در ماموریتهای نظامی برعهده گرفتند. قابلیت اطمینان و سهولت تعمیر و نگهداری، از مواردی بودند که به هنگام طراحی این جنگنده، مورد توجه قرار گرفتند. برای مثال اف/ای-۱۸ها، برای آزمایش از اطمینان سیستم‌ها، سه بار و هر بار ساعتها پرواز کردند در حالی که نیمی از زمان مورد نیاز برای تعمیر اساسی‌شان گذشته بود. هورنت، بارها در میدان نبرد واقعی مورد آزمایش قرار گرفت.

اف/ای-۱۸ها نقش مهمی را در جریان حمله به لیبی در سال ۱۹۸۶ ایفا کردند. آنها از روی عرشهٔ ناو هواپیمابر یواس‌اس کورال‌سی به پرواز درآمدند و پدافند هوایی لیبی را با پرتاب موشکهای ضد رادار سرعت بالای هارم نابود ساختند به طوری که هنگام بمباران بنغازی، پدافند هوایی لیبی، برای جلوگیری از انتشار امواج رادار و بمباران توسط دشمن کاملاً خاموش شده و از کار افتاده بود.

اف/ای-۱۸ سی و دی

به دنبال موفقیت در استفاده از ۴۰۰ فروند مدل ای و بی، نیروی دریایی ایالات متحده، به تاریخ سپتامبر ۱۹۸۷، نوع پیشرفته‌تر هورنت را به نام اف/ای-س۱۸ سی (یک نفره) واف/ای-۱۸ دی (دو نفره) مورد آزمایش قرار داد. این هورنت‌ها می‌توانستند موشکهای میان‌برد هوابه‌هوای جدید آمرام و انواع جدید موشکهای هوا به زمین حرارت‌یاب هدایت تلویزیونی ماوریک را حمل و پرتاب کنند.

 

اف-۱۸ سی نیروی هوایی سوئیس

دو سال بعد، مدلهای سی و دی به قابلیت عملیات در شب مجهز شدند. ضمنن اجزاء جدیدی نیز اضافه شدند: غلاف ناوبری حرارت‌یاب،^[۳] تعبیهٔ جایگاهی برای نمایشگر سربالا، عینک ویژهٔ دید در شب، چراغ‌های مخصوص درون آلات دقیق جهت عدم تداخل با عینک دید در شب، یک نقشهٔ دیجیتالی از منطقهٔ نبرد به همراه نمایشگر رنگی مخصوص آن.

رادار اف/ای-۱۸سی مجهز به سنسوری جهت شبیه‌سازی زمین است که این امر توسط امواج رادار داپلر از سطح زمین انجام می‌شود. این نقشهٔ تهیه شده، به خلبان این امکان را می‌دهد تا به اهداف زمینی در شرائط نامساعد جوی یا در حالتی که دید ضعیفی وجود دارد، حمله کند. ضمن اینکه با توجه به نقشه و اهداف مشخص شناسایی شده روی آن، موقعیت دقیق هواپیما در آسمان مشخص می‌شود، همچنین این نقشه، قابلیت بمباران دقیق و مؤثر را بیشتر می‌کند.

انواع جدیدتر ساخته شدهٔ اف/ای-۱۸سی از سال ۱۹۹۴ به بعد، به رادار ارتقاء یافتهٔ^[۴] مجهز شدند که این رادار دقت بیشتری داشت و تصاویر بسیار تمیزتری در صفحهٔ اسکن خود به نمایش می‌گذاشت.

مدل ئی و اف: سوپر هورنت

نوشتار اصلی: بوئینگ اف/ای-۱۸ سوپر هورنت

جنگندهٔ چندماموریتهٔ اف/ای-۱۸ اف/ئی موسوم به «سوپر هورنت» در واقع مدلی ارتقاء یافته و بزرگتر شده از جنگنده‌های مدل سی و دی می‌باشد که پیشتر قابلیت عملیات در شب به آنها افزوده شده بود. سوپرهورنت‌ها که تقریباً هم‌اندازهٔ اف-۱۵های نیروی هوایی هستند، فرماندهی گروه عملیات رزمی هواپیماهای ناونشین را فراهم خواهد آورد زیرا دارای برد پروازی بیشتر و قابلیت حمل مهماتی است که قبلاً توسط هواپیماهای تهاجمی بازنشستهٔ ای-۶ اینترودر حمل می‌شد.

سوپر هورنت‌ها نسبت به هورنت‌ها حدود ۱۳۰ سانتی‌متر طول بیشتر، ۲۵٪ مساحت بال بیشتر و قابلیت حمل ۳۳٪ بیشتر سوخت در مخازن داخلی هستند که این سوخت اضافه تا ۴۱٪ برد عملیاتی و تا ۵۰٪ استقامت پروازی آنها را افزایش می‌دهد.

غلافهای جستجوگر هورنت

در مدل اف/ای-۱۸ سی که مجهز به تجهیزات عملیات در شب شده‌است، یک غلاف مخصوص نصب می‌شود. این غلاف، ساخت کمپانی هیوز است و با کد AN/AAR-۵۰ شناخته می‌شود. این غلاف شناسایی، اهداف زمینی را از روی حرارت‌شان (نظیر شلیک گلوله یا گرم بودن موتور ادوات زمینی) تشخیص می‌دهد.

غلاف هدف‌یاب دیگر، با کد Loral AN/AAS-۳۸ شناخته می‌شود. این غلاف با نام Night Hawk FLIR نیز شناخته می‌شود و عملکردش نیز بر اساس حرارت‌یابی از اهداف زمینی است.

وسیلهٔ دیگر، دوربینی قوی جهت دید و شناسایی اهداف زمینی در شب است. این وسیله به نام GEC Cat's Eyes شناخته می‌شود. تعداد ۴۸ فروند جنگندهٔ اف/ای-۱۸ دی (نوع دو نفره) به مدل آرسی (هواپیمای شناسایی)^[۵] تغییر یافته‌اند. به همین منظور، به جای توپ مسلسل استاندارد اف۱۸ که ام۶۱ والکان نام دارد، یک جایگاه شناسایی از نوع الکترواپتیکالی نصب می‌شود. این جایگاه ویژه، دارای یک برجستگی است که در واقع یک دوربین بسیار قوی چشمی با دو غلطک متحرک (جهت حرکت دادن لنز به اطراف) می‌باشد. ضمنن تمام مشاهدات، بر روی یک نوار ویدئو ضبط می‌شوند.

هورنت و عملیات طوفان صحرا

در اولین روز عملیات طوفان صحرا، دو جنگندهٔ اف/ای-۱۸ در حالی که عازم عملیات بمباران بوده و روی هرکدام ۴ بمب ۲۰۰۰ پاوندی بارگذاری شده بود، موفق شدند دو میگ عراقی را سرنگون کنند، سپس بمبهای خود را بر روی اهداف تعیین شده، رها ساختند. در مدت زمان جنگ خلیج فارس، اسکادرانهای نیروی دریایی ایالات متحده، سپاه تفنگداران و اف/ای-۱۸های کانادایی، هر ساعت عملیات رزمی داشتند و رکوردی را در زمینهٔ قابلیت اطمینان در طول نبرد با حمل و فروانداختن ده‌ها تن بمب بر روی عراق، برجای گذاشتند. البته یک فروند اف/ای-۱۸ سی نیروی دریایی ایالات متحده در روز ۱۷ ژانویه ۱۹۹۱ در یک نبرد هوایی با یک فروند جنگنده رهگیر میگ-۲۵ پی‌دی عراقی، سرنگون گشت.

نیروی دریایی ایالات متحده به تاریخ ۱۸ می۱۹۹۸ اعلام کرد که اسکادرانهای اف/ای-۱۸ خود را از ساحل شرقی به پایگاه نیروی دریایی در ساحل ویرجینیا (Oceana) و پایگاه نیروی هوایی، دریایی بیوفورت (شهری در ساحل کارولینای جنوبی) منتقل می‌کند. به همین دلیل ۹ اسکادران عملیاتی، شامل ۱۵۶ فروند هواپیما به Oceana انتقال یافتند و ۲ اسکادران دیگر شامل ۲۴ فروند هواپیما نیز به بیوفورت منتقل شدند. اولین اسکادران در پائیز ۱۹۹۸ منتقل شد و در کل انتقال ۱۱ اسکادران عملیاتی تا پایان اکتبر ۱۹۹۹ تکمیل گشت.

در تمام طول مدت خدمت این جنگنده‌ها، هرساله سیستم‌های تسلیحاتی، سنسورهای مربوطه و غیره ارتقاء می‌یابند. آخرین سری از جنگنده‌های اف/ای-۱۸ سی و دی که ارتقاء یافتند به سیستم‌هایی چون عملیات در شب، سیستم افزایش دقت در هدف‌گیری، تکنولوژی کاهش دیده شدن توسط رادار دشمن و غیره مجهز شدند. این در حالی است که هیچکدام از این سیستم‌ها تا سال ۱۹۹۱ بر روی مدلهای ای و بی وجود نداشتند و سطح سیستم‌های اویونیک، الکتریک و مقدورات پروازی برای ارتقاء محدودیت داشتند. علاوه بر اینها، نقص دیگری نیز در طراحی این جنگنده وجود داشت و آن نداشتن برد پروازی کافی بود که باعث می‌شد گاهی در هنگام انجام ماموریت دچار کمبود سوخت برای حمله به همه اهداف خود شده و با مهمات مصرف نشده به ناو هواپیمابر باز می‌گشت.

مشخصات فنی

 

اف-۱۸ روی ناو هواپیمابر یواس‌اس جان سی. استنیس

 

اف-۱۸ با ۱۰ موشک آمرام

 

یک فروند جنگنده سی‌اف-۱۸ درحال شکستن دیوار صوتی.

 

اف/ای-۱۸ متعلق به نیروی دریایی ایالات متحده درحال پرواز

 

اف-۱۸ بی در رنگ‌های مختلف

 

تاریخچه اولین پرواز

• اف-۱۸ ای به تاریخ ۱۸ نوامبر ۱۹۷۸
• اف-۱۸ سی به تاریخ ۳ سپتامبر ۱۹۸۶
• اف-۱۸ دی به تاریخ ۶ می۱۹۸۸

ورود به خدمت

• اف-۱۸ ای به تاریخ ۷ ژانویه ۱۹۸۳
• اف-۱۸ دی به تاریخ نوامبر ۱۹۸۹

خدمه

• اف/ای-۱۸ سی و ای = یک نفر
• اف-۱۸دی و بی = دو نفر (یک خلبان و یک افسر تسلیحات)

قیمت

۲۹ تا ۵۷ میلیون دلار (سال ۲۰۰۶) برای مدل اف/ای-۱۸ ئی

ابعاد

• طول: ۱۷٫۰۷ متر
• فاصلهٔ دو سر بالها: ۱۱٫۴۳ متر
• ارتفاع: ۴٫۶۶ متر
• مساحت بالها: ۳۷٫۱۶ متر مربع

وزن

• وزن خالی: ۱۰٫۴۵۵ کیلوگرم
• وزن عادی برای برخاستن: ۱۶٫۶۵۰ کیلوگرم (جهت ماموریت نبرد هوایی)
• ۲۲٫۳۳۰ کیلوگرم (جهت عملیات تهاجمی)
• حداکثر وزن قابل برخاست: ۲۵٫۴۰۰ کیلوگرم

حجم مخازن سوخت

• مخزن داخلی: ۴٫۹۲۵ کیلوگرم
• مخزن خارجی اضافی: ۳٫۰۵۵ کیلوگرم
• حداکثر سوخت و مهمات قابل بارگیری= ۷۰۳۰ کیلوگرم

پیشرانه

• دو موتور توربوفن ساخت جنرال الکتریک از نوع اف-۴۰۴-۴۰۰ با قابلیت پس‌سوز
• قدرت هر موتور: ۱۱ هزار پاوند نیرو (۴۹٫۸ کیلونیوتن) در حالت خشک - ۱۷۷۵۰ پاوند نیرو (۷۹٫۲ کیلونیوتن) با پس‌سوز

عملکرد

• حداکثر سرعت: ۱۹۱۵ کیلومتر بر ساعت در ارتفاع ۱۲۱۹۰ متری = ۱٫۸ ماخ
• نرخ اوج‌گیری: ۱۳۷۱۵ متر بر دقیقه
• سقف پرواز خدمتی:۱۵۲۴۰ متر

برد پروازی

• در حالت شکاری: ۱۴۸۰ کیلومتر (رفت و برگشت)
• در حالت تهاجمی: ۲۱۳۰ کیلومتر (رفت و برگشت)
• برد عبوری: ۳۳۳۵ کیلومتر (با سه مخزن سوخت خارجی)
• حد تحمل شتاب ثقل: نامعلوم (بنا بر گزارشی حدود ۷٫۵ برابر جی)

تسلیحات

• توپ مسلسل ۲۰ میلی‌متری ام۶۱ والکان با ۵۷۰ تیر فشنگ
• ۷ جایگاه حمل بار در زیر بدنه و بالها و دو جایگاه در نوک بالها

تسلیحات هوا به هوا

• موشک میان‌برد ایم-۷ اسپارو
• موشک کوتاه‌برد حرارت‌یاب ایم-۹ سایدوایندر
• موشک میان‌برد ایم-۱۲۰ آمرام
• موشک کوتاه‌برد ایم-۱۳۲ آمرام

تسلیحات هوا به سطح

• موشک ضد رادار ای‌جی‌ام-۴۵ شرایک
• ای‌جی‌ام-۶۲ وال‌آی
• ای‌جی‌ام-۶۵ ماوریک
• موشک ضد کشتی هارپون
• ای‌جی‌ام-۸۴ اسلم
• ای‌جی‌ام-۸۴ اسلم-ار
• موشک ضد رادار ای‌جی‌ام-۸۸ هارم
• ای‌جی‌ام-۱۲۳ اسکیپر
• ای‌جی‌ام-۱۵۴
• موشک کروز دوربرد توروس KEPD 350 (اسپانیا)

بمب

• جی‌بی‌یو-۱۰/۱۲/۲۴ پیووی (هدایت لیزری)
• جی‌بی‌یو-۱۵ (هدایت الکترواپتیکالی)
• مهمات تهاجم مستقیم مشترک جی‌بی‌یو-۲۹/۳۰/۳۱/۳۲/۳۵ (هدایت ماهواره‌ای)
• بمب هسته‌ای بی-۵۷ و بی-۶۱ (استحکام‌شکن)
• بمب‌های چندمنظوره ام‌کی-۸۲، ام‌کی-۸۳ و ام‌کی-۸۴
• ام‌کی ۲۰ راک‌آی
• بی‌ال‌یو-۱۰۷ بیوراندال
• بمب خوشه‌ای سی‌بی‌یو-۵۹

جنگ‌افزارهای دیگر

• غلافهای اغتشاش‌گر الکترونیکی
• غلافهای راکت‌انداز (راکت‌های هوابه‌سطح ۷۰ میلی‌متری هیدرا ۷۰ و ۱۲۷ م‌م زونی)

کشورهای داری اف-۱۸

 

ایکس-۵۳ اف-۱۸ متعلق به ناسا

F/A-۱۸ در مدلهای A، B، C و D سالها برای نیروی دریایی ایالات متحده و هشت کشور خارجی خدمت کرد. این کشورها عبارتند از: استرالیا، کانادا، فنلاند، کویت، مالزی، اسپانیا، سوئیس و تایلند.

اگرچه چشم اندازی برای تولید آتی مدلهای C و D دیده نمی‌شود، ولی این جنگنده‌ها سالها به منظور پرکردن خلاء جنگنده‌های ناونشین در نیروی دریایی ایالات متحده تا ورود به خدمت جنگندههای بزرگتر، دورپروازتر و باقابلیت‌تر مدلهای E و F در خدمت باقی خواهند ماند.

سایر دارندگان اف-۱۸ به شرح زیر می‌باشد:

 استرالیا

• نیروی هوایی سلطنتی استرالیا؛ در دهه ۱۹۸۰ به عنوان جایگزین میراژ ۳ خریداری شده و قرار است با اف-۳۵ جایگزین شوند.

 کانادا

• نیروهای مسلح کانادا در دهه ۱۹۸۰ به عنوان جایگزین اف-۱۰۴ و اف-۵ خریداری شده و قرار است با اف-۳۵ جایگزین شوند.

 فنلاند

• نیروی هوایی فنلاند: جایگزین جنگنده‌های سوئدی ساب ۳۵ شدند.

 کویت

• نیروی هوایی کویت: ۳۹ جنگنده از سال ۱۹۹۲ به بعد خریداری شده و جایگزین میراژهای اف-۱ و ای-۴ داگلاس‌ها شدند.^[۶]

 مالزی

• نیروی هوایی سلطنتی مالزی

 اسپانیا

• نیروی هوایی اسپانیا

 سوئیس

• نیروی هوایی سوئیس

 ایالات متحده آمریکا

• نیروی دریایی آمریکا
• تفنگداران دریایی ایالات متحده آمریکا

انواع تولید شده

 

یک اف-۳۵ با اسکورت دو فروند اف-۱۸

 

سوخت‌گیری اف-۱۸ از یک هواپیمای کاسی-۱۰

YF-۱۷ Cobra جنگندهٔ تولید شده در طرح مناقصهٔ ساخت «جنگندهٔ سبک» برای نیروی هوایی ایالات متحده؛ اگرچه هیچگاه انتخاب نشد ولی نیروی دریایی از طرح آن برای تولید F/A-۱۸ Hornet استفاده کرد.

F/A-۱۸A اولین مدل تولید شده به تعداد ۳۷۱ فروند.

AF-۱۸A نوع یک نفره‌ای که توسط نیروی هوایی کانادا خریداری شد. این مدل بر اساس F-۱۸A ساخته شد ولی اکنون همگی به سطح مدل F-۱۸C ارتقاء یافته‌اند و قرار است تا سال ۲۰۱۱ در خدمت باقی بمانند. تعداد تولید شده: ۵۷ فروند

ATF-۱۸A نوع دو نفرهٔ آموزشی جهت نیروی هوایی استرالیا که بسیار شبیه به مدل F-۱۸B می‌باشد. تعداد تولید شده: ۱۸ فروند

CF-۱۸A / CF-۱۸۸A نوع یک نفره‌ای که توسط نیروی هوایی کانادا خریداری شد و بر اساس F-۱۸A ساخته شده‌است با این تفاوت که دارای سیستم شناسایی اهداف در شب می‌باشد که در مدل A وجود ندارد. همچنین دارای سیستم ILS (سیستم فرود ایمن) و توانایی حمل غلافهای راکت‌انداز LAU-۵۰۰۳ می‌باشد. کانادا قصد دارد این جنگنده‌ها را تا سال ۲۰۱۷ عملیاتی نگه دارد. تعداد تولید شده: ۹۸ فروند

EF-۱۸A / C-۱۵ نوع یک نفره‌ای که توسط نیروی هوایی اسپانیا خریداری شد و بر اساس F-۱۸A ساخته شده‌است، اما همگی تا سطح استاندارد نزدیک به مدل F-۱۸C ارتقاء یافته‌اند. تعداد تولید شده: ۶۰ فروند

RF-۱۸A نوع شناسایی که به تعداد بسیار اندک ساخته شده‌است و برای امور تحقیقاتی در اختیار نیروی دریایی و سازمان ناسا قرار دارد.

F/A-۱۸B / TF/A-۱۸A نوع دو سرنشینهٔ آموزشی، تولید شده به تعداد ۴۰ فروند

CF-۱۸B / CF-۱۸۸B نوع دو سرنشینهٔ آموزشی برای کانادا، تولید شده به تعداد ۴۰ فروند

EF-۱۸B / CE-۱۵ نوع دو سرنشینهٔ آموزشی برای اسپانیا، تولید شده به تعداد ۱۲ فروند

F/A-۱۸C نوع ارتقاء یافتهٔ مدل تک سرنشینه که قابلیت پرتاب موشک هوا به هوای AIM-۱۲۰ (آمرام) و موشک هوا به زمین AGM-۶۵ (ماوریک) به آن افزوده شده‌است. همچنین سیستم‌های الکترونیک آن ارتقاء یافته، نوع جدیدی از صندلی پرتاب شونده بر رویش نصب شده و باریکه‌های کوچکی به لبههای حملهٔ بالها جهت کاهش اثرات نوسانات پروازی و افزایش میزان زاویهٔ حمله، بدان افزوده شده‌است. تعداد تولید شده: ۳۵۵ فروند

KF-۱۸C نوع تک سرنشینه‌ای که به کویت فروخته شده و براساس F-۱۸C ساخته شده‌است. تعداد تولید شده: ۳۲ فروند

KAF-۱۸D نوع دوسرنشینهٔ آموزشی مخصوص کویت. تولید شده به تعداد ۸ فروند

F/A-۱۸D نوع دو سرنشینه مخصوص عملیات در شب، جهت سپاه تفنگداران نیروی دریایی ایالات متحده، شامل سیستم‌های الکترونیکی ارتقاء یافتهٔ مشابه مدل C.

F/A-۱۸E/F مهمترین مدل ارتقاء یافته از جنگندهٔ F-۱۸ موسوم به «[b]سوپر هورنت[/b]» با بدنه‌ای کشیده‌تر و بالهای بزرگتر.

Hornet ۲۰۰۰ مدل جدیدی که توسط شرکت مک‌دانل‌داگلاس پیشنهاد داده شده‌است با بال و دم بزرگتر، بدنهٔ کشیده‌تر، موتورهای جدیدتر، کابین دیجیتالی بسیار پیشرفته‌تر، که احتمالن جایگزین مدلهای E و F خواهد شد.

سابقهٔ عملیاتهای انجام شده

• لیبی – عملیات ال دورادو کانیون – اجرا شده توسط نیروی دریایی ایالات متحده – به سال ۱۹۸۶ (Operation El Dorado Canyon)
• عراق – عملیات طوفان صحرا – اجرا شده توسط کانادا، نیروی دریایی و سپاه تفنگداران نیروی دریایی ایالات متحده به سال ۱۹۹۱ (Operation Desert Storm)
• عراق – سلسله عملیات مراقبت هوایی در منطقهٔ جنوبی پرواز ممنوع بین سالهای ۱۹۹۱ تا ۲۰۰۳ – اجرا شده توسط نیروی دریایی و سپاه تفنگداران نیروی دریایی ایالات متحده (Operation Southern Watch)
• بوسنی و هرزگوین – اجرا شده توسط اسپانیا، کانادا، نیروی دریایی و سپاه تفنگداران نیروی دریایی ایالات متحده به سال ۱۹۹۵ (Operation Deliberate Force)
• عراق – عملیات روباه صحرا – اجرا شده توسط نیروی دریایی ایالات متحده به سال ۱۹۹۸ (Operation Desert Fox)
• کوزوو – عملیات نیروهای متفقین – اجرا شده توسط اسپانیا، کانادا و نیروی دریایی ایالات متحده به سال ۱۹۹۹ (Operation Allied Force)
• افغانستان – عملیات آزادسازی افغانستان - اجرا شده توسط نیروی دریایی و سپاه تفنگداران نیروی دریایی ایالات متحده به سال ۲۰۰۱ تاکنون (Operation Enduring Freedom)
• عراق – عملیات آزادسازی عراق - اجرا شده توسط استرالیا، نیروی دریایی و سپاه تفنگداران نیروی دریایی ایالات متحده به سال ۲۰۰۳ تاکنون (Operation Iraqi Freedom)

جنگنده رهگیر شکاری بمب افکن jenerall f-16

جنرال داینامیکس اف-۱۶ فایتینگ فالکن (به انگلیسی: General Dynamics F-16 Fighting Falcon)، به معنای شاهین مبارز، جت جنگندهٔ چندمنظورهٔ تک‌موتورهٔ مافوق صوت است که شرکت جنرال داینامیکس به سفارش دولت ایالات متحده امریکا در دههٔ ۱۹۷۰ طراحی کرد. اولین پرواز این هواپیما در سال ۱۹۷۴ انجام شده و چهار سال بعد وارد فعالیت رسمی در ارتش آمریکا شد. از سال ۱۹۹۳ در پی فروش شرکت هواپیمایی جنرال داینامیکس به شرکت لاکهید این هواپیما در لاکهید مارتین تولید می‌شود. این هواپیما چندکارگی بالایی داشته و قابلیت اجرای مأموریت‌های مختلف هوابه‌هوا، هوابه‌زمین و شناسایی را دارد.

اف-۱۶ به‌عنوان یک جنگنده سبک و ساده و ارزان برای نیروی هوایی آمریکا طراحی شده که بتوان تعداد زیادی از آن را در اختیار داشته و از این طریق برتری هوایی را به دست آورد. تاکنون بیش از ۴۵۰۰ فروند از این هواپیما تولید شده و آخرین خریدار آن نیز عراق است که ۱۸ فروند اف-۱۶ سفارش داده است.^[۱] در مجموع ۲۵ کشور از این هواپیما استفاده می‌کنند و مدل‌هائی از آن در ژاپن و ترکیه هم تولید می‌شود. در سال ۲۰۰۹ در مجموع ۲۳۰۹ فروند اف-۱۶ در کشورهای مختلف دنیا عملیاتی بوده‌اند که این رقم بیشتر از هر هواپیمای جنگی دیگر است و به این معناست که ۱۵ درصد از کل هواپیماهای جنگی دنیا را اف-۱۶ها تشکیل می‌دهند.^[۲]

اف-۱۶ در اصل به عنوان یک جنگنده برتری هوایی روزانه طراحی شد اما در عمل به یک جنگنده چندمنظوره تمام شرایط آب و هوایی تبدیل شد. در طول دوران تولید این هواپیما بهینه‌سازی‌های مداومی بر روی آن صورت گرفته است و مدل‌هایی با قابلیت‌های بالاتر تولید شده‌اند.

محتویات

• ۱ تاریخچه ساخت
• ۲ اف-۱۶ در ایران
• ۳ کاربران۴ مشخصات
  • ۳.۱ کاربران پیشین
• ۵ منابع

تاریخچه ساخت

 

اف-۱۶ نیروی هوایی هلند در آسمان افغانستان

 

یک اف-۱۶ای نیروی هوایی اسرائیل که در عملیات اپرا برای نابودی رآکتور اتمی عراق شرکت داشت

طی دهه ۱۹۶۰، نیروی هوایی و دریایی آمریکا دریافتند که به جنگندهای نیاز دارند که بتواند با موشکهای دقیق و پیشرفته، از پس ماموریتهای سخت برآید. آنها نیازمند جنگنده‌ای سریع، دارای میدان پروازی زیاد و مجهز به سیستم رادار بسیار قوی بودند. تا آن زمان این دو نیرو از جنگنده‌های جنرال داینمیکس اف-۱۱۱ و اف-۴ فانتوم برای ماموریتهای دوربرد و میانبرد خویش استفاده می‌کردند. تجربیات جنگ ویتنام به آنها نشان داد که نمی‌توانند با سیستم‌های موشکی قدیم چندان موفق باشند.^[۳]

اف-۱۶ در ایران

نیروی هوایی شاهنشاهی ایران در بین سالهای ۱۹۷۶ و ۱۹۷۷ سفارش خرید ۳۰۰ فروند از این جنگنده را به شرکت جنرال داینامیکس ابلاغ کرد که با موافقت طرف آمریکایی مراحل اولیه این معامله نیز انجام گرفت. ولی بعد از انقلاب این سفارش و تقریباً تمام خریدهای نظامی ایران از آمریکا لغو شد.^[۴]

کاربران

بحرین  بلژیک  شیلی  دانمارک  مصر  یونان  اندونزی  عراق  اسرائیل  اردن  مراکش  هلند

نروژ  عمان  پاکستان  لهستان  پرتغال  جمهوری چین  سنگاپور  کره جنوبی  تایلند  ترکیه  امارات متحده عربی  ایالات متحده آمریکا  ونزوئلا  عربستان سعودی

کاربران پیشین

•  ایتالیا - بین سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۲ نیروی هوایی ایتالیا ۳۰ فروند اف-۱۶آ و چهار فروند اف-۱۶بی (مدل تمرینی دوسرنشینه) را از آمریکا اجاره کرده بود..^[۵]

مشخصات

 

اف-۱۶ بلاک ۵۲+ نیروی هوایی پاکستان از تازه‌ترین مدل‌های اف-۱۶

مشخصات عمومی

• خدمه: ۱ نفر
• طول: ۱۵/۰۶ متر (49ft 5in)
• پهنای بال: ۹٫۹۶ متر (32ft 8in)
• ارتفاع: ۴٫۸۸ متر (16ft)
• بال: مساحت ۲۷٫۸۷ مترمربع (300ft²)
• وزن خالی: ۸٬۵۷۰ کیلوگرم (18,900lb)
• وزن بارگیری: ۱۲٬۰۰۰ کیلوگرم (26,500lb)
• بیشینه وزن برخاست: ۱۹٬۲۰۰ کیلوگرم (42,300lb

حد اکثر نیروی G قابل تحمل:9) عملکرد

• سرعت بیشینه: ** در سطح دریا: ۱٫۲ ماخ (۱٬۴۷۰ کیلومتر بر ساعت)
  • در ارتفاع: +۲ ماخ (۲٬۴۱۰ کیلومتر بر ساعت)
  جنگ‌افزار

• توپها: ۱×۲۰mm توپ گاتلینگ ام۶۱ ولکان با ۵۱۱ گلوله
• جایگاه‌ها: ۲×موشک هوا به هوا در نوک بال، ۶×زیر بال، ۳×جایگاه زیر بدنه با حمل بار مفید ۷٬۷۰۰ کیلو

جنگنده مافوق صوت رهگیر شکاری eagle f-15

اف-۱۵ ایگل (عقاب) جنگنده آمریکایی است که برای برتری هوائی به سفارش دولت آمریکا (برای نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا و گارد ملی هوائی) طراحی و ساخته شده‌است. این هواپیما را شرکت مک‌دانل-داگلاس که اکنون بخشی از شرکت بوئینگ است می‌ساخت. اف-۱۵ جنگنده اصلی آمریکا برای مراقبت از مرزهای هوائی این کشور است.

محتویات

• ۱ ساخت و توسعهٔ جنگندهٔ تاکتیکی اف-۱۵۲ ویژگی‌های عمومی
  • ۱.۱ مشخصات
• ۳ کاربران
• ۴ کارایی
• ۵ نگارخانه
• ۶ جستارهای وابسته
• ۷ منابع

ساخت و توسعهٔ جنگندهٔ تاکتیکی اف-۱۵

 

اف-۱۵ در حال خیز با روشن کردن حالت پس سوز

هواپیماهای جنگی یک جذابیت خاصی در مقایسه با دیگر هواپیماها از خود نشان می‌دهند؛ به عنوان مثال در جنگ جهانی اول هواپیماهای جنگی دو باله، در جنگ جهانی دوم هواپیماهایی چون مسرشمیت ب‌اف ۱۰۹ ، اسپیت فایر، موستانگ، زیرو و جنگندهٔ اف-۸۶ که نقش خود را بر فراز کره نشان دادند و جنگنده فانتوم اف-۴ که در دههٔ ۱۹۶۰ زبانزد ومعروف گردید وپس از آن جنگندهٔ تاکتیکی اف-۱۵ معروف به عقاب ساخته وارائه شده‌است.

در واقع می‌توان گفت قابلیت‌های استثنایی اف-۱۵ ناشی از ترکیب ویژگی‌های کارامد است

استفاده از دوموتور قدرتمند توربوفن با قدرت ۲۹۰۰۰ پوند کشش (۱۳۱۵۴کیلوگرم) در ثبت اوج‌گیری و شتاب و دارا بودن یک سازه هوایی قوی که حاصل هزاران ساعت مطالعه و بررسی‌های رایانه ا ی وانجام آزمایش‌ها تونل باد بوده و نیز استفاده از سطوح فرامین پروازی قوی که قابلیت پرواز را در این هواپیما خارق‌العاده ساخته است؛ همچنین استفاده از سامانهٔ هوایی دیجیتال ونصب یک رادار با برد بلند حدود۱۰۰مایل (۱۶۰کیلومتر) در اف-۱۵ وبه کار گیری آخرین نوع رادار برد متوسط واستفاده از موشکهای هوا به هوای اسپارو وکوتاه برد حرارت یاب سایدوایندر و مجهز شدن این جنگنده به توپ سرعت بالا، از آن یک عقاب با سرعت بالا ساخته‌است. توسعهٔ جنگنده اف-۱۵ با تولید هواپیماهای جدید روسی در سال ۱۹۶۷ هم‌زمان گردید و این در حالی بود که در همان زمان جنگنده‌های اف-۴در ویتنام در گیر بودند؛ در واقع تحت این شرایط، نیروی هوایی ایالات متحده به طور جدی ساخت جنگندهٔ اف-۱۵را آغاز نمود.^[۱] مدلهای دیگر از اف-۱۵: اف-۱۵ عقاب ضربتی (Strike Eagle) اف-۱۵ عقاب بیصدا (Silent Eagle)

مشخصات

این بخش نیازمند گسترش است.

ویژگی‌های عمومی

 

دیاگرام سه زاویه‌ای اف ۱۵

• تعداد خدمه: ۱
• طول: ۱۹٫۴۳ متر
• ارتفاع: ۵٫۶۳ متر

کاربران

•  ایالات متحده آمریکا
•  عربستان سعودی
•  اسرائیل
•  کره جنوبی
•  سنگاپور
•  ژاپن

کارایی

• سرعت بیشینه: ۲٬۵ + ماخ یا ۲۶۶۰ کیلومتر بر ساعت
• برد: ۵۵۵۰ کیلومتر با سه مخزن ذخیره اضافه
• نرخ صعود: ۲۵۴ متر بر ثانیه
• شعاع مبارزه: ۱۹۶۷ کیلومتر^[۱] ویژگی‌های عمومی خدمه: ۱: خلبان
• طول: ۶۳ فوت ۹ در(۱۹. ۴۳ متر) بال: ۴۲ فوت ۱۰ در(۱۳ ۰۵ متر)
• قد: ۱۸ فوت ۶ در(۵. ۶۳ متر) مساحت بال: 608 ft²(۵۶. ۵ متر مربع)
• ایرفویل: NACA 64A006. 6 ریشه، NACA 64A203 نوک
• وزن خالی: ۲۸, ۰۰۰ پوند(۱۲, ۷۰۰ کیلوگرم)
• وزن بارگیری: ۴۴, ۵۰۰ پوند(۲۰, ۲۰۰ کیلوگرم)
• حداکثر وزن برخاست: ۶۸, ۰۰۰ پوند(۳۰, ۸۴۵ کیلوگرم)
• نیروگاه: ۲ × پرات اند ویتنی F100- 100 یا 220 afterburning
• موتور توربوفن خشک محوری: 14, 590 lbf[ ۱۲۵](۶۴. ۹ کیلو نیوتن)
• هر رانش با پس سوز: 23, 770 lbf برای ۲۲۰[ ۱۲۵](۱۰۵. ۷ کیلو نیوتن برای ۲۲۰)
• هر ظرفیت سوخت: ۱۳, ۴۵۵ پوند(۶, ۱۰۰ کیلوگرم) داخلی

جنگنده مافوق صوت رهگیر شکاری tomcat f-14

گرومن اف-۱۴ تامکت (به انگلیسی: Grumman F-14 Tomcat)^[۱] هواپیمای جنگنده مافوق صوتی دوموتوره، دو سرنشین و با بال متحرک ساخت شرکت گرومن در آمریکا است که نخستین پرواز خود را در سال ۱۹۷۰ انجام داد و از سال ۱۹۷۴ برای خدمت در نیروی دریایی آمریکا پذیرفته شد. این هواپیما از ۱۹۷۴ تا ۲۰۰۶ در نیروی دریایی ایالات متحده به عنوان جنگنده برتری هوایی، هواپیمای رهگیر دفاعی و هواپیمای شناسایی تاکتیکی اصلی این نیرو خدمت کرد. اف-۱۴ بعد از اینکه در دهه ۱۹۹۰ مجهز به سیستم هدف گیری مادون قرمز در شب (LANTIRN) و سیستم پرواز سطح پائین گردید حملات موشکی هوا به زمین دقیقی را هم انجام داد.

اف-۱۴ تام‌کت (به معنی گربه ی وحشی) در سال ۱۹۷۲ به عنوان جایگزین هواپیمای مک دانل داگلاس اف-۴ فانتوم ۲ (به معنی شبح) به خدمت نیروی دریایی ایالات متحده در آمد؛ و در سال ۱۹۷۶ به ایران صادر شد. این هواپیما برای نیروی دریایی آمریکا ساخته شده است. هواپیمای اف-۱۴ تامکت در ۲۲ سپتامبر ۲۰۰۶ در نیروی دریایی آمریکا بازنشسته شد.^[۲]

محتویات

• ۱ پیدایش
  • ۱.۱ بهسازی‌ها و تغییرات
  • ۱.۲ اضافه کردن قابلیت تهاجم زمینی
• ۲ طراحی
  • ۲.۱ بدنه هواپیما و بال‌ها
  • ۲.۲ موتورها و ارابه فرود
  • ۲.۳ تجهیزات هوانوردی و پرواز
  • ۲.۴ تاریخچه هواپیمای اف-۱۴ تامکت در آمریکا
  • ۲.۵ تاریخچه هواپیمای اف-۱۴ تامکت در ایران
    • ۲.۵.۱ پیش زمینهٔ خرید هواپیمای اف-چهارده از سوی ایران
    • ۲.۵.۲ هواپیمای اف-چهارده در ایران
• ۳ مدل‌های مختلف اف-۱۴ تامکت۴ کشورهای به کار گیرنده
  • ۳.۱ اف-۱۴ ای
  • ۳.۲ اف-۱۴ بی
  • ۳.۳ اف-۱۴ سی
  • ۳.۴ اف-۱۴ دی
• ۵ مشخصات
• ۶ جستارهای وابسته
• ۷ منابع
• ۸ پیوند به بیرون

پیدایش

طرح تولید اف-۱۴ هنگامی مطرح شد که برنامه تولید اف-۱۱۱بی به علت پاره‌ای مشکلات با شکست مواجه شد. وقتی فرمانده نیروی دریایی توماس کانلی طرح ساخت مدل متفاوتی از هواپیمای اف-۱۱۱ ای را برای پرواز به عهده گرفت، و دریافت که این هواپیما مشکل در پرواز در سرعت مافوق صوت دارد و توانایی به زمین نشستن آن ضعیف است، درکنگره تصریح کرد که با این وضع نگران وضعیت نیروی دریایی است. در مه سال ۱۹۶۸ کنگره آمریکا هزینه گذاری بر روی اف-۱۱۱ بی را قطع کرد تا اینکه نیروی دریایی چاره‌ای به وضعیت موجود پیدا کند.

آنچه که مورد نیاز نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا بود، داشتن جنگنده‌ای دوربرد و پرطاقت بود که بتواند از ناوگان جنگی ایالات متحده در مقابل موشک‌های ضد کشتی شلیک شده از بمب‌افکن‌ها و زیردریایی‌های شوروی دفاع کند، در مقایسه با جنگنده اف-۴ فانتوم از رادار پرقدرت‌تر و موشک‌های دوربردتری به منظور رهگیری هواپیماها و موشک‌های دشمن برخوردار باشد و دارای خصوصیات برتری هوایی منحصربه‌فردی باشد. نیروی دریایی به شدت مخالف شرکت در طرح جنگنده تاکتیکی آزمایشی (تی‌اف‌ایکس) (که منجر به تولید دو جنگنده اف-۱۵ و اف-۱۶ شد) بود؛ چون تصور می‌کرد نیاز نیروی هوایی برای داشتن جنگنده‌ای با توان تهاجمی در ارتفاع پایین باعث می‌شود تا خصوصیات مد نظر نیروی دریایی تحت تأثیر قرار گیرد. اما وزیر دفاع وقت ایالات متحده رابرت مک نامارامعتقد بود داشتن هواپیمای سازمانی نظامی مشترک راه حل کم‌هزینه‌تری از طراحی جنگنده‌های جداگانه است. در آن زمان هواپیمای اف-۴ فانتوم ۲ هم که در نیروی دریایی و تفنگداران دریایی طراحی شده بود در نیروی هوایی ایالات متحده هم استفاده می‌شد؛ لذا طراحی این هواپیما به دست گرومن آغاز شد.

طرح موفق گرومن در اف-۱۴ این بود که دوباره از موتورهای تی‌اف۳۰ در هواپیمای اف-۱۱۱بی بر خلاف طرح نیروی دریایی برای استفاده از موتورهای اف۴۰۱پی‌دابلیو-۴۰۰ که شرکت پرت و ویتنی برای نیروی دریایی ساخته بود، استفاده کرد. اگرچه این هواپیما از اف-۱۱۱ بی سبکتر بود، ولی بزرگترین و سنگینترین هواپیمایی ناو جنگی بود که از روی ناو پرواز می‌کرد. ابعاد بزرگ هواپیما به خاطر رادار بزرگ ای‌ان/ای‌دابلیوجی-۹، موشک ایم-۵۴ فینیکس، و یک باک داخلی بزرگ ۷۳۰۰ کیلویی از هواپیمای اف-۱۱۱بی بود.

بهسازی‌ها و تغییرات

با گذشت زمان، مدل‌های اولیه تمام موشک‌های این هواپیما با موشک‌های پیشرفته‌تر جایگزین شدند که تجهیزات الکترونیکی مستحکم‌تر که امکان اعتماد بهتر به عملکرد هواپیما را ممکن می‌کرد، سامانه بهتر ای‌سی‌سی‌ام، و فضای بیشتر برای موتور هواپیما را داشتند. در اولین جایگزینی‌ها موشک هوا به هوا با رادار فعال فینیکس، موشک هوا به هوای آشیانه‌یاب راداری نیمه‌فعال اسپارو، و موشک هوا به هوای حرارت یاب سایدوایندر در مدل‌های دهه ۱۹۸۰ اعمال شدند.

طرح سامانه اکتشافی تاکتیکی هوابرد یا (TARPS) در دهه ۱۹۷۰ برای اف-۱۴ تامکت انجام شد. سامانه اکتشافی (TARPS) در زیر بدنه اصلی استوانه‌ای هواپیما نصب می‌شد و رابط‌های مخصوص خود را هم با خود داشت. حدود ۶۵ اف-۱۴ مدل ای و تمام اف-۱۴های دی برای حمل این سامانه بهسازی شدند. این سامانه در وهله اول توسط آرآی‌او در صندلی عقب که یک نمایشگر پیچیده TARPS برای مشاهده آمار دریافتی اطلاعاتی را به همراه داشت، کنترل می‌شد. سامانه‌های اکتشافی تاکتیکی هوابرد در سال ۱۹۸۰ معرفی شدند. در سال ۱۹۹۶ سامانه‌های TARPS با دوربین‌های دیجیتالی (TARPS-DI) بهسازی شدند. دوربین‌های دیجیتالی یکبار دیگر هم در اوایل سال ۱۹۹۸ بهسازی شدند که سامانه را هم با خود داشتند.

درسال ۱۹۸۷ برخی از اف-۱۴های مدل ای با موتور جنرال الکتریک اف۱۱۰ بهسازی شدند. این تامکت‌ها تامکت‌های دوباره طراحی شدهٔ اف-۱۴ ای+ بودند که بعدها در سال ۱۹۹۱ به اف-۱۴ بی تغییر یافتند. هواپیماهای مدل دی هم در همین دوره گسترش یافتند که موتورهای جنرال الکتریک اف۱۱۰ را با تجهیزات دیجیتالی هوانوردی جدیدتر مانند کابین خلبان شیشه‌ای با خود داشتند.

اضافه کردن قابلیت تهاجم زمینی

طراحی

به دلیل هزینه بالای طراحی این سوپر جنگنده در آن زمان، شرکت گرومن مجبور شد پروژه طراحی تام‌کت را به‌طور مشترک با نیروی دریای آمریکا ادامه دهد.^[۳]

این بخش نیازمند گسترش است با: اضافه کردن عناوین خالی.

بدنه هواپیما و بال‌ها

موتورها و ارابه فرود

تجهیزات هوانوردی و پرواز

 

اف-۱۴ در حال شلیک موشک فینیکس

پخش رسانه

 

فیلمی از پرواز نمایشی یک اف-۱۴ب آمریکایی

اتاقک خلبان اف-۱۴ تامکت دو جایگاه سرنشین در طول هم دارد. خلبان و افسر مسئول رادار رهگیری (آرآی‌او) روی صندلی پرتاب به بیرون مارتین-بیکر جی‌آریو-۷ای که با راکت حرکت می‌کند و از سطح زمین و با سرعت صفر ۴۵۰ گره به بالا پرتاب می‌شود، می‌نشینند. آنها در آسمانه هواپیما مجهز به ۴ آینه، دید ۳۶۰ درجه به بیرون دارند که یکی از این آسمانه‌ها برای افسر مسئول رادار رهگیری و دیگری برای خلبان است. آسمانه اف-۱۴ آسمانه سنتی است که دارای سه قسمت است. اما ساختار کلی آن بزرگ است و دید خوبی را از آن می‌توان داشت. خدمه هواپیما از کنترلگرها و دستگاه قدیمی و کلاسیک این هواپیما که ساختار چند گونه آنالوگ و دیجیتالی دارند، استفاده می‌کنند. کنترل هواپیما فقط به عهده خلبان است. تاکنون هیچ گونه سامانه کنترل دو نفری برای اف-۱۴ ساخته نشده است. کنترل‌گرهای اصلی اف-۱۴ یک نمایشگر سربالا است که توسط شرکت کایزر ساخته شده است و دو نمایشگر وی‌اس‌آی و اچ‌اس‌آی هستند که اطلاعات مربوط به سرعت، جستجو، و سایر اطلاعات را می‌دهند. اف-۱۴ای و اف-۱۴بی مثل هواپیماهای اف-۱۶ و اف-۱۸ نمایشگر چندکاره ندارند.

اف-۱۴ تامکت دماغه بزرگی دارد و این به خاطر آن است که هواپیما نه تنها دو سرنشین دارد، بلکه تعداد زیادی از سامانه‌های هوانوردی را هم دارد. ای‌سی‌ام (ECM) و قسمت جستجوگر خیلی فراگیر و بزرگ هستند. قسمت اصلی رادار هاگز ای‌دابلوجی-۹ ایکس-باند است که در مدل‌های ابتدایی سامانه دیجیتالی ۵۴۰۰ بایتی سبکی با حافظه دسترسی تصادفی ۳۲ کیلوبایتی را به همراه داشت. دیش آنتن، دیش عریض ۹۱ سانتیمتری مسطح است که ۱۰ کیلووات برق مصرف می‌کند و آنتن‌های پیچیده آی‌اف‌اف (IFF) دارد. چندین دستگاه جستجوگر و ردگیری دیگر نظیر ردگیری به هنگام جستجو، حرکت دادن به هنگام جستجو، تعقیب تک هدف پالس دوپلر (PDSTT)، و دستگاه تعقیب (JAT) نیز وجود دارند. این هواپیما قادر است ۲۴ هدف هوایی را به طور هم‌زمان رهگیری نموده و در آن واحد به سمت ۶ هدف در حالت ردگیری به هنگام جستجو تا حدود ۱۰۰ کیلومتر موشک شلیک کند. در حالت فقط-پالس (STT) برد حدود ۱۵۰ کیلومتر است. حداکثر برد جستجوگری فراتر از ۱۹۰ کیلومتر است، که حتی روی جنگنده‌ای دیگر در ۱۲۰ الی ۱۴۰ کیلومتری هم می‌توان قفل راداری انجام داد. موشک‌های کروز هم می‌توانند هدف این هواپیما با رادار ای‌دابلیوجی-۹ قرار بگیرند. چون این رادار در حالت دوپلر-پالس روی اهداف کوچک در ارتفاعات پائین هم قفل می‌کند و آنها را تعقیب می‌کند. دیش آنتن رادار در دماغه هواپیما قرار گرفته است و بیشتر سامانه‌های هوانوردی رادار درست در قسمت پشت دماغه نزدیک جایگاه خلبان جاسازی شده‌اند. سامانه‌های هوانوردی دیگر نیز (نظیر آی‌اف‌اف، رادیوهای برقراری ارتباط، ابزارهای جهت یاب و غیره) در نزدیکی جایگاه افسر رادار رهگیری قرار گرفته‌اند و بیشتر باسامانه‌های نمایشگر رادار ای‌ان‌دابلیوجی-۹ ترکیب شده‌اند.

هواپیماهای تام‌کت همچنین سامانه سیگنال‌های الکترونیکی مقابله، سامانه‌های اخطارگر رادار(RWR)، پخش کننده‌های خاشه/شعله در قسمت دم هواپیما، هماهنگ کننده آمار بین جنگنده‌ها، و سامانه دقیق ناوبری اینرسی نیز دارند. هماهنگی‌های اولیه در کامپیوتر ناوبری برنامه ریزی می‌شود و یک گردش نما در سیستم تمام حرکات هواپیما را زیر نظر دارد. این حرکات هواپیما به کامپیوتر ناوبری فرستاده می‌شود، و فاصله و جهت جت از اولین جای حرکتش محاسبه می‌گردد.

این قابلیت در کنار موشک بسیار قوی و دقیق ایم-۵۴ فینیکس، اف-۱۴ ای را به نوعی منحصربه‌فرد نموده‌است به طوری که در آمریکا به نام Top Gun یا سلاح برتر شناخته می‌شود.

تاریخچه هواپیمای اف-۱۴ تامکت در آمریکا

استفاده از این هواپیما در نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا از سال ۱۹۷۴ به عنوان جایگزینی برای مک دانل داگلاس اف-۴ فانتوم ۲ و به عنوان هواپیمای اصلی جنگنده برتری هوایی، هواپیمای رهگیر مدافع ناوگان، و هواپیمای شناسایی تاکتیکی نیروی دریایی آغاز شد. از دهه ۱۹۹۰ قابلیت ناوبری کم‌ارتفاع و هدف‌گیری مادون قرمز برای عملیات‌های شبانه به آن افزوده شد و مأموریت‌های تهاجمی هوا به زمین دقیقی ر ا به انجام رساند.^[۴] جنگنده اف ۱۴ تامکت در ۲۲ سپتامبر ۲۰۰۶ و در فرودگاه نیروی هوایی اوشنا به طور رسمی در آمریکا بازنشسته شد^[۵] و با جنگنده اف/ای-۱۸ئی/اف سوپر هورنت جایگزین شد.^[۶] آمریکا در سال ۲۰۰۷ اعلام کرد که کلیهٔ قطعات ذخیره و یدک این جنگنده را علی‌رغم اینکه ممکن است سر از ایران در بیاورند خواهند فروخت.^[۷]

تاریخچه هواپیمای اف-۱۴ تامکت در ایران

پیش زمینهٔ خرید هواپیمای اف-چهارده از سوی ایران

بسیاری از ناظران غربی ناتوانی ایران از جلوگیری از تجاوز میگ-۲۵‌های شوروی به خاک ایران را عامل اصلی خرید هواپیمای اف-۱۴ تامکت می‌دانند؛ ولی واقعیت اندکی متفاوت است. از اواخر دههٔ ۱۹۵۰ میلادی نیروی هوایی شاهنشاهی ایران با همکاری نیروی هوایی آمریکا پروازهای فوق محرمانه‌ای را بر فراز خاک شوروی انجام می‌دهد. در آغاز هواپیماهای سبک (حتی ترابری) برای این منظور به کار می‌رفت و چند فروند آنها به وسیلهٔ جنگنده‌های شوروی سرنگون شدند. پس از تحویل نخستین سفارش اف-۴ فانتوم۲ که نوع شناسایی هم جزء سفارش‌ها بود، این عملیات تشدید شد.^[۸]

شوروی‌ها نگران قدرت تسلیحاتی ایران بودند و ماموریت‌های شناسایی خود را بر روی ایران انجام می‌دادند. هواپیماهای رهگیر نیروی هوایی شاهنشاهی به ویژه هواپیماهای اف-۴ فانتوم ۲ بارها سعی کردند تا میگ-۲۵هایی که وارد خاک ایران می‌شدند را رهگیری کنند ولی موفق نمی‌شدند. شاه علاقه‌ای به رویارویی مستقیم با شوروی نداشت و هنگامی که تجاوز مرزی از سوی هر دو طرف شدت گرفت شاه پیشنهاد داد که اگر شوروی‌ها تجاوز هوایی خود را متوقف کنند نیروی هوایی ایران و آمریکا نیز ورود به حریم هوایی شوروی را متوقف سازند. این پیشنهاد بارها و بارها تکرار شد و هر بار رد شد؛ بنابراین شاه به نیروی هوایی دستور داد که در ازاء هر تجاوز هوایی فاکسبت‌های شوروی دو یا چند مأموریت بر فراز خاک شوروی به عنوان مقابله به مثل انجام شود، ولی برای این منظور سلاحی نیرومندتر از اف-۴ فانتوم ۲ ایران مورد نیاز بودتا جلوی تجاوز شوروی‌ها را بگیرد. در این اثنا در راستای برنامه‌های توسعهٔ نظامی ایران در دههٔ ۱۹۷۰ میلادی و همچنین همکاری با ایالات متحده، نیروی هوایی شاهنشاهی به دنبال هواپیمای رهگیری بود که توانایی تهدیدهای پیش بینی شده را تا بیست سال آینده داشته باشد. هواپیمایی که بتواند پهنهٔ گسترده‌ای از آسمان ایران را با سنسورها و سلاح‌های نیرومند پوشش دهد و دارای توانایی رزمی بالای باشد.^[۸]

در تابستان ۱۹۷۲ نامه‌ای از سوی محمدرضا پهلوی شاه وقت به پنتاگون فرستاده شد. در این نامه قصد شاه از بازدید از ایالات متحده آمریکا به منظور گفتگو دربارهٔ هواپیمای رهگیری بود که قرار بود در نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا به خدمت گرفته شود. در این نامه برنامه ریزی او برای تماشای نمایش هوایی این نوع جنگنده‌ها به قصد الگوگیری برای شاخهٔ مورد علاقهٔ او در نیروهای مسلح یعنی نیروی هوایی قید شده بود. علاقهٔ اصلی شاه به هواپیمای اف-چهارده بود.^[۸]

این ملاقات آغاز یک معاملهٔ مناقشه برانگیز بود که منجر به استقرار مدرنتزین هواپیمای جنگنده‌ای می‌شد که آمریکا به یکی از متحدانش فروخته بود. این برای نخستین بار بود که آمریکایی‌ها موافقت کرده بودند یک چنین جنگنده پیشرفته و استراتژیک را به یک مشتری خارجی بفروشند. از سوی دیگر این اقدام برای ایران یک اقدام جسورانه بود. زیرا هنوز در حال تجربه‌اندوزی در زمینهٔ سیستم‌های با تکنولوژی مدرن و تأسیسات لازم برای عملیاتی کردن آنها بود.^[۸]

همچنین فروش این هواپیمااز سوی آمریکا به یک کشور دیگر به این معنای بود که کل پروژهٔ اف-۱۴ به وسیلهٔ ایران نجات پیدا می‌کرد. زیرا ایران موافقت کرده بود که کل هزینه تحقیقات و تمام هزینه راه اندازی خط تولید هواپیما که شرکت گرومن احتیاج دارد برای تولید هواپیما پرداخت کند.^[۸]

هواپیمای اف-چهارده در ایران

پس از ایالات متحده آمریکا، ایران تنها کشوری است که دارای این نوع جنگنده‌است. نیروی هوایی شاهنشاهی ایران ۸۰ فروند از این هواپیما سفارش داد که ۷۹ فروند آن به ایران تحویل داده شد و هواپیمای آخر به دلیل قطع رابطه ایران و آمریکا و تحریم تسلیحاتی ایران به نیروی دریایی آمریکا داده شد. در حال حاضر این جنگنده تنها در ایران درحال سرویس دهی می‌باشد. از مشکلات اف-۱۴ تامکت این است که سرویس دهی و عملیاتی کردن آن بسیار مشکل است.

 

ایستاده از چپ:اسدالله عادلی - جلیل زندی - غلام هاشم پور - عباس بابائی - ایرج سیروس - محمد رستم پور. نشسته از چپ: صدیقیان - احمد مرادی طالبی - غلامرضا نظام آبادی

جنگنده اف-۱۴ تامکت هنوز در نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران به‌کار می‌رود و جزء جنگنده‌هایی است که در طول جنگ ایران و عراق بسیار توسط ایران استفاده می‌شد. در ۶ ماهه اول جنگ اف-۱۴های ایران پنجاه پیروزی را در برابر هواپیماهای عراقی به ثبت رساندند که اکثراً مقابل جنگنده‌های میگ-۲۱ و میگ-۲۳ و تعداد کمتری هم در مقابل سوخوهای ۲۰ و ۲۲ (مدل‌های صادراتی سوخو-۱۷) بود و تنها یک اف-۱۴ بر اثر برخورد ترکش یک میگ-۲۱ که در نزدیکی آن منفجر شده بود آسیب دید. از سال ۱۹۸۲ تا ۱۹۸۶ وظیفه اصلی اف-۱۴های ایران گشت‌زنی در مراکز حساس حکومتی و اقتصادی مثل تهران و جزیره خارگ و بنادر و پالایشگاه‌های جنوب کشور و سکوهای نفتی خلیج فارس بود. این کار با کمک هواپیماهای سوخت‌رسان بوئینگ ۷۰۷-۳۱۹سی انجام می‌شد و گاه هر پرواز با ۴ مرتبه سوخت‌رسانی در هوا بیش از ده ساعت طول می‌کشید. اف۱۴ها در این مدت همچنان در جنگ‌های هوایی درگیر می‌شدند اما وظیفه اصلی آن‌ها ارعاب نیروی هوایی عراق بود. خسارات سنگینی که این جنگنده‌ها به هواپیماهای عراق وارد کرده بودند در کنار موشک‌های هوابه‌هوای بسیار دقیق و دوربرد آدبیلوجی-۹ و فونیکس آن‌ها باعث می‌شد تا جنگنده‌های عراقی بلافاصله پس از مشاهده یک اف-۱۴ اقدام به عقب‌نشینی کنند و اف۱۴ها به یک سامانه دفاع هوایی بسیار مؤثر تبدیل شوند که چنین سطحی از تأثیرگذاری برای یک سیستم دفاع هوایی شاید تاکنون در هیچ جنگی و برای مدتی چنین طولانی سابقه نداشته‌است. تنها جنگنده های عراقی که توانست موفقیت نسبی در برابر اف-۱۴ به دست آورد جنگنده‌های میراژ اف-۱ ئی‌کیو-۶ مجهز به موشک‌های سوپر ۵۳۰دی و مجیک ام‌کا۲ بودند که توسط فرانسه در اواخر جنگ یعنی اوایل سال ۱۹۸۸ در اختیار عراق گذاشته شد.^[۹]

تام کوپر محقق نبردهای هوایی جنگ ایران و عراق معتقد است که اف-۱۴های ایرانی در طول جنگ دست کم ۱۶۰ هواپیما و هلیکوپتر عراقی را سرنگون کرده‌اند که از این میان ۵۸ فروند میگ-۲۳، ۳۳ فروند داسو میراژ اف-۱، ۲۳ فروند میگ-۲۱، نه فروند میگ-۲۵، دو فروند میگ-۲۷، ۲۳ فروند سوخو-۱۷، پنج فروند بمب‌افکن توپولوف-۲۲، یک فروند میراژ ۵، یک فروند بمب‌افکن بی-۶دی، یک فروند بالگرد سوپر فریو و یک فروند بالگرد میل-۲۴ و در بقیه هم نوع هواپیما مشخص نیست.

«واحد مهندسی و اورهال نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران» با بهسازی قطعات و ارتقای آن توانسته این هواپیما را تا حدودی به روز نگه دارد. تامکت‌های ایران از مدل A اولین مدل تولیدی اف-۱۴ است و با تامکت‌های آمریکایی تفاوتی ندارد. تعدادی از این جنگنده‌ها در پایگاه هوایی هشتم شکاری شهید بابایی در نزدیکی اصفهان نگهداری می‌شود. بر اساس یکی از برآوردها در سال ۲۰۰۹ ایران ۴۴ فروند اف-۱۴ داشته که ۱۳ فروند آنها عملیاتی بوده‌اند.^[۱۰] البته در سال ۲۰۱۱ یک هواپیمای اف-۱۴ در ایران سقوط کرد. ایران و ایالات متحده آمریکا تنها دارندگان این جنگنده هستند.

مدل‌های مختلف اف-۱۴ تامکت

اف-۱۴ ای

 

اف-۱۴ متعلق به ارتش جمهوری اسلامی ایران که با وقوع انقلاب در ایران در آمریکا ماندگار شد

اف ۱۴ تامکت ای نسخه اولیه دو سرنشینه و طراحی‌شده برای تمام وضعیت‌های آب و هوایی می‌باشد که برای نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا ساخته شده بود؛ و بعد با تغیراتی دقت ان برای به‌کارگیری مهمات افزایش یافت. نیروی دریایی آمریکا ۴۷۸ فروند از این جنگنده را دریافت کرد و ۷۹ فروند از این جنگنده به ایران تحویل داده شد. ۱۲ فروند اولیه ان آزمایشی بود. ۱۰۲ فروند پایانی آن با موتور TF30-P-414A بهبود یافت.

هشتادمین اف-۱۴ ساخته شده برای ایران به دلیل قطع روابط ایران و آمریکا و تحریم تسلیحاتی ایران به نیروی دریایی آمریکا تحویل داده شد.^[۱۱]

در مجموع ۵۵۷ تام کت ای توسط گرومن ساخته شد که ۴۸ فروند از آن به اف-۱۴ بی و ۱۸ فروند از آن به اف-۱۴ دی ارتقاء یافتند.^[۱۱]

اف-۱۴ بی

در مجموع ۳۸ فروند اف-۱۴ بی توسط گرومن ساخته شد.^[۱۱]

اف-۱۴ سی

اف-۱۴ سی پروژه تحقیقاتی از جنگنده اف-۱۴ بی بوده که هیچگاه به تولید عملیاتی منجر نشد.

اف-۱۴ دی

در مجموع ۳۷ فروند اف-۱۴ دی توسط گرومن ساخته شد.^[۱۱]

کشورهای به کار گیرنده

 

دارندگان (به کار گیرنده سابق به رنگ قرمز)

 

نمای جلوی اف-۱۴

به کار گیرنده فعلی:

•  ایران در اسکاردرانهای نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران (اف-۱۴ای):
  • اسکادران جنگنده تاکتیکی ۷۲: ۱۹۷۶ تا کنون
  • اسکادران جنگنده تاکتیکی ۷۳: ۱۹۷۷ تا کنون
  • اسکادران جنگنده تاکتیکی ۸۱: ۱۹۷۷ تا کنون
  • اسکادران جنگنده تاکتیکی ۸۲: ۱۹۷۸ تا کنون
  • اسکادران جنگنده تاکتیکی ۸۳: هواپیماهای سابق اسکادران ۷۳^[۱۲]

به کار گیرنده سابق:

 ایالات متحده آمریکا

• نیروی دریایی ایالات متحده (USN) (از سال ۱۹۷۴ تا ۲۰۰۶)

 

در کالیفرنیا- متعلق به نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا

مشخصات

 

اف-۱۴آمریکایی یک موشک ایم-۷ اسپارو را شلیک می‌کند

مشخصات عمومی

• خدمه: ۲ خلبان و افسر رهگیری هوایی
• طول: ۶۲ فیت و ۹ اینچ (۱۹٬۱ متر)
• پهنای بال: ** باز شده: ۶۴ فیت (۱۹/۵۵ متر)ارتفاع: ۱۶ فیت (4.88 m)
  • جمع شده: ۳۸ فیت (11.58 m)
• بال: مساحت ۵۶۵ فیت مربع (54.5 m²)
• ماهیواره: NACA 64A209.65 mod root, 64A208.91 mod tip
• وزن خالی: ۴۳۷۳۵ پوند (19,838 kg)
• وزن بارگیری: ۶۱۰۰۰ پوند (27,700 kg)
• بیشینه وزن برخاست: ۷۴۳۵۰ پوند (33,720 kg)
• پیشرانه: ۲× جنرال الکتریک یی-۱۱۰ جی‌ای-۴۰۰ توربوفن با پس‌سوز
  • نیرو ی خشک: ۱۳۸۱۰ پوند (61.4 kN) هرکدام
  • نیرو با پس سوز ۲۷۸۰۰ پوند (124.7 kN) هرکدام

عملکرد

• سرعت بیشینه: ۲/۳۴ ماخ (1,544 mph, 2,485 km/h) at high altitude
• شعاع عملیاتی: ۵۰۰ ناتیکال مایل (575 mi, 926 km)
• برد ترابری: ۱۶۰۰ ناتیکال مایل (1,840 mi, 2,960 km)
• سقف پروازی: ۵۰۰۰۰ فیت (15,200 m)
• نرخ اوج‌گیری: >۴۵۰۰۰ فیت بر دقیقه (229 m/s)
• بارگیری بال: ۱۱۳/۴ پوند بر فیت مربع (553.9 kg/m²)
• نسبت نیرو به وزن: ۰/۹۱

جنگ‌افزار

• توپها: ۱× توپ گاتلینگ ام-۶۱ (۲۰ میلیمتری) با ۶۷۵ گلوله
• جایگاه‌ها: دارای ۱۰ جایگاه، ۶×زیر بدنه، ۲ تا ناسل، ۲×محل اتصال بالها.
• موشکها: ** موشکهای هوا به هوای: ایم-۱۲۰ آمرام، ایم-۹ سایدوایندر، ایم-۷ اسپارو، ایم-۵۴ فینیکس، موشک سجیل (تغییر یافته موشک هاوک جهت استفاده هوا به هوا در اف۱۴)
• ترکیب بارگیری:
  • ۶×آیم-۵۴، ۲×آیم-۹
  • ۲×آیم-۹+۲×آیم-۵۴+۳×آیم-۷ (ترکیب معمول)
  • ۲×آیم-۹+۴×آیم-۵۴+۲×آیم-۷
  • ۲×آیم-۹+۶×آیم-۷
  • ۴×آیم-۹+۴×آیم-۵۴
  • ۴×آیم-۹+۴×آیم-۷
  • ۴×آیم-۹+۴×آیم-۱۲۰
  • ۲×آیم-۹+۶×آیم-۱۲۰
• بمبها: ** جدام (JDAM) مهمات دقیق زن
  • بمبهای هدایت لیزری پیووی
  • بمبهای ام‌کا-۸۰ غیر هدایت شونده
  • سی‌بی‌یو-۱۰۰ بمب خوشه‌ای (ام‌کا ۲۰ راکی-۲)
• متفرقه:
  • پاد هدف‌گیری لانتیرن
  • ۲×تانک سوخت قابل رهاسازی ۲۶۷ گالونی

تجهیزات پروازی

• رادار ای‌ان/آدبلیوجی-۹ هیوز با برد ۳۳۰ کیلومتر
• AN/ASN-130 INS, IRST, TCS

جنگنده changodo g-7

چنگدو جی-۷ با نام صادراتی اف-۷ هواپیمای ساخت چین بر اساس هواپیمای میکویان گورویچ میگ-۲۱ است. در سال ۱۹۶۱ دولت شوروی لیسانس کارخانه میگ-۲۱ F-۱۳ را که با موتور R-11 F۳۰۰ پیش می‌رفت به دولت چین تحویل داد. زمانی که تعدادی از هواپیماها و کیت‌های CKD یا اجرا کننده‌های ضربتی تحویل داده شد، اما تکنیک‌های لازم را به طور کامل ارائه نکردند. سری اول هواپیماهای ساخته شده چین در فوریه ۱۹۶۴ آغاز شد و با نام جی-۷ استفاده شد. طرح اصلی ساخت جنگنده‌های اف-۷ در سالهای ۱۹۶۴–۶۵ به کمپانی چنگدو واگذار شد.

مشخصات (جی-۷یی)

مشخصات عمومی

• خدمه: یک
• طول: ۱۴٫۸۹ متر (۴۸ فیت ۱۰ اینچ)
• پهنای بال: ۸٫۳۲ متر (۲۷ فیت ۴ اینچ)
• ارتفاع: ۴٫۱۰ متر (۱۳ فیت ۵ اینچ)
• بال: مساحت بیش از ۲۳ مترمربع (۲۴۷٫۵ فیت مربع)
• وزن خالی: ۵٬۲۹۲ کیلو (۱۱٬۶۶۷ پوند)
• وزن بارگیری: ۷٬۵۴۰ کیلو (۱۶٬۶۲۰ پوند)
• بیشینه وزن برخاست: ۹٬۱۰۰ کیلو (۲۰٬۰۰۰ پوند)
• پیشرانه: ۱× لیانگ ووپن ۱۳–۷ (آر-۱۳–۳۰۰)^[۱] با پس سوز توربوفن
  • نیرو ی خشک: ۴۴٫۱ کیلونیوتن خشک (۹٬۵۹۰ پوندنیرو) هرکدام
  • نیرو با پس سوز ۶۶٫۷ کیلونیوتن (۱۴٬۸۱۵ پوندنیرو) هرکدام

عملکرد

• سرعت بیشینه: ۲ ماخ (محدود) [۱] (۲۱۲۰ کیلومتر بر ساعت)
• برد عملیاتی: ۸۵۰ کیلومتر (۵۲۸ مایل)
• برد ترابری: ۲٬۲۳۰ کیلومتر [۲] (۱٬۳۸۰ مایل)
• سقف پروازی: ۱۸٬۸۰۰ متر (۶۱٬۷۰۰ فیت)
• نرخ اوج‌گیری: ۱۱٬۷۰۰ متر بر دقیقه (۳۸٬۴۰۰ فیت بر دقیقه)
• بارگیری بال: Greater than ۳۷۹ کیلوگرم بر مترمربع (۷۷٫۸ پوند بر فیت مربع)

جنگ‌افزار

• توپها: ۲× توپ ۳۰ میلیمتری تایپ ۳۰–۱ هر یک با ۶۰ گلوله
• جایگاه‌ها: جمع ۵ جایگاه دو تا زیر هر بال یکی زیر بدمخ با ظرفیت ۲۰۰۰ کیلو بیشینه^[۲],
• راکتها: تا ۱۲ راکت ۵۵ میلیمتری و تا ۷ راکت ۹۰ میلیمتری
• موشکها: ** موشکهای هوابه‌هوای آیم-۹، مژیک آر-۵۵۰، پی‌ال-۹، پی‌ال-۸، پی‌ال-۷، پی‌ال-۵، پی‌ال-۲
• بمبها: ۵۰–۵۰۰ کیلو بمبهای غیرهدایت‌شونده

تجهیزات پروازی

• رادار تایپ-۲۲۶ (بومی)
• رادار جی‌یی‌سی-مارکونی، رادار فیار گریفو-۷ ام‌کا. ۲ (صادراتی)

جنگنده Tiger f-5E-A

اف-۵ (Northrop F-5f Tiger:نوشتار آمریکایی) یک هواپیمای جنگنده سبک‌وزن مافوق صوت آمریکائی تولید شرکت نورثروپ است. اولین مدل این هواپیما با نام نورتروپ اف۵ ای فریدم فایتر در سال ۱۹۵۹ اولین پرواز خود را انجام داد و از سال ۱۹۶۲ وارد نیروهای مسلح ایالات متحده شد. مدل‌های بی، سی، دی و ئی این هواپیما هم در سال‌های بعد ساخته شدند که مدل‌های دی و ئی به جای «فریدم فایتر» (جنگجوی آزادی) از نام «تایگر» (ببر) استفاده می‌کردند. اولین پرواز «اف-۵ ئی تایگر» در سال ۱۹۷۲ انجام شد و در همین سال صادرات این هواپیما به متحدان آمریکا آغاز شد. یک مدل مخصوص شناسایی از این هواپیما با نام «آراف-۵ تایگرآی» هم توسط نورتروپ تولید شد. ایران از کشورهایی بود که از سال ۱۳۴۳ تا ۱۳۵۵ تعداد زیادی از مدل‌های مختلف جنگنده اف-۵ را خریداری کرد.

شرکت نورثروپ در مجموع ۸۴۷ فروند از نسل اول جنگنده‌های اف ۵ (ای، بی و سی) و ۱۳۹۹ فروند از نسل دوم (دی و ئی) را تولید کرد. تعدادی از این هواپیماها هنوز در ارتش‌های مختلف دنیا در حال فعالیت هستند و حتی ارتش آمریکا هم به عنوان یک هواپیمایی آموزشی و تمرینی از آن‌ها استفاده می‌کند. اف-۵ همچنین پایه‌ای برای طراحی تعداد دیگری از جنگنده‌های شرکت نورتروپ شد. جنگنده نورتروپ وای‌اف-۱۷ که سپس به جنگنده اف-۱۸ هورنت ارتقا پیدا کرد بر اساس اف-۵ ساخته شد. یک مدل پیشرفته از اف-۵ هم با عنوان اف-۲۰ تایگرشارک به عنوان رقیبی ارزان‌قیمت برای جنگنده‌هایی همچون اف-۱۶ ساخته شد اما هیچ خریداری پیدا نکرد.

محتویات

• ۱ تاریخچه
• ۲ کشورهای استفاده کننده۳ مشخصات
  • ۲.۱ کاربران سابق
• ۴ جستارهای وابسته
• ۵ منابع

تاریخچه

در سال ۱۹۵۴ میلادی، شرکت نورثروپ تحقیقاتی را برای طراحی و ساخت جنگنده‌ای سبک وزن، کاملاً ارزان قیمت و با نگهداری آسان که بتواند حتی از فرودگاه‌های بسیار کوتاه نیز تیک آف نماید، آغاز کرد. پس از مدتی، برای اولین بار هواپیمای شکاری جنگندهٔ فوق سبک اف-۵ با لقب جنگنده آزادی متولد شد. این جنگنده، با وزنی خالی حدود ۴ تن، می‌توان گفت که سبک‌ترین هواپیمای جنگنده امروزی به شمار می‌رود. مدل A این هواپیما توانایی‌های هوا به هوای بسیار کمی داشت و بیشتر قدرت خود را در بمباران و حمله به اهداف و مواضع زمینی نشان می‌داد. پس از این مدل، مدل B این جنگنده عرضه شد که قدرت نبرد هوا به هوای آن نیز افزایش یافته و بهبودهایی نیز پیدا کرده بود. این مدل، گونهٔ دو سرنشینه این هواپیما بود که به منظور انجام ماموریت‌ها با دقت بیشتر توسط دو خلبان و همچنین امکان انجام تمرینات مدرسه‌های زمینی هوایی عرضه شد. این هواپیما، بیشتر برای منظورهای تمرینی معلم خلبان و دانشجو به وجود آمده بود که سال‌ها نیز در این نقش باقیمانده و خدمت نمود. همچنین، هدف دیگر طراحی این هواپیما، طراحی شکاری جنگنده‌ای با نقش برتری هوایی بود که در مقابل هواپیماهای تازه تولید شده میگ-۲۱ که مشکلاتی را برای بعضی از کشورها ایجاد می‌نمودند، مقاومت نموده و آنان را به خوبی از صحنه نبرد به در کند. این جنگنده به دلیل وزن فوق‌العاده سبکش، توانایی بسیاری در انجام مانورهای هوایی دارد و به دلیل طراحی ویژه اش، هزینه به پرواز درآوردن این جنگنده تقریباً برابر با یک سوم هزینه وارد عمل کردن یک جنگنده اف/ای-۱۸ هورنت است. اف ۵ در ایران: مدل F-5E گونه‌ای بسیار بهبود یافته تر و قدرتمند تر است که بعدها طراحی و به کشورهای مختلفی از جمله ایران عرضه گردید و این هواپیما، هم اکنون نیز در نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران مشغول به خدمت بوده و در طی سال‌های جنگ تحمیلی استفاده‌های گسترده‌ای از آن به عمل آمد. این جنگنده از دو موتور توربوجت جنرال الکتریک J-58 با قدرت ۴٫۰۸۰ پوند تراست استاتیک بهره می‌جوید که این میزان کشش، در نمونه Tiger II افزایش یافته است. حداکثر سرعت این هواپیما حدود ۴/۱ ماخ یا سرعت صوت بوده و دارای سرعت گشت زنی و کروزی معادل ۹۷/۰ ماخ می‌باشد. همچنین، حداکثر برد این جنگنده حدود ۹۰۰ کیلومتر می‌باشد که این مقدار نیز با افزایش یا کاهش تسلیحات لود شده تغییر می‌یابد. طول این هواپیما حدود ۱۵ متر و فاصلهٔ دو سر بال آن نیز ۵/۷ متر می‌باشد. این هواپیما در هنگام برخاست قادر است حداکثر وزنی معادل ۹٫۳۰۰ کیلوگرم را با خود به پرواز درآورده و حمل نماید. همچنین این هواپیما می‌تواند تعداد ۲ موشک حرارتی کوتاه برد سایدوایندر AIM-9 را در در دو نوک بال حمل کند در حالی که پنج مقر تسلیحاتی دیگر نیز در زیر بال‌ها و بدنه وجود دارد که انواع بمب‌های خوشه‌ای، موشک‌های هوا به هوای اضافی، تانک‌های بنزین و راکت‌های هدایت نشده می‌تواند در این پایلون‌ها لود یا نصب شود. همچنین این جنگنده، دارای قلاب مخصوص عملیات از روی ناو هواپیمابر نیز هست که امکاناتی گسترده‌تر به آن می‌بخشد.

کشورهای استفاده کننده

 بحرین: در بین سال‌های ۱۹۸۵ تا ۱۹۸۷ ده فروند فعال بود.
 بوتسوانا: نیروی هوایی بوتسوانا ده فروند CF-5A و سه فروند CF-5D بروز شده از کانادا خریداری کرد. در سال ۲۰۰۰ دو فروند CF-5D دیگر نیز خریداری کرد.
 برزیل: نیروی هوایی برزیل ۵۱ فروند F-5EM و شش فروند F-5FM به کار گرفته که قرار است به تدریج از سال ۲۰۱۷ تا ۲۰۳۰ از خدمت خارج شوند.
 هندوراس: نیروی هوایی هندوراس در سال ۱۹۸۷ شروع به دریافت ۱۰ فروند F-5E و دو فروند F-5F از ایالات متحده برای جایگزینی سوپر داسو میستر شد
 اندونزی: در اوایل ۱۹۹۰ به روز رسانی شد. همهٔ F-5E/Fها در سال ۲۰۰۵ بازنشسته ولی نیروی هوایی اندونزی در آینده در صورت نیاز استفاد می‌کند
 ایران: ۱۴۰ فروند به نیروی هوایی شاهنشاهی ایران توسط ایالات متحده فروخته شد که پس از جنگ تحمیلی تعداد زیادی از آن‌ها در طول جنگ از بین رفت. امروزه ۶۰ تا ۷۵ فروند F-5E وF-5F عملیاتی هستند. البته تعداد نامعلومی جنگنده آذرخش و صاعقه ایران، با تغییر در بدنه ی همین جنگنده ها ساخته شدند!
 اردن
 کنیا: در سال ۲۰۰۸، ۳۰ فروند هواپیما از اردن خریداری کرد .
 کره جنوبی: نیروی هوایی کرهٔ جنوبی در کل ۳۴۰ فروند از مدل‌های مختلف را در خدمت داشت. در جنگ ویتنام نیروی هوایی کره با این هواپیما با کمک فانتوم‌های آمریکایی بر علیه نیروهای کمونیست مبارزه می‌کرد.
 لیبی: در سال ۱۹۶۹ ده فروند به ترکیه فروخت.
 مکزیک: در سال ۱۹۸۲، ۱۲ فروند خریداری کرد که در حال حاضر ۱۰ فروند عملیاتی است.
 مراکش: ۱۲ فروند به ایونیک تایگر ll بروز رسانی شد و ۲۴ فروند به تایگر lll.
 عربستان سعودی: ۱۱۰ فروند که به عنوان مربی استفاده می‌شد و در آینده با یوروفایتر جایگزین خواهند شد.
 سنگاپور: ۴۹ فروند فعال
 اسپانیا: ۱۹ فروند که بعنوان مربی به مدرسه جنگنده بکار گرفته شد.
 سودان: ۱۲ فروند
 سوئیس: ۵۴ فروند فعال
 چین: ۱۱۵ فروند در سال ۱۹۶۵ دریافت کرد که ۴۸ فروند در سال ۱۹۷۵ به ویتنام جنوبی داده شد. از سال ۱۹۷۳ تا سال ۱۹۸۶ مدل ارتقاء یافته و بروز شده را تحت لیسانس تولید می‌کرد.
 تایلند: F-5A بازنشسته شد ولی مدل F-5E/F/T تا سال ۲۰۲۰ در ناوگان هوایی تایلند فعالند.
 تونس: ۱۲ فروند در سال ۱۹۸۵ تحویل گرفت.
 ترکیه: نزدیک به ۲۰۰ فروند از کشورهای مختلف جهان خریداری کرد. در حدود ۵۰ فروند آن بروز رسانی شدند. تعدادی اف-۵ نیز به به تیم آکروباتیک ترکیه داده شد.
 ونزوئلا
 یمن

کاربران سابق

•  ایالات متحده آمریکا: در چند ارتش و نیروی آمریکا فعالیت می‌کرد.
•  اتحاد جماهیر شوروی: F-5E در جنگ ویتنام به دست آمده را برای آزمایش و نوع عملکرد در مقابل جنگنده میگ -۲۱ و میگ-۲۳ استفاده کردند که در مجموع در بهبود میگ -۲۳ و در ساخت جنگنده میگ -۲۹ استفاده شد.
•  کانادا
•  اتریش: نیروی هوایی اتریش تعدادی F-5 از سوییس اجاره کرد که چند سال بعد همهٔ آنها با یوروفایتر جایگزین شدند.
•  شیلی: نیروی هوایی شیلی در سال ۱۹۷۰، ۱۵ فروند F-5E و سه فروند F-5F به کار گرفته بود که در سال ۱۹۹۳ آن‌ها رو به استاندارد تایگر lll رساند. ۱۶ فروند F-5E در سال ۲۰۰۹ با ۱۶ فروند اف-۱۶ فایتینگ فالکن جایگزین شدند. در مجموع ده فروند F-5 تا سال ۲۰۰۹ عملیاتی باقی ماند. در مارس ۲۰۱۳، نیروی هوایی اروگوئه برای تهیه ۱۲ عدد مازاد هواپیما F-5 تایگر III با شیلی مذاکره داشت.
•  هلند: نیروی هوایی سلطنتی هلند ۱۰۵ فروند درسال ۱۹۶۹ دریافت کرد (ساخت کانادا) که پس از جایگزینی با اف-۱۶، ۶۰ فروند آن به ترکیه فروخته شد، ۱۱ فروند به یونان و هفت فروند به ونزوئلا.
• جمهوری ویتنام: ۱۵۸ فروند توسط ایران، چین، کرهٔ جنوبی و ایالات متحده آمریکا دریافت کرد که بیشترش در طول جنگ از بین رفت.
•  نروژ
•  فیلیپین: در بین سال‌های ۱۹۶۵ تا ۱۹۶۷ ۲۲ فروند دریافت کرد. در سال ۲۰۰۸ از خدمت خارج شدند.
•  مالزی: نیروی هوایی سلطنتی مالزی چهار فروند به عنوان مربیه هواپیماها و ۱۶ فروند بروز رسانی شده دیگر برای شناسایی استفاده می‌کرد.
•  ویتنام: تعدادی را که بدست آورده را به اتحاد جماهیر شوروی برای ارزیابی داد.
•  اتیوپی: نیروی هوایی اتیوپی برای نخستین بار در سال ۱۹۶۶ مدل‌های A,B,E را تحویل گرفت
•  یونان: در سال ۱۹۶۵ اولین اف-۵آ را دریافت کرد. بعدها ۱۰ فروند دیگر از ایران خریداری کرد. در سال ۱۹۹۱ نه هواپیما از نروژ خریداری شد. یازده فروند NF- 5AS دیگر نیز از هلند خریداری شد. این مدل از این هواپیما در طول سال‌های ۱۹۶۸و ۱۹۹۷ در تیم آکروباتیک استفاده شد و آخرین NF- 5AS در سال ۲۰۰۲ بازنشسته شد.

مشخصات

مشخصات عمومی

• خدمه: ۱
• طول: ۱۴٫۴۵ متر (47ft ۴¾in)
• پهنای بال: ()
• ارتفاع: ۴٫۰۸ متر (13ft ۴½in)
• بال: مساحت ۱۷٫۲۸ متر مربع (186 ft²)
• وزن خالی: ۴٬۳۴۹ کیلوگرم (9,558lb)
• وزن بارگیری: ۷٬۱۵۷ کیلوگرم (15,745lb)
• بیشینه وزن برخاست: ۹٬۳۱۲ کیلوگرم (20,486lb)
• پیشرانه: ۲× J85-GE-21B توربوجت
  • نیرو ی خشک: ۱۵٫۵ کیلونیوتن (3,500 lbf) هرکدام
  • نیرو با پس سوز ۲۲٫۲ کیلو نیوتن (5,000 lbf) هرکدام

عملکرد

• سرعت بیشینه: ۱٫۶ ماخ (917kn, 1,060mph, 1,700 km/h)
• برد: ۱٬۴۰۵ کیلومتر ()
• برد ترابری: ۳٬۷۰۰ کیلومتر (2,010nmi,2,310mi)
• سقف پروازی: ۱۵٬۸۰۰ متر (51,800 ft)
• نرخ اوج‌گیری: ۱۷۵ متر بر ثانیه (34,400 ft/min)
• نسبت بلندکردن به کشیدن: ۱۰

جنگ‌افزار

• توپها: ۲×۲۰mm توپ M39A2 Revolver در دماغه
• موشکها: قابلیت حمل دو تیر موشک حرارتی ایم-۹ سایدوایندر و دو تیر موشک هوا به زمین ماوریک
• بمبها: قابلیت حمل دو تیر بمب سقوط آزاد ام‌کی۸۲

جنگنده phantom f-4E-C

مک‌دانل داگلاس اف-۴ فانتوم ۲ (به انگلیسی: McDonnell Douglas F-4 Phantom II) مشهور به فانتوم^[۱] (فانتوم در زبان انگلیسی به معنای شبح است) جنگنده/بمب‌افکن دو سرنشینه و ۲ موتوره مافوق صوت و دوربرد است که توانایی عملیات در همه شرایط آب‌وهوایی را دارد. از فانتوم به عنوان یکی از بهترین جنگنده‌های سده بیستم میلادی نام برده می‌شود.^[۲]

فانتوم ۲ از سال ۱۹۶۰ وارد خدمت در نیروی دریایی ایالات متحده گردید و کمی بعد نیروی هوایی و نیروی تفنگداران دریایی ایالات متحده هم استفاده از آن را آغاز کردند. شرکت مک‌دانل داگلاس این هواپیما را تا اواخر دهه ۱۹۷۰ برای نیروی دریایی ایالات متحده می‌ساخت^[۳] سرعت فانتوم به عنوان یک جنگنده بزرگ به بیش از ۲٫۲ ماخ می‌رسد، در عین حال توانایی حمل ۸۴۸۰ کیلوگرم سلاح و مهمات از جمله موشک، راکت و بمب را در ۹ جایگاه خارجی دارا می‌باشد. اف-۴ مانند دیگر رهگیرهای زمان خود بدون توپ مسلسل داخلی طراحی شده بود اما در مدل‌های بعدی، توپ گاتلینگ ۲۰م‌م ام۶۱ والکان در آن جاسازی شد. این جنگنده در ابتدای خدمت خود توانست ۱۵ رکورد جهانی هنگام پرواز همچون حداکثر سرعت و حداکثر ارتفاع پرواز^[۴] را به خود اختصاص دهد.^[۵]

فانتوم با کسب مقام دومین جنگنده برتر تاریخ هوایی جهان در سال 2015 بعد از جنگنده تایگر قرار گرفت و اثبات کرد که با شایستگی تمام نام شبح را یدک می کشد. فانتوم به طور گسترده در جنگ ویتنام مورد استفاده قرار گرفت و به عنوان یک جنگنده برتری هوایی (و در اواخر جنگ شناسایی و بمب‌افکن) به خوبی ایفای نقش نمود. فانتوم آخرین جنگنده نیروی هوایی آمریکا بود که خلبانان تک‌خال زیادی در قرن بیستم داشت. در جنگ ویتنام، یک خلبان از نیروی هوایی آمریکا^[۶] و یک خلبان از نیروی دریایی آمریکا هرکدام به پنج پیروزی در نبرد هوایی دست یافتند و به عنوان خلبان تک‌خال رسیدند.^[۶] این هواپیما در طی دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ ستون فقرات نیروی هوایی آمریکا را تشکیل می‌داد. این هواپیما به‌تدریج با هواپیماهایی جدیدتری همچون اف۱۵ و اف۱۶ در نیروی هوایی آمریکا، اف-۱۴ تام‌کت و اف-۱۸ هورنت در نیروی دریایی آمریکا جایگزین شد. در سال ۱۹۹۱ در جنگ خلیج فارس از فانتوم اف-۴ برای شناسایی، شکار رادارها و موشک‌های زمین‌به‌هوا و نیز تحت‌فشار قرار دادن جنگنده‌های عراقی استفاده شد تا اینکه در سال ۱۹۹۶ میلادی رسماً بازنشسته شد.^[۷][۸] فانتوم اف-۴ تنها هواپیمایی بود که در هر دو تیم نمایش هوایی ایالات متحده یعنی تاندربیردز نیروی هوایی (اف۴ای) و بلو آنجل نیروی دریایی (اف۴جی) بکار گرفته شد.^{[۹][۱۰][۱۱]} فانتوم علاوه بر نیروهای دریایی و هوایی ایالات متحده در ارتش ۱۱ کشور دیگر نیز خدمت کرده‌است. فانتوم‌های اسراییلی در درگیری‌های اعراب و اسراییل عملیات‌های بسیاری انجام داده‌اند.

دولت ایران در سال ۱۹۷۴ تعداد ۲۰۹ فروند از این جنگنده را خرید که در جنگ ایران و عراق نقش مهمی ایفا کردند. این هواپیما هنوز در نیروی هوایی ۱۱ کشور از جمله ایران (انواع دی، ئی، و آرافئی) خدمت می‌کند. در نیروی هوایی ایالات متحده از آن به عنوان پهپاد (بدون سرنشین) به عنوان هدف در تمرینات موشکی و درگیری‌های هوایی استفاده می‌شود. خط تولید این هواپیما از ۱۹۵۸ تا ۱۹۸۱ فعال بوده و ۵۱۹۵ فروند اف-۴ در آن تولید شده‌است که بیشترین تعداد هواپیمای مافوق صوت تولید شده از یک نوع در آمریکاست^[۹].

محتویات

• ۱ توسعه
• ۲ طراحی
  • ۲.۱ نگاه کلی
  • ۲.۲ ویژگی‌های پرواز
  • ۲.۳ هزینه‌ها
• ۳ فانتوم در خدمت نیروی هوایی ایران۴ مشخصه‌های کلی اف-۴ فانتوم
  • ۳.۱ پیروزی‌های هوایی هواپیماهای اف-۴ ایران در جنگ ایران و عراق
    • ۳.۱.۱ پیروزی‌های هوایی جنگنده‌های فانتوم در جنگ ایران و عراق که تاکنون نام خلبانان آن ثبت شده است
• ۵ جستارهای وابسته
• ۶ پانویس
• ۷ پیوند به بیرون

توسعه

در سال ۱۹۵۳ دفتر طراحی مک‌دانل کار بر روی اصلاح اف۳اچ را آغاز نمود. در سال ۱۹۵۴ یک نمونه کامل از هواپیمای طراحی شده به نام اف۳اج-جی ساخته شد و به نیروی دریایی ارائه گردید. این طرح به شدت مورد توجه قرار گرفت و بنابراین دستور ساخت دو فروند نمونه اولیه از سوی نیروی دریایی به مک‌دانل داده شد. این طرح، هواپیمایی بود تک‌سرنشین و مجهز به ۴ قبضه مسلسل ۲۰ میلیمتری و دارای ۱۱ جایگاه حمل بمب و یا موشک که توانایی عملیات در هر شرایط آب‌وهوایی را دارا بود. نیروی رانش آن توسط ۲ موتور از نوع جی-۶۵ تأمین می‌گردید و این جنگنده را به راحتی به سرعت ۱٫۵ ماخ می‌رساند. اما در سال ۱۹۵۴ میلادی با توجه به شرایط جدید حاکم بر سیاست خارجی ایالات متحده و مأموریت‌های محوله به نیروی دریایی، موارد مهمی به قابلیت‌های درخواستی مورد نظر برای این جنگنده اضافه شد که موجب تأخیر در طراحی و ساخت این هواپیما گردید، از جمله این موارد می‌توان قابلیت شرکت در عملیات‌های رهگیری و دفاع، قابلیت پرواز در شرایط جوی مختلف و مشکل، اضافه شدن یک رادار پیشرفته و افزودن نفر دوم به خدمه برای هدایت رادار را نام برد.

طراحی

نگاه کلی

 

کابین اف۴ فانتوم ۲

فانتوم اف۴، جنگنده-بمب‌افکن دو سرنشینه‌ای است که به عنوان هواپیمای رهگیر برای پر کردن خلأ موجود در جنگنده‌های دفاعی نیروی دریایی آمریکا طراحی شد. از نوآوری‌های بکار رفته در آن می‌توان به رادار دوپلر پالس پیشرفته آن و نیز بکارگیری گسترده تیتانیوم در بدنه آن اشاره کرد.^[۱۲]

علاوه بر اندازه و بیشینه وزن برخاست بالای ۶۰٬۰۰۰ پوندی (۲۷٬۰۰۰ کیلوگرم) آن، اف۴ بیشینه سرعت ۲٬۲۳ ماخ را دارد و نرخ اوجگیری اولیه آن بیش از ۴۱٬۰۰۰ فوت بر دقیقه (۲۱۰ متر بر ثانیه) است.^[۱۳] نه محفظه خروجی آن توانایی حمل بیش از ۱۸٬۶۵۰ پوند (۸۴۸۰ کیلوگرم) سلاح، شامل موشک‌های هوابه‌هوا، هوا به زمین، هدایت‌شده، هدایت‌نشده و بمب‌های هسته‌ای را دارد.^[۱۴] همچون دیگر هواپیماهای رهگیر آن زمان، اف۴ بدون توپ داخلی بود.^[۱۵]

طراحی این هواپیمای جنگنده دو سرنشینه که برد بالا و امکان حمل جنگ‌افزار بالایی را داشت پایه‌ای برای طراحی نسل بعدی جنگنده‌های سبک بهینه شده برای جنگ در طول روز بود.^[۱۶]

ویژگی‌های پرواز

در جنگ‌های هوایی بزرگترین برتری فانتوم شتاب بالای آن بوده است. این توانایی باعث می‌شد خلبان‌های متبحر حق انتخاب برای آغاز یک جنگ هوایی یا عقب‌نشینی از آن را داشته باشند.^[۱۷] هواپیمای غول پیکر فانتوم که برای شلیک موشک‌های هدایت شونده با رادار طراحی شده بودند چابکی رقبای ساخت شوروی خود را نداشتند و گاه در مانورهای سخت از مسیر خود منحرف شده و دچار پیچ خوردن‌های غیرقابل کنترل می‌شد، با این حال خلبانان معتقد بودند که هواپیما انعطاف خوبی در عملکرد دارد و پرواز با آن راحت است. در سال ۱۹۷۲ به بال‌های مدل اف-۴ ئی، پیش‌بال را افزودند که به آن توانایی مانور با زاویه حمله بالا را می‌داد.^[۱۸]

پخش رسانه

 

ویدیویی از پرواز اف-۴ فانتوم۲

موتورهای جی ۷۹ دود سیاه غلیظی را تولید می‌کرد که فانتوم‌ها را از دور قابل شناسایی می‌کرد.^[۱۹] خلبانها این دود را با بکار گیری حالت پس سوز از میان می‌بردند^[۲۰] اما این کار راندمان سوخت را کم می‌کرد. بعضی از خلبان‌ها پس سوز را در یک موتور هواپیما استفاده می‌کردند که این کار روی شتاب هواپیما همان تأثیر را می‌گذاشت که از پس سوز در هر دو موتور استفاده شود و از طرفی هم دود به شدت سیاه غلیظ موقعیت هواپیما را مشخص نمی‌کرد.

یکی از ضعف‌های بزرگ فانتوم در طراحی‌های اولیه آن نبود مسلسل داخلی در آن بود. چون برای دوره کوتاهی عقیده بر این بود که جنگهای هوایی چرخشی در سرعت‌های مافوق صوت غیرممکن است و در واقع به خلبانان یاد داده نمی‌شد که چگونه با این هواپیما با جنگنده‌های دیگر درگیر شوند. اما در واقعیت جنگهای هوایی معمولاً در سرعتهای زیر صوت دنبال می‌شدند چون خلبانان با کاهش سرعت خود تلاش می‌کردند پشت سر هواپیمای دشمن قرار بگیرند. ضمناً موشکهای هوا به هوای گرمایاب و هدایت‌شده آن دوران هم ضعیف بودند و شانس اصابت کمی داشتند. در نهایت این ضعف با اضافه کردن مسلسل ۲۰ میلیمتری شش لول ام۶۱ والکان در اف-۴ ئی جبران شد.^[۱۸]

هزینه‌ها

	اف-۴ سی	آراف-۴ سی	اف-۴ دی	اف-۴ ئی
هزینه بخش تحقیق و توسعه	–	۶۱٬۲۰۰ از ۱۹۶۵ تا ۱۹۳۷ ۴۵۱٬۳۴۲ از ۱۹۷۳ تا اکنون	–	۲۲٬۷۰۰ از ۱۹۶۵ تا ۱۹۷۳ ۱۶۷٬۴۱۰ از ۱۹۷۳ تا اکنون
بدنه	۱٬۳۸۸٬۷۲۵ در ۱۹۶۵ ۱۰٬۲۴۱٬۶۶۴ (اکنون)	۱٬۶۷۹٬۰۰۰ در ۱۹۶۵ ۱۲٬۳۸۲٬۴۰۳ (اکنون)	۱٬۰۱۸٬۶۸۲ در ۱۹۶۵ ۷٬۵۱۲٬۶۴۵ در ۲۰۰۸	۱٬۶۶۲٬۰۰۰ در ۱۹۶۵ ۱۲٬۲۵۷٬۰۳۱ (اکنون)
موتورها	۳۱۷٬۶۴۷ در ۱۹۶۵ ۲٬۳۴۲٬۶۰۵ (اکنون)	۲۷۶٬۰۰۰ در ۱۹۶۵ ۲٬۰۳۵٬۴۶۴ (اکنون)	۲۶۰٬۵۶۳ در ۱۹۶۵ ۱٬۹۲۱٬۶۱۸ (اکنون)	۳۹۳٬۰۰۰ در ۱۹۶۵ ۲٬۸۹۸٬۳۲۳ (اکنون)
تجهیزات الکترونیکی	۵۲٬۲۸۷ در ۱۹۶۵ ۱۸۵٬۶۱۰ (اکنون)	۲۹۳٬۰۰۰ در ۱۹۶۵ ۲٬۱۶۰٬۸۳۶ (اکنون)	۲۶۲٬۱۰۱ در ۱۹۶۵ ۱٬۹۳۲٬۹۶۰ (اکنون)	۲۹۹٬۰۰۰ در ۱۹۶۵ ۲٬۲۰۵٬۰۸۶ (اکنون)
جنگ‌افزار	۱۳۹٬۷۰۶ در ۱۹۶۵ ۱٬۰۳۰٬۳۱۳ (اکنون)	۷۳٬۰۰۰ در ۱۹۶۵ ۵۳۸٬۳۶۵ (اکنون)	۱۳۳٬۴۳۰ در ۱۹۶۵ ۹۸۴٬۰۲۹ (اکنون)	۱۱۱٬۰۰۰ در ۱۹۶۵ ۸۱۸٬۶۱۰ (اکنون)
مهمات	–	–	۶٬۸۱۷ در ۱۹۶۵ ۵۰٬۲۷۴ (اکنون)	۸٬۰۰۰ در ۱۹۶۵ ۵۸٬۹۹۹ (اکنون)
هزینه پرواز	۱٬۹ میلیون (۱۹۶۵) ۱۴ میلیون (اکنون)	۲٬۳ میلیون (۱۹۶۵) ۱۷ میلیون (اکنون)	۱٬۷ میلیون (۱۹۶۵) ۱۲٬۵ میلیون (اکنون)	۲٬۴ میلیون (۱۹۶۵) ۱۷٬۷ میلیون (اکنون)
هزینه تغییرات	۱۱۶٬۲۸۹ از ۱۹۶۵ تا ۱۹۷۳ ۸۵۷٬۶۱۶ از ۱۹۷۳ تا اکنون	۵۵٬۲۱۷ از ۱۹۶۵ تا ۱۹۷۳ ۴۰۷٬۲۱۸ از ۱۹۷۳ تا ۲۰۰۸	۲۳۳٬۴۵۸ از ۱۹۶۵ تا ۱۹۷۳ ۱٬۷۲۱٬۷۲۲ از ۱۹۷۳ تا اکنون	۷٬۹۹۵ از ۱۹۶۵ تا ۱۹۷۳ ۵۸٬۹۶۲ از ۱۹۷۳ تا اکنون
هزینه پرواز هر ساعت	۹۲۴ در ۱۹۶۵ ۶٬۸۱۴ در ۲۰۰۸	۸۶۷ در ۱۹۶۵ ۶٬۳۹۵ (اکنون)	۸۹۶ در ۱۹۶۵ ۶٬۶۰۸ (اکنون)	۸۶۷ در ۱۹۶۵ ۶٬۶۰۸ (اکنون)
هزینه نگهداری به‌ازای هر ساعت پرواز	۵۴۵ در ۱۹۶۵ ۴٬۰۱۹ (اکنون)

نکته: مقادیر این جدول با ارزش دلار آمریکا در سال ۱۹۶۵ بیان شده‌اند^[۲۱] و تغییرات آن به ازای تورم محاسبه شده‌است.

فانتوم در خدمت نیروی هوایی ایران

 

اولین اسکادران تخصصی جنگنده اف-۴ دی در شیراز-۱۹۷۱

نیروی هوایی شاهنشاهی در ابتدا تصمیم داشت جهت دور کردن میگهای نیروی هوایی شوروی، جنگنده اف-۱۱۱ را از کارخانه جنرال داینامیکس خریداری نماید؛ ولی با شکست پروژه این هواپیما، آمریکا تصمیم گرفت که جنگنده فانتوم را که در جنگ ویتنام امتحان خوبی پس داده بود را به ایران بفروشد. گفتنی است این هواپیما نیز در نبرد با جنگنده پیشرفته میگ-۲۵ ناکام ماند و ایران مجبور شد از شرکت گرومن هواپیمای جنگندهٔ اف-۱۴ تام‌کت را خریداری نماید.^[۲۲]

نیروی هوایی شاهنشاهی ایران بعد از نیروی هوایی اسرائیل دومین مشتری این جنگنده از لحاظ تعداد سفارش به‌شمار می‌رود. تعداد دقیق فانتوم‌های تحویل شده به ایران از سوی آمریکا دقیقاً مشخص نیست. بر اساس یکی از برآوردها، ۲۹ فروند اف-۴ دی، ۱۶۲ فروند اف-۴ ئی و ۱۷ فروند آراف-۴ ئی به ایران تحویل داده شده است.^[۲۳] منبع خبری دیگری روال سفارش و تحویل فانتوم‌ها به ایران را به این ترتیب معرفی کرده: سفارش ۳۲ فانتوم اف-۴ دی در ۱۹۶۷ و تحویل آنها در سپتامبر ۱۹۶۸، سفارش ۱۷۷ اف-۴ ئی و ۱۶ آراف-۴ ئی در ۱۹۷۳ و تحویل آنها در ۱۹۷۷.^[۲۴]

بسیاری از تجهیزات اضافه و قطعات یدک خریداری شده در آمریکا نگهداری می‌شده‌اند. خلبانان ایرانی این جنگنده در آمریکا و پاکستان دوره‌های آموزشی را طی کرده بودند. نیروی هوایی شاهنشاهی ایران از این جنگنده در جنگ ظفار و کمک به سرکوب شورشیان عمان و همچنین پاسداری از مرزهای شمالی و غربی ایران در برابر تجاوزات هوایی پراکنده شوروی و عراق استفاده نموده است.

بعد از انقلاب ۱۳۵۷ و قطع رابطه ایران و آمریکا، این احتمال وجود دارد که این جنگنده با قطعات اصلی و مادر تجهیز نشده باشد. در طول جنگ ایران و عراق نیز ایران قطعات یدکی این جنگنده را از طرق مختلفی تأمین می‌کرد. گاه این قطعات را در چهارچوب توافقاتی همچون ماجرای ایران-کنترا به طور مستقیم از آمریکا تأمین می‌کرد. گاه با کمک دلالان اسلحه اسرائیلی به طور مخفیانه، و گاه نیز موتورهای ساخت رولز-رویس پی‌ال‌سی را از کشورهای اروپایی عضو پیمان ناتو خریداری و بجای موتورهای اصلی بدون قطعات یدکی جایگزین می‌کرد.^[۲۵]

پیروزی‌های هوایی هواپیماهای اف-۴ ایران در جنگ ایران و عراق

• ۲۹ فروند میگ-۲۱^[۲۶]
• ۲۱ فروند میگ-۲۳^[۲۶]
• ۱۵ فروند سوخو-۱۷^[۲۶]
• ۲ فروند هلیکوپتر میل-۲۴^[۲۶]
• ۲ فروند آنتونف-۲۴^[۲۶]
• ۲ فروند میراژ اف۱^[۲۶]
• ۱ فروند سوپر اتاندارد^[۲۶]
• ۱ فروند توپولف-۲۲^[۲۶]
• ۱ فروند هلیکوپتر بل ۴۱۲^[۲۶]
• ۱ فروند هلیکوپتر سوپر فریو^[۲۶]
• در دو پیروزی نیز جنگندهُ دشمن شناسایی نشد.^[۲۶]

پیروزی‌های هوایی جنگنده‌های فانتوم در جنگ ایران و عراق که تاکنون نام خلبانان آن ثبت شده است

نام خلبان	تعداد پیروزی	جنگنده‌های شکار شده
		نوع	سلاح	تاریخ
عباس دوران^[۲۷]	۳	میگ-۲۳ میگ-۲۳ میگ-۲۱	ایم-۷ئی ایم-۷ئی ایم-۷ئی	۵۹/۷/۷ ۵۹/۷/۷ ۵۹/۸/۱۱
حسین ربیعی^[۲۶]	۳	میراژ اف-۱ میراژ اف-۱ میراژ اف-۱	ایم-۷ئی ایم-۹پی ایم-۹پی	۶۷/۱/۲۱ ۶۷/۱/۲۱ ۶۷/۱/۲۱
راثی^[۲۷]	۱	میگ-۲۳	۲۰میلیمتری	۵۹/۶/۲۹
ادیبی^[۲۶]	۱	سوپر اتاندارد	ایم-۷ئی	۶۳/۱/۱۳
حسیبی^[۲۷]	۱	میگ-۲۳	ایم-۹پی	۵۹/۷/۲۱
عباسی^[۲۶]	۱	میگ-۲۳	ایم-۹پی	۶۰/۲/۶
سالاری^[۲۶]	۱	میگ-۲۳	ایم-۹پی	۶۷/۳/۲۴
افخمی^[۲۶]	۱	میگ-۲۱	؟	؟ /۵۹/۹
سرلک^[۲۶]	۱	میگ-۲۱	۲۰میلیمتری	۶۰/۲/۵
مهلوجی^[۲۶]	۱	میگ-۲۱	ایم-۹پی	۶۰/۲/۶
مفیدی^[۲۶]	۱	میگ-۲۱	ایم-۹پی	۶۰/۶/۳۱
علیرضا یاسینی	۱	سوپر فریو	ای‌جی‌ام-۶۵	۶۵/۴/۲۱

همچنین حسین خلعتبری مکرم بعنوان بهترین خلبان تاریخ این جنگنده در جهان شناخته می شود و بارها توسط مجلات هوایی غربی صلاحیت وی در کسب این عنوان تایید شده است. همچنین وی بعنوان بهترین خلبان دریایی هوایی تاریخ ایران شناخته می شود که بیشترین شکار ناوهای عراقی را طی دوران جنگ ایران و عراق به وی نسبت داده اند.

مشخصه‌های کلی اف-۴ فانتوم

مشخصات عمومی

• خدمه: ۲
• طول: ۶۳ فیت ۰ اینچ (۱۹٫۲ متر)
• پهنای بال: ۳۸ فیت ۴٫۵ اینچ (۱۱٫۷ متر)
• ارتفاع: ۱۶ فیت ۶ اینچ (۵٫۰ متر)
• بال: مساحت ۵۳۰٫۰ فیت مربع (۴۹٫۲ مترمربع)
• ماهیواره: NACA 0006.4-64 root, NACA 0003-64 tip
• وزن خالی: ۳۰٬۳۲۸ پوند (۱۳٬۷۵۷ کیلو)
• وزن بارگیری: ۴۱٬۵۰۰ پوند (۱۸٬۸۲۵ کیلو)
• بیشینه وزن برخاست: ۶۱٬۷۹۵ پوند (۲۸٬۰۳۰ کیلو)
• پیشرانه: ۲× J79-GE17A توربوفن اکسیال کمپرسور, ۱۷٬۸۴۵ پوند نیرو (۷۹٫۴ کیلو نیوتن) هرکدام
• نسبت کشیدن بلند کردن از صفر ۰٫۰۲۲۴
• مساحت کشش: ۱۱٫۸۷ ft² (۱٫۱۰ m²)
• نسبت بعد بال: ۲٫۷۷
• ظرفیت سوخت ۱٬۹۹۴ گالون، با سه مخزن سوخت، ۳۳۳۵ گالون.
• حداکثر وزن برخاست: ۳۶٬۸۳۱ پوند

عملکرد

• سرعت بیشینه: ماخ ۲٫۲۳ (۱٬۴۷۲مایل بر ساعت، ۲٬۳۷۰ کیلومتر بر ساعت) در ۴۰۰۰۰ فیتی
• سرعت پیمایش: ۵۰۶ گره (۵۸۵ مایل بر ساعت، ۹۴۰ کیلومتر بر ساعت)
• شعاع عملیاتی: ۳۶۷ ناتیکال مایل (۴۲۲ مایل، ۶۸۰ کیلومتر)
• برد ترابری: ۱٬۴۰۳ ناتیکال مایل (۱٬۶۱۵مایل، ۲٬۶۰۰ کیلومتر) با سه مخزن سوخت اضافی
• سقف پروازی: ۶۰٬۰۰۰ فیت (۱۸٬۳۰۰ متر)
• نرخ اوج‌گیری: ۴۱٬۳۰۰ فیت بر دقیقه (۲۱۰ متر بر ثانیه)
• بارگیری بال: ۷۸ پوند بر فیت مربع (۳۸۳ کیلو بر مترمربع)
• نسبت بلندکردن به کشیدن: ۸٫۵۸
• نسبت نیرو به وزن: ۰٫۸۶ با وزن پر
• مسافت برخاست: ۴٬۴۹۰ ft (۱٬۳۷۰ m) at ۵۳٬۸۱۴ lb (۲۴٬۴۱۰ kg)
• مسافت فرود: ۳٬۶۸۰ ft (۱٬۱۲۰ m) at ۳۶٬۸۳۱ lb (۱۶٬۷۰۶ kg

جنگنده meiraazh f-1 EQ

٬

داسو میراژ اف۱ Dassault Mirage F1
نوع هواپیما	جنگنده
کشور سازنده	فرانسه
شرکت سازنده	شرکت هوانوردی داسو
نخستین پرواز	۲۳ دسامبر ۱۹۶۶
تاریخ بکارگیری	۱۹۷۳
بازنشستگی	۱۳ ژوئن ۲۰۱۴ در فرانسه
وضعیت کنونی	فعال در آرژانتین، ایران، مراکش
بکارگیرنده(ها)	نیروی هوایی فرانسه، نیروی هوایی آرژانتین، نیروی هوایی ایران، نیروی هوایی مراکش + ۱۰ کشور دیگر
تعداد ساخته‌شده	حدود ۷۴۰ فروند

داسو میراژ اف۱ (به فرانسوی: Dassault Mirage F1) جنگنده برتری هوایی و تهاجمی تک‌سرنشین ساخت شرکت فرانسوی داسو است که به عنوان جایگزینی برای جنگنده‌های خانواده میراژ ۳ تولید شد. حدود ۷۴۰ فروند از این هواپیما بین سال‌های ۱۹۶۶ تا ۱۹۸۳ تولید شد و از اوایل دهه ۱۹۷۰ در ارتش فرانسه و چندین کشور دیگر دنیا به عنوان یک جنگنده سبک چندمنظوره به کار گرفته شد.

محتویات

• ۱ ویژگی‌ها
• ۲ طراحی و توسعه
• ۳ مدل‌ها
• ۴ جنگ ایران و عراق
• ۵ کاربران۶ جستارهای وابسته
  • ۵.۱ کاربران فعلی
  • ۵.۲ کاربران سابق
• ۷ منابع

ویژگی‌ها

میراژ اف۱ از یک موتور SNECMA Atar با ۴۹ کیلو نیوتن گشتاور نیرو در حالت خشک و بیش از ۷۰ کیلو نیوتن با پس‌سوز، نیرو می‌گرفت که این هواپیما را به سرعت ۲٫۲ ماخ (۲۳۳۸ کیلومتر بر ساعت) در ارتفاع ۱۲ هزار متری می‌رساند. شعاع عملیاتی این هواپیما با ۱۴ بمب ۲۵۰ کیلویی در پرواز مرتفع-پست-مرتفع به ۴۲۵ کیلومتر می‌رسید ضمن اینکه از قابلیت سوخت‌گیری هوایی و حمل سوخت اضافی هم برخوردار بود و برخی مدل‌های آن حتی توانایی سوخت‌رسانی به یکدیگر را هم داشتند. میراژ اف۱ در ماموریت‌های گشت هوایی جنگی با دو موشک سوپر ۵۳۰ و سوخت اضافی در حدود دو ساعت و ۱۵ دقیقه مداومت پروازی داشت و سقف پرواز خدمتی آن ۲۰ هزار متر بود. سرعت صعود این هواپیما در ارتفاع بالا ۲۴۳ متر بر ثانیه بود. میراژ اف۱ به دو تیربار ۳۰ میلی‌متری DEFA مسلح می‌شد که هر یک ۱۵۰ گلوله داشتند و قادر بود تا انواع مختلف موشک‌های هوابه‌هوا، هوابه‌سطح، راکت و بمب و تجهیزات شناسایی را با خود حمل کند.

طراحی و توسعه

 

یک فروند از مدل شناسایی میراژ اف۱ در سال ۱۹۸۷

جستجوی نیروی هوایی فرانسه برای طراحی جایگزینی تواناتر برای میراژ ۳ از دهه ۱۹۶۰ یعنی زمانی که هنوز میراژ ۳ در خط تولید بود، آغاز شد. ایده‌های اولیه قابلیت برخاست و فرود عمودی و داشتن بال‌های متحرک را شامل می‌شد. ابتدا میراژ۳ ژ که جنگنده‌ای نسبتاً بزرگ با بال‌های دلتای متغیر بود طراحی شد. بال‌های متغیر به هواپیما اجازه می‌داد که با توجه به نوع پرواز درجه خمیدگی بال خود راانتخاب کند. اما در جریان پروازهای آزمایشی مشخص شد که پرواز در ارتفاع پایین با بال‌های مثلثی بسیار دشوار است. سپس هواپیمای دیگری که برای پرواز بهتر در ارتفاع پایین طراحی شده بود نظر نیروی هوایی فرانسه را به خود جلب کرد. این هواپیما که میراژ اف۲ نام گرفته بود، بدنه پروازی میراژ ژ را داشت اما از بال‌ها و دم متعارف‌تری استفاده می‌کرد. اما همچنان داسو معتقد بود که هواپیمای کوچکتر برای ایفای نقش جنگنده مناسبتر است. در نتیجه مدل کوچک‌شده‌ای از میراژ اف۲ با موتور ارتقایافته Atar ساخته شد.^[۱]

بازگشت داسو از بال مثلثی به بال ذوذنقه‌ای با پیشرفت‌های فنی ممکن شد که تولید بال‌های فوق‌العاده نازک و در عین حال مستحکم را امکان‌پذیر می‌کرد و هواپیما را قادر می‌ساخت که در پروازهای مافوق صوت نیز در حد و اندازه هواپیمایی با بال دلتا ظاهر شود. یکپارچگی بدنه پروازی هم این اجازه را به هواپیما می‌داد که سوخت بیشتری با خود حمل کند. اولین پیش‌نمونه این هواپیما که در میراژ اف۱ نامگذاری شده بود در دسامبر ۱۹۶۶ به پرواز درآمد و طرح‌های بزرگتر و پرهزینه‌تر میراژ ۳ژ و میراژ اف۲ کنار گذاشته شدند. میراژ اف۱ بالاخره در سال ۱۹۷۳ به ارتش فرانسه پیوست و در سال‌های بعد به یازده کشور دنیا صادر شد. میراژ اف-۱ تا سال ۱۹۸۴ جنگنده استاندارد نیروی هوایی فرانسه محسوب می‌شد. در این سال میراژ ۲۰۰۰ که بازگشت دوباره شرکت داسو به بال دلتا بود، به ارتش فرانسه پیوست و جایگزینی تدریجی میراژهای اف-۱ با میراژ ۲۰۰۰ آغاز شد.^[۲]

مدل‌ها

 

دو فروند میراژ اف۱ (جلو) در کنار جنگنده‌های اف-۱۶، اف-۱۸ و آلفاجت

 

یک اف-۱۶ آمریکایی (جلو) و دو میراژ اف۱ اردنی (عقب)

• میراژ اف۱آ

مدل حمله به زمین ساده شدهٔ میراژ اف۱ که برخی تجهیزات آن حذف شده و جای بیشتری برای حمل سوخت داشت. رادار Cyrano از این مدل برداشته شده و دماغه هواپیما مخروطی‌تر شده بود. اف-۱آ یک هواپیمای حمله به زمین بود که فقط در طول روشنایی روز توانایی انجام عملیات را داشت. در این هواپیما از یک دید لیزری بهره می‌برد و می‌توانست از فاصله ۵ کیلومتری هدفی را برای دنبال کردن و رهاسازی اتوماتیک بمب تعیین کند.

• میراژ اف۱ث

مدل رهگیر شبانه‌روزی در تمامی شرایط جوی با رادار کنترل آتش Thomson-CSF Cyrano IV و نمایشگر HUD که تمامی اطلاعات پروازی را در محدوده دید خلبان قرار می‌داد.

• میراژ اف۱ئی

مدل تقویت‌شدهٔ میراژ اف۱ث با رادارهای ارتقایافته سیرانو. قابلیت‌های اضافه شده به این مدل شامل نقشه‌برداری هوایی زمینی و تجهیزاتی برای پیگیری مستمر اهداف و یک سامانهٔ پیشرفتهٔ ناوبری گرانشی می‌شد. تجهیزات انتخابی برای این مدل هم شامل رادار ناوبری داپلر و مسافت‌یاب لیزری می‌شد.

• میراژ اف۱ث‌تی

مدل بهینه‌سازی‌شده میراژ اف۱ث برای حمله به زمین و پشتیبانی نزدیک هوایی. این بهینه‌سازی از سال ۱۹۹۲ آغاز شد.

• میراژ اف۱ث‌آر

مدل مخصوص عملیات‌های شناسایی میراژ اف۱ با رادارها، دوربین‌ها و سنسورهای مخصوص تصویربرداری.

جنگ ایران و عراق

عراق در جنگ با ایران در مجموع ۹۳ فروند از این جنگنده‌ها از فرانسه خریداری کرد و به طور گسترده از آنها برای عملیات‌های شناسایی، حمله به اهداف زمینی و حمله به کشتی‌ها استفاده کرد.^[۳]

اولین پیروزی یک جنگنده عراقی در جنگ هوایی با اف-۱۴ تام‌کت‌های ایران در این جنگ در پائیز ۱۳۶۰ به دست آمد که با چندین پیروزی دیگر در ماه‌های بعدی همراه شد و تأثیر بسیاری در بازگرداندن روحیه خلبانان نیروی هوایی عراق داشت که تنها در ۶ ماهه اول جنگ ۵۰ هواپیمای خود را در جنگ هوایی با اف-۱۴های ایرانی از دست داده بودند. در سال ۱۹۸۷ هم یک اف-۱ عراقی با دو موشک ضد کشتی اگزوسه ناوچه موشک‌انداز آمریکایی یواس‌اس استارک را در خلیج فارس مورد هدف قرار داد که باعث آسیب دیدن این کشتی شد.^[۴] در سال ۱۹۹۱ در جریان جنگ اول خلیج فارس چندین فروند هواپیمای میراژ اف ۱ نیروی هوایی عراق از عراق به ایران گریختند و از سال ۱۹۹۲ در خدمت نیروی هوایی ایران قرار گرفتند.^[۵] ایران در مجموع ۲۴ فروند F1EQ و F1BQ دارد.

در طول جنگ ایران و عراق دست کم ۳۳ فروند میراژ اف-۱ به وسیلهٔ اف-۱۴های ایرانی سرنگون گردید که این آمار به وسیله منابع ایرانی، غربی و عراقی مورد تأیید قرار گرفته است.^[۶] دو فروند نیز به وسیلهٔ فانتوم سرنگون شد.

کاربران

 

کاربران اف-۱، فعلی (آبی)، سابق (قرمز)

در مجموع ۷۲۰ فروند میراژ اف-۱ تولید شده و در اختیار ۱۳ کشور دنیا قرار گرفت. از این تعداد ۵ کشور در خاورمیانه، ۴ کشور در آفریقا، ۳ کشور در اروپا و ۱ کشور در آمریکای جنوبی قرار دارند.

کاربران فعلی

 

میراژ اف۱ام، مدل مدرنیزه اسپانیایی

 

سه جنگنده اکوادوری، از بالا جگوار، میراژ اف۱، کفیر

 

میراژ اف۱ اکوادوری با موشک هوابه‌هوای ماژیک در نوک بال

 آرژانتین

• نیروی هوایی آرژانتین، در سال ۲۰۱۳ اعلام شد که آرژانتین ۱۶ فروند از میراژهای اسپانیایی را به قیمت ۱۷۰ میلیون یورو خریداری می‌کند تا آن‌ها را جایگزین میراژ ۳‌های قدیمی خود کند.^[۷]

 گابون

• نیروی هوایی گابن، سفارش خرید ۸ فروند از میراژ اف۱های AZ (مدل مخصوص حمله به زمین) دست دوم آفریقای جنوبی را داده که ۶ فروند تحویل داده شده‌است.

 ایران

• نیروی هوایی ایران، ۲۴ فروند میراژ اف - ۱ عراقی در جریان جنگ آزادسازی کویت (جنگ اول خلیج فارس) به ایران گریختند. ایران هم این میراژها را به عنوان بخشی از خسارت جنگ تحمیلی به غنیمت گرفت و این جنگنده‌ها را در نیروی هوایی ارتش بکار گرفته است.

 لیبی

• نیروی هوایی لیبی، ۳۸ فروند میراژ اف-۱ را خریداری کرد. ۱۶ فروند از مدل AD، مدل مخصوص حمله به زمین، بودند که رادار نداشت و به جای رادار به یک لوله سوخت‌گیری مجهز شده بود. میراژها در جنگ‌های سال ۱۹۸۱ و ۱۹۸۳ نمایش موفقی در جنگ با چاد داشتند اما در سال‌ها بعد همه آنها بر اثر نبود قطعات یدکی زمین‌گیر شدند. قراردادی برای نوسازی ۱۲ فروند از آنها بسته شده و چهار فروند دوباره به خدمت نظامی برگشتند.^[۸] در جریان جنگ داخلی لیبی ۲ فروند هم به مالت پناهنده شدند.^[۹][۱۰] در سال ۲۰۱۰ قراردادی برای فعال‌سازی مجدد میراژهای لیبیایی با فرانسه به امضا رسید.

 مراکش

• نیروی هوایی مراکش، ۵۰ فروند خریداری کرد که ۴۰ فروند از آنها همچنان فعال هستند و ۷ فروند به استاندارد ASTRAC ارتقاء یافته‌اند.^[۱۱]

کاربران سابق

 فرانسه

• نیروی هوایی فرانسه، در مجموع ۲۴۶ فروند برای نیروی هوایی فرانسه ساخته شد که در تاریخ ۱۳ ژوئن ۲۰۱۴ به طور کامل این جنگنده در نیروی هوایی فرانسه از رده خدمت خارج شد.

 اکوادور

• نیروی هوایی اکوادور، ۱۶ فروند اف-۱ JA و ۱۶ فروند اف-۱ JE در اختیار داشت که در سال ۲۰۱۱ از خدمت خارج شده و با جنگنده‌های اطلس چیتای تولید آفریقای جنوبی (مدل ارتقایافته‌ای از میراژ ۳) جایگزین شدند.^[۱۲]

 یونان

• نیروی هوایی یونان، ۴۰ فروند اف-۱ CG در اختیار داشت که آن‌ها را با اف-۱۶ و میراژ ۲۰۰۰ جایگزین کرد.

 عراق

• نیروی هوایی عراق، از سال ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۹ , ۱۰۸ فروند میراژ اف-۱ را دریافت کرد که در جنگ با ایران موفق‌ترین جنگنده عراقی چه در نبردهای هوایی و هم در ماموریت‌های ضربتی برای حمله به اهداف سطحی بودند. در سال ۲۰۱۱ دولت فرانسه پیشنهاد کرد که ۱۸ فروند از میراژهای خود را نوسازی و به‌روزرسانی کرده و به عراق بفروشد.^[۱۳]

 اردن

• نیروی هوایی سلطنتی اردن، ۳۶ فروند میراژ اف-۱ را در اوایل دهه ۱۹۸۰ خریداری کرد. آمریکایی‌ها مدل ضعیف‌شده‌ای از اف-۱۶ با نام اف-۱۶–۷۹ را به اردن پیشنهاد داده بودند که به جای موتورهای استاندارد توربوفن پرت اند ویتنی از موتور توربوجت جی-۷۹ نیرو می‌گرفت اما اردنی‌ها میراژ اف۱ را به این مدل از اف-۱۶ ترجیح دادند. در سال‌های بعد مدل‌های اصلی اف-۱۶ و همین‌طور میراژ ۲۰۰۰ به اردن فروخته شد و میراژ اف-۱های اردن تا سال ۲۰۰۷ با اف-۱۶ جایگزین شدند.

 کویت

• نیروی هوایی کویت، ۲۷ فروند از مدل تک‌سرنشینه CK و ۶ فروند مدل دوسرنشینه BK را خریداری کرد. در دهه ۱۹۹۰ با اف/ای-۱۸ هورنت جایگزین شده و در انبار نگهداری می‌شوند.

 قطر

• نیروی هوایی قطر، ۱۵ فروند میراژ اف-۱ در اختیار داشت که آن‌ها را با میراژ ۲۰۰۰ جایگزین کرده و تعدادی از آن‌ها را به اسپانیا فروخت.

 آفریقای جنوبی

• نیروی هوایی آفریقای جنوبی، ۴۸ فروند میراژ اف-۱، شامل ۳۲ فروند مدل حمله به زمین بدون رادار AZ و ۱۶ فروند مدل چندمنظوره CZ، را خریداری کرده و از آنها در جنگهای مرزی با آنگولا استفاده کرد. میراژ اف۱ها تا سال ۱۹۹۷ در نیروی هوایی این کشور فعال بودند و در این سال با جنگنده سوئدی نسل چهار + یاس ۳۹ گریپن جایگزین شدند.

 اسپانیا

• نیروی هوایی اسپانیا، در دهه ۱۹۷۰ در مجموع ۷۳ فروند از فرانسه خریداری کرد و در دهه ۱۹۹۰ هم ۲۴ فروند میراژ اف-۱ دست دوم قطری و فرانسوی را به آنها اضافه کرد. این هواپیما در سال ۲۰۱۳ به طور کامل از نیروی هوایی این کشور خارج شده و با جنگنده یوروفایتر تایفون که تولید کنسرسیوم اروپایی شامل: بریتانیا، اسپانیا، ایتالیا، آلمان بود جایگزین شده‌است.^[۱۴] در سال ۲۰۱۳ اعلام شد که آرژانتین ۱۶ فروند از میراژهای اسپانیایی را به قیمت ۱۷۰ میلیون یورو خریداری می‌کند تا آن‌ها را جایگزین میراژ ۳‌های قدیمی خود کند.^[۷]

بمب افکن اتمی B-2 نورث روپ

بی-۲ اسپیریت (به انگلیسی: B-2 Spirit، به‌معنای شبح)، نام بمب‌افکن رادارگریز چندمنظوره شرکت نورتروپ گرومن با کمک شرکت بوئینگ است که توانایی پرتاب جنگ‌افزارهای هسته‌ای و متعارف را دارد. این هواپیما قابلیت حمل هشتاد بمب هوشمند ۲۳۰ کیلوگرمی JDAM با سیستم جی‌پی‌اس یا ۱۶ بمب هسته‌ای ۱۱۰۰ کیلوگرمی کلاس D83 را دارد.

B-2 با سوخت گیری اولیه بیش از ۱۱ هزار کیلومتر را طی می‌کند و اگر سوخت‌گیری هوایی کند، می‌تواند به هر نقطه در کره زمین سر بزند. این بمب افکن در ارتفاع ۵۰۰۰۰ پایی به دور از چشم رادارهای دشمن می‌تواند بمب‌های زیادی را رها کند.

پروژه تولید بمب‌افکن بی۲ در دوران حکومت کارتر آغاز شد. این بمب افکن همچنان گران‌قیمت‌ترین هواپیمایی است که تا حالا ساخته شده و هزینه تولید هر فروند آن بر اساس قیمت‌های سال ۱۹۹۷ حدود ۷۳۷ میلیون دلار بود. هزینه فروش با توجه به قیمت قطعات یدکی، تجهیزات، و پشتیبانی نرم‌افزاری در سال ۱۹۹۷ به ۹۲۹ میلیون دلار می‌رسید. در صورتی که هزینهٔ کل پروژه تولید این بمب‌افکن شامل تحقیقات، پیشرفت، مهندسی و آزمایش‌ها هم منظور شود، هر فروند از این هواپیما با بهایی معادل ۲٫۱ میلیارد دلار (قیمت هنگام ساختن) ساخته شده و هزینه کل پروژه بر اساس دلار سال ۱۹۹۷ معادل ۴۴ میلیارد و ۷۵۰ میلیون دلار است.^[۱]

هزینه‌های عملیاتی و سرمایه‌ای بسیاری بالای این هواپیما موجب شد که پروژه بی۲ در کنگره آمریکا و ستاد مشترک وزارت دفاع بسیار بحث‌انگیز باشد. در ابتدا سفارش تولید ۱۳۲ فروند از این بمب‌افکن به نورتروپ داده شده بود اما پایان جنگ سرد و فروپاشی شوروی نیاز به این هواپیما را که برای نفوذ به فضای هوایی شوروی و بمباران مراکز حساس آن طراح شده بود، به شدت کاهش داد و در نهایت تنها ۲۱ فروند از این بمب‌افکن تولید شد. سانحه سال ۲۰۰۸ یکی از آن‌ها را نابود کرد و ۲۰ فروند دیگر همچنان در خدمت نیروی هوایی ارتش قرار دارند. ارتش آمریکا نخستین بار از این بمب‌افکن در سال ۱۹۹۹ در جنگ کوزوو استفاده کرد و سپس در جنگ افغانستان، جنگ عراق و جنگ ۲۰۱۱ لیبی نیز از آن‌ها بهره برد.^[۲]

محتویات

• ۱ مشخصات
• ۲ اسپیریت در مقایسه با دیگر بمب افکن‌های آمریکا
• ۳ قیمت بی ۲
• ۴ ماموریت‌ها
• ۵ ویژگی‌ها
• ۶ پانویس
• ۷ منابع
• ۸ پیوند به بیرون

مشخصات

 

نسل دوم این بمب افکن دارای خاصیت رادار گریزی بهتری است که می‌تواند در مقابل سیستم‌های ضد هوایی مقاوم باشد. بدنهٔ هواپیما از مواد خاصی ساخته شده که امواج رادار را جذب می‌کند. دودهای حاصل از موتور قبل از اینکه خارج شوند، کاملاً سرد می‌شوند تا رادارهای حرارتی نتوانند مسیر هواپیما را پیدا کنند. همان‌طور که در تصاویر هواپیما ملاحظه می‌کنید، سکان عمودی وجود ندارد. به این نوع شکل، طرح بال پرنده می‌گویند که در آن همه چیز بر روی بال هواپیما نصب می‌شود. B۲ برای چرخش و غلت زدن، مرکز ثقل خود را تغییر می‌دهد. تمام این ویژگی‌ها سبب شده‌اند که B۲ مانند یک روح با آزادی عمل بالا، آسمان را سیر کند.

این بمب افکن در سال ۱۹۹۷ معرفی شد و تعداد ۲۱ عدد از آن تاکنون ساخته شده‌است. نام مستعاری که برای این ۲۱ فروند انتخاب شده به صورت ترکیب کلمه «شبح» (spirit) بعلاوهٔ نام یکی از ایالتهای آمریکا است؛ مثل شبح نیویورک، شبح اوهایو، شبح پنسیلوانیا و... . از این میان این ۲۱ هواپیما، یک فروند به‌نام «شبح کانزاس» در ۲۳ فوریه ۲۰۰۸ کمی پس از برخاستن از باند فرودگاه، بر اثر نقص فنی با باند پرواز برخورد کرد و کاملاً نابود شد. دو خلبان آن پیش از این سانحه از هواپیما بیرون آمدند و جان سالم بدر بردند. این حادثه از پرهزینه‌ترین حادثه‌های هوانوردی دنیا بشمار می‌آید.

هزینه‌های نگهداری این هواپیما هم بسیار زیاد است. هزینه نگهداری هر فروند بی ۲ در هر ماه ۳٫۴ میلیون دلار است و پس از هر ساعت پرواز بایستی ۶۰ ساعت فعالیت تعمیراتی و نگهداری بر روی آن انجام شود. با توجه به اینکه عملیات‌های بی ۲ معمولاً بیش از ۳۰ ساعت طول می‌کشند، بایستی پس از هر مأموریت ده‌ها روز فعالیت تعمیراتی بر روی آن‌ها انجام شود.^[۳]

اسپیریت در مقایسه با دیگر بمب افکن‌های آمریکا

این هواپیما در مقایسه با دیگر بمب افکنهای عمده آمریکایی مانند بی ۵۲ و بی ۱ بی، قابلیت انعطاف‌پذیری بسیاری را با خود به همراه دارد و قابل‌ترین گونه در میان بمب افکن‌های سرنشین دار است. مهمترین ویژگی این بمب افکن، مخفی بودن آن از دید رادار است که توانایی بی نظیری در انهدام ارزشمندترین پایگاه‌های دشمن حتی در قلب پدافندهای هوایی بسیار سنگین به این هواپیمای بمب افکن می‌دهد. این ویژگی‌ها، تماماً موجب شده‌اند که بی ۲ به عنوان تنها بمب افکن رادار گریز قرن بیست و یکم شناخته شود. ویژگی‌های پنهان کاری، آیرودینامیکی و توانایی حمل مقدار زیادی تسلیحات، این بمب افکن را از سایر بمب افکن‌های موجود در خدمت متمایز و جدا می‌سازد. بدین وسیله، این هواپیما قادر است به دور از ترس از شناسایی به وسیله رادار دشمن، در ارتفاعات بالا به عملیات و تجسس پرداخته و آزادی عمل فوق‌العاده‌ای نیز داشته باشد.

قیمت بی ۲

بمب افکن B-2 اسپیریت با قیمت تقریبی ۲ میلیارد دلار آمریکا با احتساب هزینه‌های پروژه تولید این هواپیما هم اکنون به عنوان گران‌قیمت‌ترین هواپیمای جهان شناخته می‌شود. این قیمت برابر با قیمت یک کشتی جنگی بزرگ آمریکایی است.

ماموریت‌ها

یکی از مهم‌ترین ماموریت‌های B۲ بمباران مراکز نظامی صربستان در جنگ کوزوو در سال ۱۹۹۹ بود. فقط در هشت پرواز اولیه، B۲ سی وسه درصد اهداف را نابود کرد. در این پروازها B۲ از پایگاه خود در ایالت Missouri برمی‌خاست، منطقهٔ مورد نظر را در اروپا بمباران می‌کرد و سپس به آشیانهٔ خود در ایالات متحده آمریکا باز می‌گشت بدون اینکه توقفی در جایی داشته باشد!

مأموریت بعدی در افغانستان بود که ۳ بمب افکن B۲ طی ۳ روز مناطق مربوط به طالبان را بمباران کردند.

آخرین بهره‌گیری‌ها از B2 Spirit در عراق بود، که طی پروازهای ۳۰ ساعته و حتی ۵۰ ساعته، B۲ بیش از ۱٫۵ میلیون پوند مهمات را در عراق رها کرد.

یک فروند از این هواپیمای بمب افکن در یکی از ماموریت‌های خود در تاریخ ۴ اسفند ۱۳۸۷ سقوط کرده است.

ویژگی‌ها

• خدمه: ۲
• طول: ۲۱ متر
• ارتفاع: ۵٫۱۸ متر
• مساحت بال‌ها: ۵۲٫۴ متر
• وزن خالص (بدون مهمات): ۷۱٬۷۰۰ کیلوگرم
• وزن با مهمات: ۱۵۲٬۲۰۰ کیلوگرم
• بیشینه وزن برخاست: ۱۷۰٬۷۰۰ کیلوگرم
• پیشرانه: ۴ موتور General Electric F118-GE-100
• حداکثر سرعت: ۱۰۱۰ کیلومتر بر ساعت (۰٫۹۵ ماخ)
• برد: ۱۱٬۱۰۰ کیلومتر
• ظرفیت مهمات در هر بال:۳۲۹ کیلوگرم در متر مربع

بمب افکن عملیاتی B1-b Lanser

راکوِل بی-۱ لنسر (به انگلیسی: Rockwell B-1 Lancer) یک بمب افکن راهبردی و چهار موتوره‌ی مافوق صوت نیروی هوایی آمریکا است که از بال متحرک بهره میبرد. این بمب افکن توسط شرکت راکول ( اکنون بخشی از شرکت بوئینگ) ساخته شده است. بی-۱ محصول نیاز نیروی هوایی آمریکا به یک بمب افکن مافوق صوت و دوربرد است که باید جایگزین بی-۵۲ استراتوفورترس میشد. نخستین مدل های این بمب افکن با نام بی-۱ ای در اوایل دهه هفتاد تولید شد اما ساخت آنها لغو و فقط 4 فروند از آنها ساخته شد. در اوایل دهه هشتاد مجدداً این بمب افکن با نام بی-۱ بی با تاکید بر سطح مقطع راداری کم مورد بازنگری قرار گرفته و در سال ۱۹۸۶ به عنوان یک بمب افکن اتمی وارد خدمت در نیروی هوایی آمریکا شد. این بمب افکن در دهه نود به بمب افکن متعارف تغییر کاربری داده و در سال ۱۹۹۸ در عملیات روباه صحرا در بمباران عراق شرکت کرد. در سال بعد در عملیات ناتو در کوزوو شرکت کرد و پس از آن به همراه نیروهای ناتو در افغانستان و عراق وارد عملیات نظامی گردید. با بازنشسته شدن ای اف-۱۱۱ راون در سال ۱۹۹۸ و بازنشسته شدن اف-۱۴ تام‌کت در سال ۲۰۰۶ در حال حاضر بی-۱ تنها هواپیمای در خدمت بال متحرک نیروی هوایی آمریکا است. در آخرین برآورد ارزش ۱۰۰ فروند از این بمب افکن به همراه تجهیزات آن حدود ۲۰/۵ میلیارد دلار تخمین زده شد.^[۱]

محتویات

• ۱ عملیات ها
• ۲ سوانح هوایی
• ۳ کاربران
• ۴ مشخصات
• ۵ منابع

عملیات ها

بی-۱ لنسر از سال ۱۹۸۵ تا سال ۱۹۹۷ در نقش بمب افکن اتمی به ایفای نقش میپرداخت. با پایان یافتن جنگ سرد نقش لنسر به عنوان بمب افکن اتمی نیز پایان یافت و در سال ۱۹۹۰ با دو مورد آتش سوزی در موتور این بمب افکن کلیه پرواز های آنها در نقش بمب افکن اتمی لغو شد و با تعمیر و بازگشت مجدد به نیروی هوایی نقش بسزایی در جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ ایفا کردند. سپس از این بمب افکن در گارد هوایی ملی آمریکا استفاده شد. عملیات نظامی بعدی در سال ۱۹۹۸ و حمله به زیرساخت های عراق توسط آمریکا و انگلیس بود و پس از آن در سال ۱۹۹۹ به همراه نیروهای متحد در بالکان حضور فعال داشت. در جنگ افغانستان در سال ۲۰۰۱ و سپس اشغال عراق در سال ۲۰۰۳ این بمب افکن حضوری پر رنگ داشته و بسیاری از نقش های بمب افکن قدیمی بی-۵۲ را بر عهده گرفت. ^[۲] آخرین مورد عملیات نظامی بمب افکن بی-۱ لنسر به سال ۲۰۱۱ و حمله به لیبی و سرنگونی رژیم معمر قذافی برمیگردد.

سوانح هوایی

 

آتش سوزی بی-۱ بی در ژوئن 1994 در آلمان

تا به حال ۹ بی-۱ لنسر در سانحه هوایی از بین رفته‌اند که در این بین ۱۷ نفر از خدمه این بمب افکن کشته شده‌اند. آخرین مورد حادثه مربوط به سال ۲۰۰۸ و در پایگاه هوایی العدید قطر بود که طی آن به علت نقص در سیستم هیدرولیک یک فروند بی-۱ بی به مانع بتونی برخورد و دچار آتش سوزی شد. در این سانحه سرنشینان هواپیما نجات پیدا کردند اما به علت انفجار تسلیحات، بمب افکن به طور کامل نابود شد.^[۳]

کاربران

 ایالات متحده آمریکا نیروی هوایی آمریکا

مشخصات

منبع اطلاعات U.S. Navy file,^[۴] Spick, M.A.T.S.^[۵]

مشخصات عمومی

• خدمه: ۴ فرمانده هواپیما، خلبان، افسر سیستم های دفاعی و افسر سیستم های تهاجمی
• طول: ۱۴۶ فیت (۴۴/۵ m)
• پهنای بال: ** باز شده: ۱۳۷ فیت (۴۱/۸ متر)ارتفاع: ۳۴ فیت (۱۰/۴ m)
  • جمع شده: ۷۹ فیت (۲۴.۱ m)
• بال: مساحت ۱٬۹۵۰ فیت مربع (۱۸۱/۴ m²)
• وزن خالی: ۱۹۲۰۰۰ پوند (87,100 kg)
• وزن بارگیری: ۳۲۶۰۰۰ پوند (۱۴۸۰۰۰ kg)
• بیشینه وزن برخاست: ۴۷۷۰۰۰ پوند (216,400 kg)
• پیشرانه: ۴× جنرال الکتریک اف-۱۰۱ جی‌ای-۱۰۲ توربوفن با پس‌سوز
  • نیرو ی خشک: ۱۴۶۰۰ پوند (64.9 kN) هرکدام
  • نیرو با پس سوز ۳۰۷۸۰ پوند (136.92 kN) هرکدام

عملکرد

• سرعت بیشینه: ۱/۲۵ ماخ (830 mph, 1340 km/h) at high altitude
• شعاع عملیاتی: ۲۹۹۳ ناتیکال مایل (3,445 mi, 5,543 km)
• برد ترابری: ۶۴۷۸ ناتیکال مایل (7,456 mi, 11,998 km)
• سقف پروازی: ۶۰۰۰۰ فیت (18,000 m)
• بارگیری بال: ۱۶۷ پوند بر فیت مربع (816 kg/m²)
• نسبت نیرو به وزن: ۰/۳۸

جنگ‌افزار

• جایگاه‌ها: دارای ۶ جایگاه خارجی حمل تسلیحات و ۳ مخزن داخلی حمل بمب.
• بمبها: ** ۸۴×ام کا-۶۲ مین دریایی
  • ۲۴×ام کا-۶۵ مین دریایی
  • ۳۰×سی بی یو ۹۷/۸۷/۸۹
  • ۳۰×سی بی یو ۱۰۵/۱۰۴/۱۰۳
  • ۲۴×جی بی یو ۳۱
  • ۱۵×جی بی یو-۳۸
  • ۲۴×ام کا-۸۴
  • ۱۲×ای جی ام-۱۵۴
  • ۹۶×جی بی یو-۳۹
  • ۲۴×ای جی ام-۱۵۸
  • ۲۴×بی-۶۱ بمب اتمی
  • ۲۴×بی-۸۳ بمب اتمی

بمب افکن استراتژیک tu-160

توپولف-۱۶۰ (به روسی: Туполев Ту-160) (نام ناتو: بلک‌جک Blackjack) بمب‌افکن استراتژیک مافوق صوت ساخت شرکت توپولف در کشور روسیه (شوروی) است. این بمب‌افکن تا حدی از خصوصیات پنهان‌کاری شامل کاهش نیمرخ راداری و بازتاب گرمایی برخوردار است و به طور کلی قابل مقایسه با بمب‌افکن آمریکایی بی-۱ لنسر است در حالی که ابعاد آن بزرگتر است و ظرفیت حمل مهمات بیشتری دارد. این بمب افکن دارای قابلیت حمل بمب هسته‌ای و متعارف می‌باشد و آخرین بمب افکن استراتژیک ساخت شوروی است که بزرگترین هواپیمای جنگی، بزرگترین هواپیمای مافوق صوت و بزرگترین هواپیما با قابلیت بال متغیری است که تاکنون ساخته شده‌است. تاکنون ۳۵ عدد از این بمب‌افکن ساخته شده و تولید این بمب افکن که در دوران شوروی آغاز شد هنوز در روسیه ادامه دارد. نیروی هوایی روسیه هم اکنون ۱۶ فروند توپولف-۱۶۰ را در خدمت رسمی خود دارد.

محتویات

• ۱ پیشینه
• ۲ طراحی
• ۳ کابین
• ۴ موتورها
• ۵ جنگ‌افزار
• ۶ الکترونیک پروازی
• ۷ مشخصات فنی
• ۸ منابع

پیشینه

هواپیمای بمب افکن سوپرسونیک استراتژیک توپولف ۱۶۰ طی سالهای ۱۹۸۰ تا ۱۹۹۲ توسط مجتمع پژوهشی و مهندسی هواپیمایی توپولف در مسکو و در مجموعه هواپیماسازی «گاربونف» کازان مستقر در تاتارستان در دست تولید بود. اما یک فروند نیز در ماه مه سال ۲۰۰۰ میلادی به نیروی هوایی روسیه تحویل داده شد. البته نیروی هوایی اوکراین این هواپیما را در سال ۲۰۰۱ از خدمت خارج کرد. توپولف-۱۶۰ توانایی انجام ماموریت‌های محوله در تمامی شرایط آب و هوایی و روز و شب را برخوردار می‌باشد.

توپولف-۱۶۰ در دوران جنگ سرد به عنوان پاسخی به پروژه بمب افکن بی-۱ لنسر آمریکا و با مأموریت اصلی شلیک موشک‌های کروز هواپایه طراحی و تولید شد. توپولف تی یو ۱۶۰ بلک جک امروزه سنگین وزن‌ترین و از نظر توان حمل مهمات قدرتمندترین بمب افکن حال حاضر دنیاست. این هواپیما به علت توانایی مانور بالا و رنگ سفید آن به درنای سفید معروف است.

دو فروند از توپولف-۱۶۰ برای انجام پرواز آزمایشی ۱۳ سپتامبر ۲۰۰۸ وارد ونزوئلا شد. از این بمب افکن‌ها تحت عنوان میراث‌های جنگ سرد نام برده شده است.

طراحی

سازه بدنه بر مبنای یک تیر تیتانیومی است که بطور کل همه اعضای اصلی این پرنده به این تیر تیتانیومی متصل می‌باشند. توپولف-۱۶۰ آخرین هواپیمای دارای سیستم بال متغیر است که تاکنون ساخته شده‌است و این ویژگی برای برای پرواز بهتر در سرعت‌های مختلف در آن به کار رفته است. سیستم کامپیوتری هواپمیا بنابر سرعت موجود میزان به عقب رفتگی بال را تنظیم می‌نماید. بال‌های متغیر این هواپیما کلاً می‌تواند در سه حالت ۲۰ درجه برای فرود، ۳۵ درجه برای پرواز کروز یا گشت زنی‌عادی در آسمان و ۶۵ درجه برای پرواز در سرعت‌های مافوق صوت قرار گیرد.

در حالتی که بال‌ها کاملاً به عقب برگشته‌اند، از سطح داخلی بال‌ها فلپ‌هایی به صورت عمودی روی هر بال بلند می‌شوند که نقش ایجاد ثبات را در سرعت‌های بالا ایفا می‌کنند. همچنین در امتداد جلو و عقب این چرخ‌ها محفظه‌های حمل تسلیحات در خط میانی وسط هواپیما تعبیه شده است. در انتهای مخروطی دم هواپیما، چترهای فرود آن قرار داده شده‌اند که به کاهش سرعت در هنگام فرود کمک می‌کنند. برد عملیاتی هواپیما ۱۴۰۰۰ کیلومتر و سقف پرواز آن در ارتفاع ۱۶۰۰۰ متر و حداکثر سرعت این هواپیما در ارتفاع بالا ۲۰۰۰ کیلومتر بر ساعت و در ارتفاع پایین ۱۰۳۰ کیلومتر می‌باشد.

ارابه فرود این هواپیما شامل یک ارابه دو چرخی در دماغه یا جلوی هواپیما و دو ارابه شش چرخی در دو جفت، در میان موتورها و یک چتر ترمز می‌باشد. این بمب افکن مجهز به سیستم سوختگیری هوایی است که برای انجام عملیات سوخت گیری هوا به هوا با دقت بیشتر، لوله سوخت گیری در جلوی شیشه خلبانان قرار گرفته که عمل سوخت گیری را به مراتب ساده تر می‌سازد که در شرایط عادی لوله سوخت گیری در نوک بدنه در جلوی کابین خلبان جمع می‌شود. ظرفیت سوخت گیری این هواپیما ۱۶۰ تن می‌باشد. توپولف-۱۶۰ برای برخاستن به یک باند ۳۰۵۰ متری نیاز دارد.

کابین

 

ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه در کابین خلبان توپولف-۱۶۰

خدمه پروازی توپولف ۱۶۰ شامل ۴ نفر است یک افسر خلبان و یک افسر کمک خلبان و یک افسر مهندس پرواز و یک افسر مسئول تسلیحات است. که هر چهار نفر به صندلیهای پرتاب شونده صفر/صفر (سرعت صفر/ارتفاع صفر) مجهز هستند که می‌توانند با ایمنی کامل در همه ارتفاعات و سرعتهای پروازی حتی در زمان استقرار هواپیما بر روی باند اقدام به خروج اضطراری یا همان ایجکت نمایند. بر خلاف سایر بمب افکن‌های سنگین دیگر که از یوک و فرمان استفاده می‌کنند، این بمب افکن همچون جنگنده‌ها یک دسته فرمان برای کنترل هواپیما توسط خلبان دارد.

موتورها

این هواپیما برای تامین قدرت خود از چهار موتور توربوفن NK-۳۲ مجهز به پس‌سوز بهره می‌جوید که هرکدام از این موتورها رانشی برابر با ۲۵۰۰۰ کیلوگرم تولید می‌کند. موتورها در دو غلاف زیر بالها قرار گرفته‌اند و دارای ورودی‌های هوای متغیر هستند.

جنگ‌افزار

این هواپیما قابلیت حمل موشک کروز استراتژیک کااچ-۵۵ با برد ۳۰۰۰ کیلومتر (که در غرب و ناتو به آاس-۱۵ کنت معروف است) را دارد و تا ۱۲ فروند از این موشک (یعنی در هر محفظه ۶ فروند ) قابل حمل است.

توپولوف ۱۶۰ بلک جک می‌تواند جنگ‌افزارهای هسته‌ای و متعارف شامل موشکهای دوربرد هسته‌ای را حمل نماید. این هواپیما برای دفاع از خود به موشک‌های حرارت‌یاب و سیستم‌های مغشوش کننده رادار و پرتاب‌کننده شراره‌های گمراه‌کننده موشک حرارتی مجهز شده‌است. همچنین امکان حمل موشک کاچ-۱۵پی (نام ناتو: آاس-۱۶) با برد ۲۰۰ کیلومتر وجود دارد که می‌تواند به یک کلاهک اتمی یا متعارف ۲۵۰ کیلوگرمی مجهز شود. ظرفیت نهایی این بمب افکن ۴۰ تن بمب یا موشک می‌باشد.

الکترونیک پروازی

این هواپیما از سیستم کنترل با فرامین الکتریکی (FBW)استفاده می‌کند. در این هواپیما از کامپیوتر استفاده بسیاری شده و این بمب افکن از یک سیستم هدفگیری یکپارچه و سیستم ضد جنگ الکترونیکی و کنترل خودکار سود می‌جوید. در دماغه این هواپیما، سیستم رادارای آبزور K قرار گرفته است که از آن هم برای اسکن آسمان و همینطور برای بررسی و مطالعه اهداف زمینی استفاده می‌شود. همچنین در دماغه رادار سپوکا نیز برای بررسی سطح زمین هنگام پرواز سینه مال یا بسیار نزدیک به زمین و در ارتفاعات پایین نیز تدارک دیده شده است. برای هدایت موشک‌ها، از سیستم پیشرفته راداری ناوبری/حمله اختاپوس که هم برای هدایت هواپیما و هم به منظور هدایت سلاح‌ها به کار برده می‌شود، استفاده می‌شود. این سیستم اطلاعات و مختصات محوری لازم را برای موشک‌های کروز شلیک شده به خوبی فراهم می‌آورد. همچنین این سیستم نقشه‌ای دیجیتالی را از سطح زمین قبل از پرتاب موشک به آن تحویل می‌دهد که عمل هدایت را دقیق تر می‌کند.

با انجام عملیات ارتقاء بر روی این هواپیما، انتظار می‌رود که تا سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ در خدمت باقی‌مانده و پرواز نمایند.

مشخصات فنی

مشخصه	مقدار
تعداد خدمه	۴ نفر
طول	۵۴٫۱ متر
ارتفاع	۱۳٫۱ متر
وزن خالی	۱۱۰۰۰۰ کیلوگرم
حداکثر وزن برخاست	۲۷۵۰۰۰ کیلوگرم
قدرت هر موتور	۱۳۷٫۳ کیلونیوتن
حداکثر سرعت	۲٫۰۵ ماخ
سرعت کروز	۰٫۹ ماخ
برد	۱۲۳۰۰ کیلومتر
شعاع درگیری	۷۳۰۰ کیلومتر
سقف پروازی	۴۹۰۰۰ پا
نرخ اوجگیری	۷۰ متر بر ثانیه